Alþýðublaðið - 21.06.1996, Qupperneq 7

FÖSTUDAGUR 21. JÚNÍ1996
ALÞÝÐUBLAÐIÐ
7
s k o ð u n
■ Og hvað hefði verið að því að fá tvö prósent atkvæða? spyr Gunnar Smári Egilsson
í grein um Guðrúnu Pétursdótturfyrrverandi forsetaframbjóðanda,
þar sem hann segir að íslendingar fyrirlíti fólk sem gefst upp
r
Eg þarfnast ekki Guðrúnar Pétursdóttur
- og hún veit það
Mér fannst Guðrún aldrei vera ein af mér.
Hvað er til ráða þegar maður hefur
gert samning um að skrifa grein um
fimm frambjóðendur, búinn að skrifa
um tvo og hálfnaður með grein um
þann þriðja þegar hann hættir bara við
allt saman? Maður verður náttúrlega
klumsa. Síðan ergilegur vegna ófyrir-
séðrar 20 prósent kjararýmunar sem
vonlaust er að fá bætt. Síðan kemur
upp í manni gamla, góða íslenska þrá-
kelknin. Það er nefnilega með afbrigð-
um óíslenskt að gefast upp. Við erum
vanir að veifa röngu tré frekar en
öngvu. Við fyrirlítum Gunnar á Hlíð-
arenda fyrir að hafa hætt við en dá-
umst að honum fyrir að hætta við að
hætta. Og ég ætla að fara að dæmi
nafna míns og hætta við að hætta við
að skrifa grein um Guðrúnu Péturs-
dóttur.
Ég ætla að sleppa því að benda les-
endum á þá augljósu staðreynd að ég
er með þessu að sparka í liggjandi
mann. Og það sem verra er, liggjandi
konu. Og ég ætla meira að segja að
komast hjá því að biðjast afsökunar á
þessu með því að fara svolítið fínt í
þetta í von um að vel uppaldir lesend-
ur fatti ekki neitt. Ég ætla að vera eins
og veimíltítan í klíkunni sem danglar
eitthvað í hræið, ekki til að meiða
heldur ffekar til að sína hópnum sam-
stöðu.
Fallinn leiðtogi
Ég er of ungur til að muna hvar ég
var staddur þegar Kennedy var skot-
inn. Ég var vissulega fæddur en enn
svo lítilsigldur að enginn hafði fyrir
því að trúa mér fyrir þessum harma-
fregnum. Ég var nítján ára þegar
Lennon var skotinn en get samt ekki
munað hvar ég var þegar það gerðist.
Ég hef ekki einu sinni á takteinum trú-
lega fjarvistarsönnun og það sem
verra er, ég hef mótív. Ég var og er
Ringó-maður.
En ég man hvar ég var staddur þeg-
ar ég heyrði að Guðrún Pétursdóttir
hefði sagt af sér sem forsetaffambjóð-
andi. Ég var að horfa á fótbolta og
Bjami Fel. sagði mér að Bogi Ágústs-
son hefði sagt sér að Guðrún væri
hætt við allt saman. Það fyrsta sem
mér datt í hug var: Er þetta hægt? Síð-
an mundi ég eftir að Bryndís hafði
sagt af sér sem utanrfkisráðherraffú og
þá er líklega allt hægt.
Stuttu síðar átti ég leið um Austur-
völl á leið á fund. Þá sá ég menn á
kranabfl vera að fjarlægja risastóra
mynd af Guðrúnu af húsi Almennra
trygginga. Þetta var um kvöldmatar-
leytið og fáir á ferli. Góður tími til að
taka niður óþægilega stóra mynd á
óþægilega áberandi stað. Ég gerði hlé
á göngu minni og stóð fyrir framan
Alþingishúsið og horfði á mennina.
Þá sá ég hvar maður sem ég kannast
við kom út úr húsi Almennra trygg-
inga og gekk yfir Austurvöllinn í átt
til mín. Ég mundi að ég hafði séð
mynd af honum í einhverju blaði að
störfum fyrir Guðrúnu. Þegar hann
nálgaðist horfði hann á mig án þess að
heilsa en ég sá í augunum á honum að
hann þekkti mig og vissi að ég þekkti
hann og vissi líka að ég vissi að hann
þekkti mig. Þetta var svona þögult
nikk. Þegar hann gekk framhjá mér
sýndist mér ég sjá skömm í augunum
á honum og afsökunarviprur leika um
varir hans. Honum fannst hann hafa
veðjað á rangan hest.
Þegar maðurinn var genginn fyrir
húshomið leit ég aftur til kranamann-
anna. Myndin af frambjóðandanum
vonumglaða var kominn niður á stétt
og það eina sem bar þess merki að
Guðrún hefði nokkurntíma verið í
framboði voru rauðir stafir á hvítum
fleti: Ein af okkur. Þetta hafði ræst.
Nú er Guðrún orðin ein af okkur al-
mennu kjósendum sem verða að sætta
sig við að kjósa einhvem annan sem
forseta.
Og enn eitt af Austurvelli. Þar sem
ég stóð og horfði á mynd foringjans
tekna niður hugsaði ég að þetta væri
næstum eins og að verða vitni að falli
Sjáseskú. Þetta er það næsta sem ís-
lendingur getur komist stómm tíðind-
um. Hér gerist aldrei neitt en sumt
næstum því. Hvar í heiminum eru
næstum-árekstrar flugvéla uppsláttar-
efni? Er þetta ekki eitthvað sem mað-
ur á þakka fyrir?
Byrjaði fyrst og hætti fyrst
Guðrún Pétursdóttir hóf kosninga-
baráttu sína fyrst frambjóðenda og
hún lauk henni fyrst allra.
Guðrún byrjaði svona snemma
vegna þess að það þekkti hana ekki
nokkur maður. Hún taldi sig því ekki
veita af fimm mánuðum til að kynna
sig á meðan Ástþór lét sér duga einn. í
fyrstu könnunum, á meðan enginn
þekkti hana, fékk hún góða útkomu úr
könnunum. Þegar líða tók á kynning-
una minnkaði fylgið. Þegar aðeins átta
prósent landsmanna áttu eftir að kynn-
ast henni gafst hún upp.
Mér hefur alltaf þótt gaman að
reikningi og bjó því til línulega jöfnu
ffá þeim 35 prósentum sem hún fékk í
fyrstu könnumum og að 8 prósentun-
um sem hún fékk síðast og tók tillit til
stigmagnandi þunga kosningabarátt-
unnar fram að kjördegi. Samkvæmt
þessum útreikningi hefði Guðrún stað-
ið ein eftir á kjördag ef fram hefði far-
ið sem horfði. Ólafur Hannibalsson
hefði yfirgefið hana rétt áður en kjör-
stöðum hefði lokað klukkan ellefú um
kvöldið.
Guðrún dró því framboð sitt til baka
til að bjarga hjónabandinu.
Persóna án málefna verður
frambjóðandi án kosninga
Ég skildi aldrei kosningabaráttu
Guðrúnar og er hálf feginn að þurfa
aldrei að birta þá hálfu grein sem ég
var búinn að skrifa um hana þegar hún
hrökk uppaf standinum. Guðrún sagði
að kosningamar snerust ekki um mál-
efni heldur persónur. Og nú þegar per-
sónan er horfin er náttúrlega enginn
botn í neinu lengur.
Það sem ég átti erfiðast með að
skilja var hvað persóna væri án mál-
efná. Hvers konar maður er það sem
hefur ekki lífssýn, lífsmarkmið, hug-
sjón? Hvers konar frambjóðandi til
forseta er það sem hefur ekki brenn-
andi þörf til að ræða um hvað það sé
að vera íslendingur en leggur þess
meira upp úr því hvemig maður talar
um hlutina, hversu ákveðinn til augn-
anna maður er, hvemig hægri höndin
lyftist upp til áherslu en er síðan dreg-
inn í mjúkum boga skáhalt til vinstri
til að gefa til kynna sáttfýsi og opinn
hug? Eg er svo gamaldags að ég met
fólk eftir hvað drífur það áfram og
hvert það er að fara. Ég hef aldrei
heillast af partíbollum sem era kátar
og viðkunnanlegar en segja sjaldnast
nokkuð af viti. Mér fannst Guðrún
aldrei vera ein af mér.
Og afhverju hefði ég átt að kjósa
Guðrúnu? Eða hinn hluti þjóðarinnar,
svo ég leyfi mér að tala fyrir hönd
hennar? Vantar fslendinga sameining-
artákn sem ber stefnuleysi sitt með
glaðhlakkalegri reisn? Tákn um
ákveðinn frískleika og stíl þrátt fyrir
tómahljóð og tómleika undir niðri?
Nei, það hjálpar mér að skilja þetta
með því að skrifa um þetta. Persóna
án málefna sem býðst til að vera for-
seti hlýtur að enda án kosninga og at-
kvæða. Þetta er kaldhæðið en þannig
er nú lífið.
Pizzasendlar munu tala niður
til hennar
Ef ég þekki þjóð mína rétt þá er hún
í ákveðnum vanda núna. Henni hefur
Eftir tvo mánuði getur símastúlkan ekki setið á sér þegar hún hringir í
Dominos til að panta pizzu og spyr: Ertu viss um að þú viljir pizzu? Verð-
ur þú ekki bara hætt við allt saman þegar sendillinn kemur heim til þín?
alltaf þótt aumt að gefast upp þrátt fyr-
ir voniausan málstað. En eitthvað seg-
ir henni að það sé virðingarvert og það
tíðkist í útlöndum. Ég spái því að
Guðrún njóti velvilja og jafnvel
temmilegrar virðingar í fimm daga en
síðan hellist yfir hana ákveðin fyrir-
litning. Eftir tvo mánuði getur síma-
stúlkan ekki setið á sér þegar hún
hringir í Dominos til að panta pizzu
og spyr: Ertu viss'um að þú viljir
pizzu? Verður þú ekki bara hætt við
allt saman þegar sendillinn kemur
heim til þín?
Guðrún getur gleymt framboði ein-
hvem tímann seinna. Hún ætti ekki að
gæla við framboð í næstu borgar-
stjómarkosningum. Þetta er langminn-
ug þjóð og hún á einna erfiðast með
að gleyma uppgjöf. Það er einmitt
munurinn á hug hennar til Þorsteins
Pálssonar og Friðriks Sophussonar.
Annar var sigraður af Davíð, hinn
gafst upp án bardaga. Þjóðin ber virð-
ingu fyrir öðram en finnst hinn ósköp
huggulegur maður.
Gorbatsjov og nuddarinn
Og hvað hefði verið að því að fá tvö
prósent atkvæða? Það era ijögur þús-
und manns. Það era fleiri en sáu sjö
íslenskar bíómyndir í fyrra. Það er
betri árangur en ég gæti vænst ef ég
væri í framboði. Eg myndi ekki einu
sinni kjósa mig sjálfur. I kosningunum
1987 buðu Jón Oddsson og félagar
fram Heimastjórnarsamtökin í
Reykjaneskjördæmi og fengu færri at-
kvæði en nam þeim sem vora á listan-
um og mökum þeirra.
Og sjáið Gorbatsjov úti í Rússlandi.
Hann fékk hálft prósent atkvæða. Það
gera um 600 þúsund manns eða þrisv-
ar sinnum fleiri en era á kjörskrá á fs-
landi. En hálft prósent á íslandi er
bara 1.000 manns. Það er aðeins tvisv-
ar sinnurn meira en Guðmundur Rafn
Geirdal gat fengið til að skrifa undir
meðmælalistann sinn. Gorbatsjov er
eins og Guðmundur Rafn og lítur á
hvert atkvæði sem sigur. Hann ætlar
að stofna stjómmálaflokk og ætlar að
halda á brattann. Munurinn á honum
og Guðrúnu Pétursdóttur er ef til vill
fyrst og fremst sá að Gorbatsjov telur
sig hafa málstað inni í sinni persónu
en Guðrún telur slíkt til óþurftar. Þess
vegna getur hún ekki lifað nema í
lukku en Gorbatsjov er jafn sterkur í
sigri sem ósigri. Gorbatsjov veit að
maður stækkar ekki við það þótt öll-
um líki vel við mann en Guðrún lifir
bara í augum þeirra sem horfa blíð-
lega til hennar.
í næstu viku skrifa ég um Pétur Kr.
Hafstein og Guðrúnu Agnarsdóttur,
það er ef þau verða enn í framboði. ■