Alþýðublaðið - 06.01.1993, Blaðsíða 4

4
Fimmtudagur 6. desember 1993

Offjárfesting og aflasamdráttur
Össur Skarphéðinsson skrifar
Á síðustu fimm árum hafa nvjar
skuldir sjávarútvegsins aukist um 2
milljarða á ári umfram afborganir.
Skuldir greinarinnar eru 95 millj-
arðar en árstekjurnar aðeins 75
milljarðar. Aflasamdráttur síðustu
þriggja ára rýrir afkomuna um 4 af
hundraði.
Við sérhver áramót eru forystumenn
í stjómmálum gjaman fengnir til að líta
yfir liðið ár og látnir ausa af brunnum
djúprar visku. Um þessi áramót varð
mörgum þeirra eðlilega tfðrætt um
þrönga stöðu útgerðar og ftskvinnslu,
enda hangir heimsfræg velferð íslend-
inga á spýtu þorsks og ýsu. Langvar-
andi lægð í sjávarútvegi getur ekki Ieitt
nema til annars af tvennu illu: aukinnar
lántöku erlendis til að halda uppi vel-
ferðinni eða samdráttar. Niðurstaðan
verður yfirleilt blanda af hvoru tveggja.
Það var hins vegar býsna athyglisvert,
að sumir af spökum leiðtogum stjóm-
arandstöðunnar töldu bersýnilega að
erfiðleikana í sjávarútvegi mætti eink-
um kenna stcfnu stjómarinnar í vaxta-
og gengismálum. A þeim var ekki ann-
að að skilja en kæmi ný ríkisstjóm til
valda, þá sprytti úr töfrahatti hennar ný
gengis- og vaxtastefna og útgerð og
fiskvinnsla myndu blómstra á ný.
Hrapallegur misskilningur
Engan gmnar foringja stjómarand-
stöðunnar um þá græsku að fara vísvit-
andi með rangar staðreyndir. En bless-
aðir mennimir hafa bersýnilega ekki
skoðað nógu grannt. Það er nefnilega
hrapallegur misskilningur að ríkis-
stjórnin hafi á skömmu skeiði sínu
breytt svo afgerandi vaxtastigi og
gengi krónunnar. að það eigi einhverja
sök á kreppu sjávarútvegsins í dag.
Öðru nær.
Yfir65 af hundraði nettóskulda sjáv-
tmitvegsins eru gengistryggðar. Á síð-
ustu tveimur ámm lækkuðu raunvextir,
og margt bendir til að sú þróun verði
áfram. Vextir verðtryggðra lána innan-
lands lækkuðu jafnframt á milli áranna
1991 og 1992, en vom þó 0,6 af hundr-
aði hærri á síðasta ári en 1990. Þjóð-
hagsstofnun metur það svo, að yfir
heildina hafi raunvextir af ölium lánum
sjávarútvegsins verið um 6 af hundr-
aði. Það er jjvf alsendis fráleitt að telja
að vaxtastefna stjómarinnar eigi
nokkra sök á óförum fyrirtækja í útgerð
og fiskvinnslu.
Sama gildir um gengið. Meðalgengi
síðustu ára á mælikvarða verðlags var
svipað og meðalgengið milli áranna
1980 og 1990, eða rétt 1,7 af hundraði
hærra. Sé það iniðað við 1988 heilum 8
af hundraði lægra. Afstaða ríkisstjómar
Alþýðuflokks og Sjálfstæðisflokks til
gengis og vaxta eiga því enga sök á erf-
iðleikum í sjávarútvegi, og fullyrðingar
urn annað byggja á einhverju öðm en
staðreyndum.
Ohófleg fjárfesting
Kröpp staða greinarinnar er fyrst og
fremst summan af aflasamdrætti og
óhóflegri fjárfestingu. Offjárfestingin
birtist í því að of mörg skip hafa verið
að veiða allt of fá tonn, og of margar
vinnslustöðvar að vinna of lítinn afla.
Kostnaðurinn við að sækja og vinna
hráefnið hefur því smám saman aukist,
og framlegðin til að greiða afborganir
og vexti vaxið að sama skapi. Aflasam-
dráttur síðustu þriggja ára hefur svo
hert óþyrmilega á þessari þróun.
Þvf hefur að vísu verið mótmælt af
ótrúlegustu aðilum, að offjárfesting
eigi einhverja sök á vanda greinarinn-
ar. Skemmst er að minnast ræðu sjáv-
arútvegsráðherra á aðalfundi Samtaka
fiskvinnslustöðva á Akranesi í sept-
ember, en þar vfsaði hann þessari full-
yrðingu á bug sem „fráleitri villukenn-
ingu". Það er hins vegar auðvelt að
sýna fram á, hvemig skuldsetning
greinarinnar hefur þróast síðustu árin:
Við upphaf ársins 1988 námu skuld-
imar 45,7 milljörðutn. Miðað við að
ekkert hefði verið greitt af þeim, hefðu
þær framreiknaðar átt að vera 77 millj-
arðar við árslok 1992. Nú em þær hins
vegar orðnar a.m.k. 95 milljarðar. Þær
hafa því aukist að raunvirði um 18
milljarða á fimm ára tímabili. Að vísu
er það svo, að á þessum árum hófust
fyrir alvöru kaup á frystitogurum, og f
þau varið 8,5 milljarðar. Frystitogar-
arnir eru hins vegar taldir standa vel
undir sér, og því væri ef til vill sann-
gjamt að taka þá út fyrir sviga. En sé
það gert, og andvirði þeirra dregið frá
18 milljörðunum, þá stendur eigi að
síður eftir að greinin hefur aukið skuld-
ir sínar um 10 milljarða að raunvirði frá
upphaft ársins 1988 til þessa dags.
Með öðrum orðum: Á síðustu
fimm árum hefur sjávarútvegurinn
bætt við sig nettóskuldum sem nema
2 milljörðum á ári.
Aflasamdráttur
Minni afli hefur sömuleiðis haft úr-
slitaþýðingu fyrir tapið í greininni. Á
síðasta ári var það mat Þjóðhagsstofn-
unar, að greinin í heild væri rekin með
halla upp á 1,4 af hundraði. Ég bað
stofnunina að reikna út, hversu mikið
aflasamdráttur síðustu þriggja ára hefði
rýrt afkomu sjávarútvegsins. Niður-
staðan var sú, að minnkandi afli hefði
aukið tapið um fjóra af hundraði. Það
þarf því ekki sterkan stærðfræðing til
að reikna út, að hefðu íslendingar á síð-
asta ári veitt jafn mikið og árið 1989,
þá hefði greinin í heild skilað hagnaði
sem nam 2,5 af hundraði.
Það er býsna fróðlegt að kanna áhrif
samdráttarins á botnfiskveiðamar ein-
ar. Á síðasta ári töpuðu þær 6,8 af
hundraði að mati Þjóðhagsstofnunar.
Svör stofnunarinnar við spumingum
mínum leiddu í ljós, að frá 1989 hefði
aflaminnkunin ein og sér rýrt afkomu
þeirra um hvorki meira né minna en 8
til 9 af hundraði miðað við áætlaðan
afla 1993. Botnfiskveiðamar hefðu því
skilað nokkrum hagnaði, ef sami botn-
ftskafli hefði náðst og árið 1989.
Þessar staðreyndir sýna svart á h vítu,
að samdráttur í afla hefur leikið lykil-
hlutverkið í afkomu greinarinnar.
Hann, ásamt óhóflegri fjárfestingu hef-
ur framar öðru leitt sjávarútveg Islend-
inga í núverandi ógöngur. Að kenna
núverandi stjóm um erfiðlcika greinar-
innar, byggist í senn á misskilningi og
mikilli oftrú á áhrifamætti hennar...
\/r,
%
VA*
—
m
m
\L- \ i -
'JV \ "*■
AVf
%r L>/
*<?\\\ *
.r'iv.
A"Pr
Vísitala
jöfnunarhlutabréfa
Samkvæmt ákvæðum 5. og 6. málsl. 1. mgr. 9. gr. laga nr. 75/1981 um tekju- og
eignarskatt hefur ríkisskattstjóri reiknað út vísitölu almennrar verðhækkunar í
sambandi við útgáfu jöfnunarhlutabréfa á árinu 1993 og er þá miðað við að
vísitala 1. janúar 1979 sé 100.
1. janúar
1. janúar
1. janúar
1. janúar
1. janúar
1. janúar
1. janúar
1. janúar
1. janúar
1. janúar
1. janúar
1. janúar
1. janúar
1. janúar
1980 vísitala
1981 vísltala
1982 vísitala
1983 vísitala
1984 vísitala
1985 vísitala
1986 vísitala
1987 vísitala
1988 vísitala
1989 vísitala
1990 vísitala
1991 vísitala
1992 vísitala
1993 vísitala
156
247
351
557
953
1.109
1.527
1.761
2.192
2.629
3.277
3.586
3.835
3.894
Við útgáfu jöfnunarhlutabréfa skal annars vegar miða við vísitölu frá 1. janúar
1979 eða frá 1. janúar næsta árs eftir stofnun hlutafélags eða innborgunar
hlutafjár eftir þann tíma, en hins vegar skal miða við vísitölu 1. janúar þess árs
sem útgáfa jöfnunarhlutabréfa er ákveðin.
RSK
RÍKISSKATTSTJÓRI
V' -
\ \V>
i' y \ /
t
rv
/v