Íslendingaþættir Tímans - 07.02.1974, Blaðsíða 3

yfir þá gifurlegu erfiðleika, sem
héraðslæknarnir áttu við að striða á
stundum, að ekki sé minnzt á óvissuna
og kviðann hjá konu og börnum, þegar
ekkert spurðist til þeirra svo dögum og
vikum skipti, eins og i þessu tilfelli.
Þegar svo heim var komið eftir langa
og stranga ferð, máski örþreyttur að
kvöldi til, var eftir að afgreiða lyfin,
sem fylgdarmaðurinn beið eftir til að
fara með til baka. I flestum tilfellum
var ekki aðeins um að ræða lyf handa
sjúklingi þeim, er læknirinn hafði ver-
ið söttur til, heldur einnig til margra
annarra, sem náð höfðu tali af læknin-
um, á langri ferð um endilangar
sveitir. Þessi lyf voru þá ekki af-
skömmtuð i þar til gerðum umbúðum,
sem aðeins þurfti að pakka inn. Sum
þurfti að knosa i mortéli, önnur að
vigta i skammta t.d. asperin, eða telja
i dropum. Með þetta i huga er ekki að
undra, þótt stundum hafi verið gripið
til fljótandi „vökustaura” til þess að
geta annað þessu yfirmannlega álagi.
Viðbrugðið var, hvað Bjarni læknir
brást hart við, er hans vár vitjað og
honum þótti mikið liggja við, og
hversu fljótur i ferðum hann var. Hann
eignaðist afbragðs hesta og vildi
heldur hesta sig sjálfur, en að vera
„settur uppá alls konar truntur” svo
notuð séu hans orð. Margir voru lika
ófúsir að senda sparigæðingana undir
lækna, þegar allt kapp var á það lagt
að vera fljótur i förum.
Veit sá, er þetta ritar, að þeir, sem
enn muna Bjarna lækni á Héraði,
muna eftir Jarp hans, svo óvenjuleg-
ur, sem sá hestur var á alla grein að
stærð, atorku og úthaldi. í þeim efnum
varð ekki greint á milli riddarans og
reiðhestsins. Sjálfur taldi Bjarni sig
gangandi, ef hann sat ekki á Jarp sin-
um, ef hann þurfti að flýta sér. Að lok-
um má geta þess að enginn simi var til
læknisins, er Bjarni kom, hann kom að
visu skömmu siðar, en aðeins á
læknissetrið eitt, sem við það varð að
landsimastöð fyrir alla sveitina.
Ekki veit ég um annan lækni, sem
þessar visur Matthiasar eiga betur
við:
Skjótur varstu, vinur, og vaskur i
för,
loganum var likast þitt lifs og
sálarfjör.
Skjótur varstu,vinur, að vitja manns i
neyð,
fáir hafa fjörugri fáki rennt á skeið.
Og honum lánaðist oft að vera fljót-
ari i för en hann, „sem heljarfáknum
reið”.
Eins og fyrr sagði, hefði ekki verið
unnt að reka sjúkraskýlið, nema að
læknirinn væri jafnframt bóndi. Allt
frá öndverðu varð það áhugamál
Bjarna að búa skýlið fleiri sjúkrarúm-
um og betri tækjum, svo sem ljós-
lækningatækjum. Hvort tveggja tókst
honum, að visu með þvi að þrengja að
sinu eigin heimili, þar sem húsið sjálft
var ekki stækkað við þessar endurbæt-
ur. Hann hóf búskap 1927 og reyndist
fljótt hafði áhuga og vit á búskap og
bjó afburðagóðu búi öll siðustu ár sin
á Brekku. Hjúasæll var hann með af-
brigðum og enn minnast þessi gömlu
hjú húsbónda sins með einstakri hlýju
og þakklæti. Máski er i þeirri stað-
reynd að leita orsaka fyrir velgengni
hans i búskapnum þessi alræmdu
kreppuár. Bjarni gekkst fyrir þvi að
gerðvarrafstöð til afnota fyrir heimil-
ið og til ljóslækninganna.
Maðurinn
Þegar Bjarni kemur austur i Brekku
á vordögum 1925 er hann tuttugu og sjö
ára að aldri. Hann var með hæstu
mönnum i þann tið, grannur og hvat-
legur i hreyfingum. Hann gat verið
léttur og gáskafullur i máli þegar svo
bar undir, en hann átti það einnig til að
vera þurr á manninn og stuttur i
spuna, ef honum fannst beiðni eða
spurn vera sér eða starfi sinu ósam-
boðin, vera fremur i ætt við hnýsni og
forvitni en fróðleiksfýrn, eða þá að
honum fannst kvabbið vera komið út
fyrir eðlilega þörf fyrir lækni. Áður
var minnzt á hjúasæld hans og hefur
það sina sögu að segja um manninn,
máski raunsannari en hástemmd orð.
1 viðskiptum við aðra var hann óhlut-
deilinn, þótt hann þyldi engum til
lengdar að ganga á rétt sinn. Hann
hafði mikið yndi af hestum og var einn
af stofnendum hestamannafélags
Héraðsmanna. Hann var sérlega söng-
glaður hafði djúpa bassarödd. Hann
söng með Fljótsdælum i karlakór
þeirra og var heimili hans jafnan opið
fyrir slíka starfsemi.
Gluntarne voru hans eftirlæti til
söngs og var oft gripið til þeirra á
þessum árum, söng hann Gluntann.
Nokkur sumur dvöldu á heimili hans
gamlir skólafélagar. Ýmist var hann
að rétta þeim hjálparhönd, eða hann
hafði fengið þá til sin til þess að deila
Við sig geði. 1 þvi sambandi er mörg-
um i Fljótsdal minnisstæð dvöl
Halldórs Laxness á vegum Bjarna.
Bjarni tók Halldór oft með sér i
læknisferðir, eða þeir voru báðir gest-
komandi hjá kunningjum. Halldór
hafði þá sjálfstætt fólk á prjónunum og
þykjast menn austur þar bera kennsl á
sumar persónur sögunnar.
Þeim er þetta skrifar reyndist
Bjarni betri drengur en aðrir vanda-
lausir menn. Framhaldsnám erlendis
var útilokað nema að til kæmi fjár-
stuðningur til viðbótar fengnum
háskólastyrk. Peningarlágu þá ekki á
lausu fyrir fátæka skólapilta, jafnvel
þótt háskólapróf hefðu. Einhvern veg-
inn hafði Bjarni komizt að þvi, hvernig
ástatt var, og bauð hann þá fram það
fé, sem á kynni að skorta til fram-
haldsnámsins. Hann sagðist senda
peningana, þegar hann vissi hvað þeir
þyrftu að vera miklir, svo að fullu
gagni kæmu. Allt stóð þetta eins og
stafur á bók, en siðar var komizt að
þvi, að Bjarni hafði orðið að slá sér
vixil til þess að geta staðið við þetta
boð sitt, en ekki kom til nokkurra mála
að hann tæki við hærri upphæð, en sem
næmi lánsupphæðinni sjálfri.
Já, þeir voru orðnir margir i læknis-
umdæmi Bjarna sem áttu honum
þakkir að gjalda og ófáir lif að launa.
Fyrir allt þetta skulu honum nú tjáð-
ar þakkir og ástvinum hans vottuð
dýpsta samúð.
Allt þetta mál er orðið lengra en i
upphafi var ætlað, en það rifjast svo
margt upp frá þessum vor- og sumar-
samvistum i Fljótsdal nærfellt
fimmtiu árum og siðasta kveðjan skal
vera þessi lokastef úr fyrsta Gluntan-
um,
Já, nar sangen ar slutad, fragte du:
Behager Heern ett glas?
Det var uppslaget till ett átta-arigt
dundrande kalas. Ja
skal för de framfarna ar. Och för var
lefnads langa var! Gutar.
Þórarinn Þórarinsson
frá Valþjófsstað.
Leiðrétting
1 grein um Þorstein Sigurðsson á
Vatnsleysu i lslendingaþáttum
fimmtudaginn 19. jan. sl. er kona hans,
Agústa Jónsdóttir, talin frá Skálholts-
vik. Þetta er rangt. Ágústa er frá Gröf
I Bitru. Farið var eftir prentuðum
heimildum, en þær reyndust rangar.
Islendingaþættir
3