Alþýðublaðið - 17.04.1986, Síða 1

alþýðu-
Fimmtudagur 17. apríl 1986
74. tbl. 67. árg.
Ný skýrsla:
Orkueeta minni
en talið var
Fátækt vegna
skattsvika?
Jóhanna Sigurðardóttir tengdi
saman upplýsingar um skattsvik og
nýjar upplýsingar um fjölda at-
vinnurekenda sem samkvæmt
skattaframtölum sínum eru undir
fátæktarmörkum, í umræðum á
Alþingi í fyrradag. Tilefni umræð-
unnar var fyrirspurn Jóhönnu um
skattsvik og svar Þorsteins Pálsson-
ar fjármálaráðherra við henni.
I maí 1984 var samþykkt á AI-
þingi þingsályktunartillaga AI-
þýðuflokksins, þar sem ríkisstjórn-
inni var falið að koma á fót starfs-
hópi til að kanna umfang skatt-
svika, hvort rekja mætti þau til
ákveðinna starfsgreina og hvert
væri umfang söluskattssvika. í
samþykkt þingsins var gert ráð fyrir
að starfshópurinn ,skilaði niður-
stöðum sínum í febrúar í fyrra, en
af því varð ekki. Jóhanna Sigurðar-
dóttir lagði því fram fyrirspurn til
fjármálaráðherra, um það hvað liði
störfum starfshópsins.
í svari fjármálaráðherra á AI-
þingi í fyrradag kom fram að
nefndin hefur lokið starfi sínu og
má búast við að skýrsla hennar
verði kynnt fjölmiðlum í lok vik-
unnar. Þorsteinn Pálsson rakti í
svari sínu nokkrar af niðurstöðum
nefndarinnar, en þar kemur fram
að nefndin telur að árlega tapi ríkis-
sjóður einum milljarði vegna sölu-
skattssvika. Alls telur nefndin að
svartamarkaðsveltan í samfélaginu
nemi á bilinu 5—7 milljörðum ár-
lega.
í niðurstöðum nefndarinnar
kemur einnig fram að „dulin at-
vinnustarfsemi" eigi sér einkum
stað í byggingariðnaði, persónu-
legri þjónustustarfsemi af ýmsu
tagi, iðnaði, verslun og veitinga- og
hótelrekstri. Þetta þarf í sjálfu sér
ekki að koma á óvart, enda getur
sjálfsagt annar hver íslendingur til-
greint einhvern bvgeingarverktaka.
Framh. á bls. 2.
A-listiim á
Skaganum
Nú hefur verið birtur listi Al-
þýðuflokksins við bæjarstjórnar-
kosningarnar á Akranesi í vor. List-
inn var endanlega ákveðinn á fjöl-
mennum fundi í Alþýðuflokksfé-
laginu hinn 12. apríl sl. og lítyr
þannig út:
1. Gísli S. Einarsson verkstjóri
2. Ingvar Ingvarsson yfirkennari
3. Bragi Níelsson Iæknir
4. Sigríður Óladóttir húsmóðir
5. Kjartan Guðmundsson
aðaltrúnaðarmaður
6. Haukur Ármannsson kaupm.
7. Arnfríður Valdimarsdóttir
verkamaður
8. Sigurjón Hannesson
trésmíðameistari
9. EIí Halldórsson, bifreiðastj
10. Steinunn Jónsdóttir
forstöðumaður
11. Kristín Knútsdóttir nemi
12. Sveinn Rafn Ingason
rennismiður
13. Ástríður Andrésdóttir
húsmóðir
14. Guðmundur Garðarsson
Ijósmyndari
15. Þráinn Sigurðsson kennari
16. Kristín Ólafsdóttir
ljósmóðir
17. Rannveig Edda Hálfdánar-
dóttir skrifstofumaður
18. Sveinn Kr. Guðmundsson
fv. bankaútibússtjóri.
Orkugeta íslenskra virkjana er á
bilinu 5—7,3% minni en talið hefur
verið, samkvæmt nýrri skýrslu sem
nú hefur verið lögð fram. Við mat
starfshópsins að baki skýrslunni er
meira tillit tekið til óvissu um
rennsli fallvatna, en áður hefur ver-
ið. Einnig hefur verið tekið meira
tillit til sveiflna í veðurfari en gert
hefur verið við samsvarandi áætl-
anagerð fram að þessu.
Starfshópur skipaður sérfræð-
ingum frá Landsvirkjun, Orku-
stofnun og Rafmagnsveitum ríkis-
ins hefur síðan í árslok 1982 unnið
að því að endurskoða þær aðferðir
sem notaðar hafa verið til þess að
meta orkugetu vatnsorkuvera,
rekstur þeirra og tímasetningu
nýrra virkjana. Niðurstöður þessa
starfs liggja nú fyrir í þremur ítar-
legum skýrslum. Gerðar eru tillög-
ur um það hvernig taka skuli tillit til
ýmissa óvissuþátta á þessum svið-
um og verður því ekki lengur um að
ræða neina sérstaka öryggisorku
eins og Landsvirkjun hefur miðað
við í sínunr áætlununr að undan-
förnu.
Mikilvægustu breytingarnar í til-
Iögum starfshópsins eru þær, að
aðferðir sem taka tillit til óvissu í
rennsli fallvatna, verði innbyggðar í
reiknilíkön, en rennsli skiptir meg-
inmáli við raforkuvinnslu vatns-
orkuvera. Með þessum aðferðum er
tekið tillit til þeirra sveiflna sem eru
í veðurfari og þar með rennsli og
áhrif þeirra á orkuframleiðslu.
Byggt er á gögnum um veðurfar og
rennsli eftir 1950, en slíkar sveiflur
hafa einnig verið áætlaðar út frá
skoðun veðurgagna síðustu 110 ára
eða svo. Á þessu 110 ára tímabili
koma tímaskeið með kaldari veðr-
áttu (1870—1920) og hlýrri (1920
—1950) en sjást eftir 1950. Þá er
lagt til að teknar verði upp aðferðir
sem taki mið af áhrifum hitafars á
raforkunotkun, en almenn raforku-
notkun vex um 2,5 prósent ef hiti
lækkar um eina gráðu.
Ráðist var í þetta umfangsmikla
starf í framhaldi af þeim umræðum
sem urðu vegna orkuskortsins
1979—1982, þegar jafnframt var
mikið rætt um rekstur raforkukerf-
isins í heild. Orkuskorturinn stafaði
annars vegar af því, að rennsli í ám
var óvenju lítið á þessu tímabili og
hins vegar af því, að virkjanir voru
fullnýttar.
Auk margs konar athugana og
rannsókna, sem gerðar hafa verið
innanlands í tengslum við vinnu
starfshópsins hefur verið leitað
fanga víða erlendis, ef vera kynni að
reynsla annarra þjóða gagnaðist
okkur í þessum efnum. í ljós kom
þó að víðast eru aðstæður svo ólík-
ar því sem hér gerist, að saman-
burður er erfiðleikum háður. Sú
þjóð, sem býr þó að sumu leyti við
sambærileg skilyrði og við eru Ný-
Sjálendingar. Raforkukerfið þar
byggist að stórum hluta á vatnsafls-
stöðvum og þar sem landið er ey-
land, er þar ekki fremur en hér um
að ræða tengingu orkukerfisins við
önnur lönd. Fram kom við þennan
samanburð, að Ný-Sjálendingar
miða tímasetningu nýrra virkjana
við það, að geta kerfisins sé a. m. k.
7 prósentum hærri en orkuspá.
Kjararannsóknanefnd:
Vinnutími lengist
Vinnutími Islendinga lengdist á
síðasta ári, að því er fram kemur í
nýjasta fréttabréfi kjararannsókna-
nefndar, en það er nýkomið út.
Samkvæmt niðurstöðum frétta-
bréfsins lengdist vinnutími meðal
aðildarfélaga ASÍ að meðaltali um
tæplega 1%.
Frá fjórða ársfjórðungi 1984 til
jafnlengdar á síðasta ári er áætlað
að kauptaxtar þeirra starfsstétta
sem upplýsingar fréttabréfsins ná
til, hafi hækkað um ríflega 36%.
Hreint tímakaup hækkaði hins veg-
ar meira eða um rétt tæplega 40%,
samkvæmt úrtaksathugun. Sam-
kvæmt þessu er hækkunin tvö og
hálft prósent umfram taxta og virð-
ist því sem yfirborganir hafi aukist
á þessu tímabili.
Þessar hækkanir eru þó mjög
misjafnar milli stétta. Mest er
hækkunin umfram taxta hjá iðnað-
armönnum og verkamönnum, ríf-
lega 4%, en mun minni hjá verka-
konum, en þar nemur hækkunin
umfram hækkun taxtakaups ekki
nema rumum tveimur prósentum.
Samkvæmt niðurstöðum frétta-
bréfsins hafa karlmenn í afgreiðslu-
störfum hins vegar ekki haldið í við
kauptaxta og munar þar hátt í 5
prósentum. Hreint tímakaup
kvenna í afgreiðslustörfum hefur
einnig hækkað minna en sem nem-
ur taxtahækkunum og munar þar
tveimur prósentum. Yfirborganir
afgreiðslufólks hafa því minnkað
verulega að því er virðist.
Ef litið er á vikukaup nokkurra
starfsstétta og hækkanir þess milli
ára samkvæmt niðurstöðum frétta-
bréfsins, kemur í Ijós að hækkanir
eru töluVert mismunandi, eða frá
tæpum 39% upp í tæp 47%. Sam-
kvæmt þessum tölum hefur viku-
kaup verkakvenna hækkað mest,
eða úr rétt rúmum 5.000 krónum í
ríflega 7.500. Þessi hækkun er tæp-
lega 47%. Nokkru minni varð
hækkun vikukaups hjá verka-
mönnum, en auk þeirra hækkuðu
iðnaðarmenn, konur í afgreiðslu-
störfum og karlar á skrifstofum um
meira en 40%. Karlmenn við af-
greiðslustörf og konur á skrifstof-
um hækkuðu hins vegar minna eða
um 36 og 39%.
Vegið meðaltal af vikukaupi
þessara stétta sýnir hækkun úr
6.000 krónum í 9.500 eða um tæp
44%.
Vinna úr 130
þús. fermetrum
af skinnum
Iðnaðardeild Sambandsins áætl-
ar að á þessu ári verði unnið úr 400
þúsund ferfetum af skinnum, eða
um 130 þúsund fermetrum, sem að
mestu leyti fer til útflutnings.
Iðnaðardeildin bendir á að hálf-
unnið lambsskinn, sem áður var al-
geng útflutningsvara, hefur fimm-
faldast að verðmæti þegar það fer
fullsútað í tískufatnað til útflutn-
ings. Þessi verðmætisaukning skili
sér nánast öll til þjóðarbúsins, þar
sem erlendur kostnaður sé sáralítill.
Krafan um stöðvunkjarnorku
vopnatilrauna fær nýtt gildi
Það var heldur óþægileg til-
finning að sitja fyrir framan sjón-
varpið í fyrrakvöld og horfa á
fjóra spaka menn velta því fyrir
sér hverjar afleiðingar átökin í
Líbýju gætu haft fyrir heims-
byggðina. — Menn spyrja: Hverj-
ir geta átt von á því að verða
sprengdir í loft upp fyrir tilverkn-
að hryðjuverkamanna. Gerist það
í flugvél, í flugstöð, við sendiráð
eða bara úti á götu?
Menn ræða einnig stigmögnun
átakanna. Hverjir blandast inn í
þau? Verður kjarnorkuvopnum
beitt og þá hvar? Verða afleiðing-
arnar svipaðar og í kvikmyndinni
Þræðir? Hverjir eiga kjarnorku-
vopn og geta beitt þeim?
Þessi umræða veldur ótta og
öryggisleysi. Almenningur finnur
greinilega fyrir því hve lítið má út-
af bera. Fólk á miðjum aldri
minnist Kúbudeilunnar, þegar
heimurinn stóð á öndinni í marga
daga með hótun um þriðju heim-
styrjöldina yfir höfði sér. Menn
vita, að lítill neisti getur oft orðið
að stóru báli.
Fréttirnar af árásinni á Líbýu
sönnuðu það enn einu sinni, að
það eru sjaldnast mennirnir, sem
ákvarðanir taka um stríðsrekstur,
er þurfa að þola þjáningu og ást-
vinamissi. Það eru almennir borg-
arar, sem alltaf verða verst úti. En
deyjandi börn og limlest lík virð-
ast Iítil áhrif hafa á forystumenn
þjóða, sem stýra herjum eða
hryðjuverkamönnum.
Þeir, sem horfðu á sjónvarpið í
fyrrakvöld og fylgjast með frétt-
um af átökum Bandaríkjanna og
Líbýumanna, hafa margir horft
út um gluggann á iðandi líf frið-
samrar þjóðar, eða hlustað eftir
andardrætti barna sinna og spurt
sjálfa sig: Hver er framtíð okkar
allra, sem eigum svo mikið undir
geðþóttaákvörðunum ráðamanna
stórveldanna.
Þessi umræða leiðir svo hugann
að öðru og alvarlegra máli, þ.e.
kjarnorkuvopnakapphlaupinu.
Þegar átök af þessu tagi verða
vaknar alltaf sú spurning, hvort
þjóðirnar, sem takast á, eigi
kjarnorkuvopn. Við vitum að
vopnabúr Bandaríkjanna er fullt
af slíkum vopnum. En hafa
Líbýumenn komið séruppkjarn-
orkuvopnum. Er hugsanlégt að
hryðjuverkamenn geti beitt slík-
um vopnum í baráttunni við and-
stæðingana?
Krafan um tafarlausa stöðvun
kjarnorkuvopnatilrauna hlýtur
að vera háværari eftir þessi átök.
Ef stórveldin ætla að koma i veg
fyrir það, að kjarnorkuvopn verði
„almenningseign" verða þau að
samþykkja bann við tilraunum
með kjarnorkuvopn og síðan að
knýja fram alheims—afvopnun.
Menn skyldu hafa það hugfast,
að stórveldin hafa með sér þegj-
andi samkomulag í kjarnorku-
vopnakapphlaupinu, og líkurnar
á því að þau hefji viljandi kjarn-
orkustríð eru ekki miklar. En þau
geta ekki haft áhrif á ýmsa öfga-
hópa og ofstækisfulla þjóðarleið-
toga, sem kynnu að eiga kjarn-
orkuvopn og nota þau.
Sannleikurinn er sá, að stór-
veldin eru að missa öll tök á víg-
búnaði í heiminum. Þau hafa ver-
ið svo upptekin af þráteflinu um
yfirburði í vopnaleiknum, að þau
hafa ekki fylgst með né komið í
veg fyrir kjarnorkuvopnaeign
margra þjóða, sem gætu hleypt af
stað styrjöld.
Þjóðir heims verða að kalla
stórveldin til ábyrgðar á lifi og
limum íbúa heimsbyggðarinnar.
Valdastreita þeirra er fyrirlitleg og
tekur ekkert tillit til áframhald-
andi lífs á jörðinni. Þeim er meira
í mun að ná völdum og halda
vöidum svo framkvæma megi
„patent“ lausnir þeirra á framtíð-
arríkinu, sem ekkert verður, ef vit
og skynsemi fer ekki að ráða ferð-
inni.