Íslendingaþættir Tímans - 17.01.1974, Qupperneq 8

Á aldarafmæli
Jóhannesar J. Reykdals
brautryðjanda rafmagnsiðnaðar á íslandi
Jóhannes Jóhannesson Reykdal
fæddist að Vallnaholti i Reykjadal i
Suður-Þingeyjarsýslu 18. janúar 1874.
Foreldrar hans voru hjónin Ásdis
ólafsdóttir ljósmóðir frá Efsta-Sam-
túni i Eyjafirði, Jóhannessonar
Magnússonar bónda frá Villingadal i
Eyjafirði og Jóhannes Magnússon
bóndi i Vallnaholti.
Kynni min af honum og móður hans
byrjuðu, er ég var ung að árum. — að-
eins á 8. ári. Fósturforeldrar minir.
Jón bórðarson frá Hliði á Álftanesi og
Guðrún Magnúsdóttir. bjuggu i sam-
býli við þau mæðgin allt frá þvi seint á
árinu 1901 — 3 i stórhýsi þeirra tima,
er Egilsenshús var kallað, en nú er
Strandgata 50.
Þorsteinn heitinn Egilssen hafði
beðið fósturföður minn að flytja i húsið
og gæta þess, þvi hann varð að flytja
til Reykjavikur með helsjúka konu
sina þvi hér var læknislaust. Einnig
hafði hann beðið fóstra minn að leigja
út 2 stofur i húsinu ásamt eldhúsi, en
húsgögn þeirra hjóna voru flutt saman
og verzlunarhúsið niðri lokað. Þeir,
sem hlutu þarna verustað, voru Reyk-
dalsmæðginin og Árni Jónsson frá
Þorlákshöfn og kona hans Guðrún
Þorsteinsdóttir, þau fluttust svo til
Ameriku. Þessar 3 húsfreyjur komu
sér mjög vel saman við eldavélina. en
hún var stór. Fósturmóðir min og
nafna hennar höfðu 3 skólapilta hvor i
fæöi, vorum við þvi 13 i þessum þrem
herbergjum og einu eldhúsi, allt gekk
þetta prýðilega.
Mikið var nú blessaður Reykdal oft
þreyttur. er hann kom heim að borða.
þegar hann var setztur var hann um
leið sofnaður. meðan mamma hans
var að taka til matinn. Ég vorkenndi
honum og sagði stundum, Ásdis min.
vektu ekki hann Jóhannes strax. Hún
svaraði, — hann vill vakna blessaður
drengurinn, vinnan er honum fyrir
öllu. Þá var hann bæði við byggingar i
Reykjavik og Hafnarfirði. Þau voru 15
systkinin og var hann þeirra yngstur.
Hann missti föður sinn er hann var 15
ára og frá þvi var hann fyrirvinna
móður sinnar.
Hann dvaldi heima til tvitugs aldurs.
Þá fór hann til Akureyrar til að læra
trésmiði. en árið 1898 sigldi hann til
Kaupmannahafnar til frekara náms,
og var þar i 2 1/2 ár.
Viða hafa spor Islendinga legið. sem
ekki er að furða, þvi þeir voru afkom-
endur farmanna. Ein af systrum
Reykdals, er Margrét hét, giftist á
Seyðisfirði Norðmanni. fluttust þau
svo til Stafanger i Noregi. Reykdal var
frændrækinn og trygglyndur með af-
brigðum, fór hann þvi að heimsækja
systur sina og mág á námsárum sin-
um i Danmörku. K.vnntist hann þá fall-
vatnsvirkjun frænda sinna Norð-
manna. Þessi mikli hugsjónamaður
varð þvi mjög hrifinn af þvi. hvernig
vatnsaflið var beizlað. mun honum þá
hafa verið hugsað til Islands og þeirra
litttæmandi orku, sem dulin var i
vatnsföllum og hversu það gæti breytt
lifskjörum þjóðarinnar, ef hún væri
virkjuð til rafurmagnsframleiðslu.
Hugur þessa stórvirkja bjartsýnis-
manns stóð til meiri athafna en húsa-
smiði, hann vildi taka véltæknina i
þjónustu landsmanna.
Arið 1903, réðist hann tæplega þri-
tugur i að byggja fyrstu timburverk-
smiðju landsins, sem starfrækt var
með vélaorku, var ætið nefnd Reyk-
dalsverksmiðja, en nú h/f Dvergur.
Keypti Reykdal túrbinu frá Noregi og
virkjaði Hamarkotslækinn til að knýja
vélar verksmiðjunnar. Reykdal lét
ekki við það sitja, hann vildi nota afl
lækjarins til rafmagnsframleiðslu.
Hamarkotslækurinn,sem um aldaraðir
hafði runnið óheftur út i Hafnarfjörð,
skyldi nú færa Hafnfirðingum birtu
rafljósanna.
Arið 1904 keypti þvi Reykdal rafal
frá Noregi og setti hann við túrbinuna
og 12. des. það ár voru fyrstu rafljósin
frá raforku kveikt hér á landi, voru
það 16hús, sem nutu þess að fá rafljós,
stöðin var aðeins 9 kv., fyrsti gæzlu-
maður stöðvarinnar var fósturfaðir
minn. Jón Þórðarson. Hann vistaðist
til vinar sins Reykdals fyrsta árið,
sem verksmiðjan var starfrækt, var
við bókhald, timburafgreiðslu og
ljósagæzlu. 12. des.ruk.verður raflýsing
Reykdals heitins i Hafnarfirði 70 ára.
Reykdal byggði svo aðra rafstöð tveim
árum siðar, 1906, á Hörðuvöllum, og
var fóstri minn gæzlumaður stöðvar-
innar i eitt ár, en fóstru minni féll ekki
ajj vera þar, en fóstri minn hélt starfi
sinu áfram við verksmiðjuna meðan
kraftar hans entust til þeirra starfa, en
vinátta þeirra hélzt til æviloka fóstra
mins 7. ágúst 1938.
Hafnfirðingar eiga minningu Reyk-
dals mikikið gott að gjalda, sem og
þjóðin öll. Hann bvggði viða rafstöðv-
ar um landið. og það er vonandi að
þjóðin muni vatnsfallsorku sina og
hveraorku, þegar oliulindir eru að
þorna, en láti ekki útlendingum i té
þær auðlindir. en búi svo sjálfir við
eldsneytisskort. sem hrjáði svo for-
feður okkar og mæður. Munum ætið
hugsjónamanninn Revkdal, sem fyrst-
ur virkjaði Hamarkotslækinn.
Framhald á 7. siðu.
8
islendingaþættir