Lesbók Morgunblaðsins - 05.10.1947, Síða 4

2%
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS
lifir sjálfstæðu lífi, þannig að hún
snúi til lífsins þarfa efnum
hinnar líflausu náttúru, heldur lifir
hann á því að spilla lífi annarrar
jurtar. Kemur þar fram undirstöðu-
einkenni helstefnunnar, spillilífs
andstillingin. En hin fullkomna sam-
stilling (harmoni) er einkenni líf-
stefnunnar, þar sem öll hrörnun mun
sigruð verða, og sjálfur dauðinn. Hin
forna norræna trá á að iífið geti sigr-
að dauðann, og að sá sigur eigi sam-
leið með hinum fullkomna góðleik, er
alveg rjett.
Það, sem er svo ótrúlega gáfulegt
hjá íslandsvininum William Morris,
er nú þetta, að hann skuli setja fram-
haldið á sögu Baldurs í sambandi við
íslensku þjóðina. Svo gáfulegt er þetta
hjá honum, að jeg tek það jafnvel
fram yfir það sem andríkast er hjá
öðrum William (sem Shakespeare hjet
að ættarnafni). En það er þegar hann
leggur Hamlet þessi o~ð í munn: „The
World is out of joint1: heimurinn er
úr liði. Því að það er einmitt þetta,
sem að er, og það svo alvarlega, að
þar má segja að sje allra meina rót.
En þó að vísu rjettara að komast svo
að orði: heimur vor er ekki kominn
í liðinn ennþá. Eða, vísindalega sagt:
vjer erum hjer á útjaðri sköpur.ar-
verksins, og höfum ekki fengið það
samband, sem oss er svo nauðsynlegt,
við fullkomnari mannkyn á öðrum
jarðstjörnum alheimsins — slík sem
forfeður vorii köiluðu guði. Hlaut
skilningur forfeðranna á þessum guð-
um sínum að vera mjóg ófullkom-
inn, og var þó, eins og saga Baldurs
sýnir best, framar en nokkur önnur
goðatrú.
III.
Jafnvel eftir þau tíðindi, sem orðið
hafa á þessu sumrL er konungssonur-
inn norski kom hingað til lands með
fríðu föruneyti, til að færa íslensku
þjóðinni í þakkarskyni, líkneski hins
mikla sögusnillings, og þjóðhátíð hef-
ur hjer haldin verið af því tilefni, er
hjer rætt og ritað eins og þýðing
þjóðar vorrar fyrir annað mannkyn
sje ekki í öðru fólgin en útflutningi
á þorski og síld, að ógleymdum nokkr
um landbúnaðarvörum. Þetta er þó svo
fjarri sanni, að hægðarleikur væri,
ef nægilegrar þjóðrækni nyti við, að
koma því orði á íslenska þjóð, er leiða
mundi til þess, að stærri þjóðir teldu
sjer ljúft og skylt, að rietta smá-
þjöðinni hjálparhönd, ef nauðsynlegt
kynni að reynast til þess að komið
yrði fram ýmsum viðbúnaði, sem ekki
verður án verið, í sambandi við mann
kynshlutverk þjóðarinnar. En í hvaða
átt þess hlutverks sje að leita, má
þegar, að verulegu leyti ráða af því
verki sem á sumri var verið að sæma
með svo miklurp ólíkindum, að því er
fyrri mönnum mundi þótt hafa. Og í
sömu átt bendir hinn mikli náms- og
fræðahugur íslendinga. Hefur mjer
fátt þótt eftirtektarverðara um sögu
íslensku þjóðarinnar en það, að menn
skyldu verða fyrri til, hjeðan af
landi, en öðrum Norðurlöndum, að
sækja til sumra hinna merkustu
menntastofnana, suður í álfunni, þar
sem þó síst er of sagt, að íslending-
um var margfallt örðugra um vik.
Finnst mjer viðeigandi í því sam-
bandi, að gera þá athugasemd, að sá
ósómi má ekki viðgangast, að hætt
sje að veita fiárstyrk ungu efnisfólki,
sem hjeðan leitar til náms í útlöndum.
Þá væri betra að biðja láns í Banda-
ríkjunum, enda mætti þ'að gera í
íullu trausti þess, að þjóðinni mundi
ekki verða það ofraun, að endurgjalda
það lán á sínum tíma. Og ekki þarf
að hafa neinar áhyggjur af því, að
stjórnarlegu sjálfstæði landsins
mundi hættara en áður, þó að slíkt
lán væri tekið, ef aðeins hins andlega
sjálfstæðis væri gætt nokkru betur
en verið hefur hingað til.
IV.
Aldrei hefur verið auðveldara að
skilja en nú, að styrjaldir eru ekki
rjetta aðferðin. Einhver stjórnmála-
vitringur, sem jeg man því miður
ekki að nefna, á að hafa sagt milli
styrjalda, að nú væri svo komið, að í
styrjöld mundi enginn sigra, en allir
tapa. Má nú segja að þetta sje komið
fram, svo mjög hafa jafnvel hinar
sigursælu þjóðir sett ofan í ófriðnum
— að Bandaríkjunum einum frátöld-
um, en þó ekki að öllu leyti. Og það
er jafnvel eins og hin líflausa náttúra
hafi komist nokkuð úr jafnvægi við
hinar ferlegu athafnir mannanna, eða
samfara þeim og eftirköstunum. —
Ýmist er of heitt eða of kalt, og sums-
staðar eru vætur svo miklar, en
annarsstaðar þurrkar, að til stór-
vandræða horfir, og mætti þó fleira.
nefna.
Nú hefur að vísu, eftir ófriðinn,
samstarf hinna sigursælu þjóða til að
ráða bót á afleiðingum ófriðarins,
verið meira en dæmi eru til áður; en
þó getur enginn verið í efa um, að
friðarsamstarfið er stórum minna og
ófullkomnara en samtökin, þegar
um gtyrjaldarframkvæmdirnar var að
ræða. Og er þetta stóreftirtektarvert,
þegar dæma skal um líkurnar fyrir
framtíð mannkynsins, enda raunar
augljóst, að aldrei hefur verið af
meira krafti og kunnáttu búist undir
ófrið en einmitt nú. Helstefnan ræður
eindregið ennþá.
V.
Það er hjer á íslandi, sem fyrst
hefur komið fram nokkur þekking á
því, hvað til þess þarf, að horfið sje
frá helstefnunni; og eins, hvernig
verða muni framtíð mannkynsins, ef
það ekki tekst. Hjer á íslandi, þar sem
Völuspá hefur ort verið, sem vissu-
lega er ekki nein eftirlíking Opinber-
unarbókar biblíunnar, eins og sumir
munu þó hafa vilja halda fram, held-
ur að sumu leyti jafnvel merkilegri.
•
Og þó að sá sannleikur sem vjer verð-
um að öðlast, sje svo afar þýðingar-
mikill, þá er hann í rauninni einfaldur
og auðskilinn. Svo vel vill til, að vjer
getum í þessu efni stuðst við sumt í