Mánudagsblaðið - 17.10.1949, Síða 4

4
MÁNUDAGSBLAÐIÐ
Mánudagur 17. okt 1949

Templarar og áfengísmálin
.1»
Ég hef verið andbanningur
allan timann frá því, er ég
greiddi bannlögunum at-
kvæði hérna á árunum
(glappaskot, sem ég hef
aldrei getað fyrirgeíið mér
og ætla lítils háttar að bæta
úr með þessu skrifi). Áfeng-
islöggjöfin hefur alla leið
frá því verið ein samfelld,
óslitin keðja af óhappaspor-
um. Fyrstu eitt, tvö árin
gekk allt þolanlega. Afengis-
neyzlan var lítil á mann, og
menn drukku lítið, enda
þótt karlmennirnir drykkju
skammt kvenfólksins, sem
þá aðeins bragðaði vín, því
að annað var ekki „fínt“. En
svo tók nú annað við. Fyrst
kom „læknabrennivínið“ og
„reseptin“ og svo smyglið.
Reykvíkingar létu ekki
„Kristin í apótekinu“ í friði
nótt né nýtan dag, og þjóð-
kunnir menn urðu uppvísir
að því að „falsa“ resept —
bættu einu núlli aftan við
„hundaskammtinn“. En einn
góðkunnur læknir taldi sig
tekinn við embætti sankti
Péturs og að nú hefði hann
lyklana að himnaríki.
Svo komu „Spánarvínin“.
Löggjafarnir, sem voru orðn-
ir dauðþyrstir og himdleiðir
á öllu banni, og allur al-
menningur sömuleiðis, tóku
feginshendi hinni útréttu
hönd þeirra spönsku og
kenndu svo saltfiskinum,
steindauðum þorskinum, um
þetta ólán, að verða að „losa
um höftin.“ Og svo kom los-
ið. Og svo kom kogespritt og
„glussi“ og ótal margt fleira,
vegna þess að menn vildu
„eitthvað sterkara11. Svo kom
eitur í kogesinn og eitur á
kompása, og svo dóu þó
nokkrir menn af þessari
ólyfjan. En alltaf hömuðust
templarar á að „herða bann-
ið“. Og það komu takmark-
anir, og það komu höft, og
ekkert dugði. Og það komu
ofstækisfullar prédikanir of-
stækisfullra manna og gerðu
allt helmingi vitlausara. Og
svo endaði allt með því, að
verzlun með áfengi varð ein
aðaltekjulind ríkissjóðs og
þjóðarskútan getur ekki flot-
ið nema að okra svo á þess-
ari vöru, að með fádæmum
er, og að þetta okur er skjól
og skjöldur allra annarra
okrara, sem eru eins og syk-
urvatn án kjarna bomir
saman við þessa stofnun.
Og enn hrópa ofstækisfull-
ir „leiðtogar“ templara á
meira bann, algert aðflutn-
ingsbann á áfengi. Það er
eins og þessir hálf- eða al-
blindu náungar sjái ekki eða
skilji ekki, að við erum
komnir í slík tengsl.við um-
heiminn, að slíkt er ómögu-
legt. Þeir tímdu ekki á
íyrstu bannárunum að verja
fé til löggæzlu og létu
nægja, að fáeinar hræöur
„pössuðu“ þriðjung þjóðar-
innar, ólman í að fá sér „í
gogginn“. Hvað mundi þá
nú? Það veitti áreiðanlega
ekki af fjölmennri Gestapo-
sveit. Feður yrðu að njósna
um syni, mæður um dætur,
dætur um mæður og synir
um feður o. s. frv. Eintómir
„þefarar“, líka til þess að
lykta úr vitum templara
sjálfra, sem stimdum eru
„brotlegir bræður1'. Hviiik
endemis fjarstæða og vit-
leysa!
Templarar eru búnir að
skapa óheilbrigt almennings-
álit í áfengismálunum. Þetta
er bláber, auðsær sannleikur,
— en enginn segir hann. En
það er mál1 til komið, að
hann sé sagður og að margir
segi hann. Það er mál til
komið, að hafin sé heilbrigö
■ bindindissókn hér á landi, en
ekki hálfvitlaus áróður og
múgsefjunartilraunir.
Síðasta dæmið um þessa
vitleysu var afstaða templara
og þeirra, sem þeir eru búnir
að æsa upp til hugsunariauss
fylgis gegn tilbúningi á
„áfengu“ öli. Annars var
tæplega unnt að kalla þenn-
an bjór áfengan, og auðvitað
var harm skaðlaus með öllu
og hefði ekki gert nokkurn
að drykkjumanni, sem gat
farið beina leið í „ríkið“ og
keypt sér vín eða brennda
drykki, sjerrí eða djinn,
svartadauða eða púrtvín.
Þetta máttu allir vita, og
enn minni ástæða í voru
kalda landi var að óttast, að
ölsvelgir yrðu svo teljandi
væru. Hins vegar mörgum
kunnugt, að bjór er ágætur
„afréttari11 sem forðar mörg-
um frá því að „halda áfram.“
Templarar hafa nú starfað
hér í bæ í eitthvað 70 ár eða
lengur. Þeir hafa, eins og
Mánudagsblaðið benti á,
fengið styrki úr ríkissjóði og
þeir hafa fengið happdrætti
— og þeir hafa fengið fleira.
Þeir hafa t. d. fengið undan-
þágur frá skemmtanaskatti
til þess að halda dansskröll
til ágóða fyrir húsbyggingu,
sem aldrei ætlar að verða úr
að komist upp, hundrað til
tvö hundruð þúsund krónur
a. m. k. Og reikningsskilin,
endurskoðun á öllu þessu?
Engin nema frá þeim sjálf-
um! En þetta er ekki eins-
dæmi. Það ættu allir, og öll
félög, sem styrkt eru með
framlögum úr ríkissjóði að
vera undir opinberu eftirliti
og endurskoðun. Og svo
framlögin frá þeim sjálfum?
Þau nema varla hálfri sjerrí-
flösku á mann! Það væri
sannarlega ekki til of mikils
mælzt, að þeir legðu al-
mennt andvirði einnar
svartadauðaflösku á ári fram
fyrir hugsjón sína og „mál-
efnið“, annað eins og þeir
spara á því að kaupa ekki
áfengi!
En svo við sleppum öllu
gamni og hálfkæringi, þá er
ekki nema sanngjarnt, að ég
sem gagnrýni templara
svona harðlega, sé spurður
um, hvað eigi að koma í
staðinn og hvernig heilbrigð
bindindissókn eigi að vera.
Hún á fyrst og fremst að
byggjast á því að berjast á
móti misnotkun áfengis, en
ekki notkun þess. Og það á
að leggja á þetta sama mæli-
kvarða sem gert er í öðrum
siðuðum löndum, ofstækis-
laust. Það á ekki að leggja
skilning templara í orðið
misnjotkun, heldur venjulegan
borgaralegan mælikvarða eins
og á annað í þjóðfélaginu, sem
aflaga þykir fara. Það á að
hegna þeim, sem hegða sér
öðrum til óþæginda eða
miska undir áhrifum áfengis
og framkvæma þetta vel og
hlutlaust. Og þar á einnig að
nota sama mælikvarðann og
við áðra framkomu gagn-
vart öðrum af öðrum ástæð-
um. Það á að lækna
drykkjusjúka menn og svipta
þá fjárráðum og umsjónar-
rétti heimila, sem mundu
verða sviptir þessu aj öörurm
ástœðum með sömu fram-
komu og hliðstæðum verkn-
aði. Það á að sitja okkur á
bekk með öðrum siðmennt-
uðum þjóðum, þannig að
veitingahúsum sé frjálst að
veita áfenga drykki með því
skilyrði, að þau haldi uppi
röð og reglu, en séu svipt
þeim leyfum ella og refsað
fyrir. Það á ekki að nota
„Hótel Borg-fyrirkomulagið“.
Yfirleitt á að sanna, að við
séum meiri Skrælingjar í
þessum efnum en aðrar
þjóðir og meiri drykkju-
menn og kunnum verr með
vín að fara. Þessu er kastað
fram, ósannað og órökstutt.
Drykkjuskapur hefur alls
staðar vaxið á stríðsárunum
og eftir þau. Afbrot í ölæði
eru sennilega tiltölulega
færri hér en annars staðar
og ekki drukkið meira á
mann en víða annars staðar.
Þangað til annað sannast
með opinberum skýrslum á
ekki að bera fram slíkar
ásakanir á íslendinga. Og ef
farnar væru einhverjar slík-
ar leiðir, sem hér er bent
á, mundi almenningsálitið
breytast og ekki þola
drykkjulæti og drykkjuskap
eins og nú. Ofstæki skapar
ofstæki á móti og menn taka
vægt á yfirsjónum í þessum
efnum, sem þeim virðist
öfgamennirnir hálfpartinn
hafa stofnað til. Senior.
Templarar og happdrættin
Reykjavík, 14. okt. 1949.
Hr. ritstjóri!
I 35. töiublaði blaðs yðar
er grein undir fyrirsögninni:
happdrœttin í Reykjavík
piága á bœjarbúum. Eg geri
ráö fyrir, að margir muni
vera yður samála um það,
að meira en nóg sé um happ
drætti í höíuðborginni. Her
siaið þér þvi á viðkvæman
streng, enda mun ieikurmn
tii þess gerður.
A það mætti þó minna í
þessu sambandi, að þau íéiög
sem efna hér til happdrætla
með ærinni fyrirhöfn og mikl
um umsvifum, munu undan-
tekningalítið vera félög,
sem vinna að mannúðar- og
menningarmáium. Starfsemi
þeirra miðar að því að efla
líístrauma þessarar þjóðar og
skapa börnum landsins í nú-
tíð og íramtíð frelsi og ham-
ingju. Ef mörg þessara félaga
létu starísemi sína niður
falla, væri það starf ekki
unnið af öðrum, og íslenzka
þjóðin yrði fátækari af ýms-
um þeim menningarverðmæt
um, sem hún má sízt án vera.
En peningarnir eru afl
þeirra hluta, sem gera skal.
Mannúðar- og menningarfé-
lög verða að hafa fé til starf
semi sinnar, jafnvel þótt þau
leggi fram geysi-mikið sjálf-
boðastarf. Og það hygg ég
mála sannast, að ýmis þess-
ara félaga hafi gefið þjóð-
inni góðar gjafir, mikil verð
mæti, — en stór verkefni
krefjast mikilla fjármuna.
Fyrir því er leitað þeirra
fjáröflunarleiða, sem beztan
árangur gefa. Og ríkisvald-
ið hefur skilið hvað hér er
um að ræða og þess vegna
veitir það, að sjálfsögðu, þess
um félögum leyfi til að hafa
happdrætti.
Þessari hlið málsins má
eigi gleyma, þegar rætt er um
happdrættin, en það virðist
þér, hr. ritstjóri, yfirleitt
hafa gert. Þess vegna sjáið
þér aðeins fjárgræðgi bak
við happdrættisfyrirtækin,
þér teljið happdrætti allra
félaga í Reykjavík, nema
hapdrætti S. í. B. S., óalandi
og óverjandi fyrirtæki. „En
út yfir allt taka þó happ-
drættisfyrirtæki stúknanna,“
segið þér. Sleggjudómum yð-
ar um Regluna hirði ég ekki
að svara. Yður skortir alla
þekkingu á Reglunni til þess
að geta fellt um hana réttláta
dóma. Og skortur yðar á
raunsæi og hlutlægri. athug-
un, þegar um er að ræða
áfengisvandamálið og starf-
semi templara, veldur því,
að ástæðulaust virðist að
ræða málið við yður að
sinni. Ég vil lofa yður að lifa
áfram í þeirri trú yðar, „að
bindindisfólkið hér sé of
blint á staðreyndir í þessum
málum og því ekki hægt að
ræða við það af sanngirni og
heilbrigðri hugsun um þessi
mál“.
Nokkra úrlausn skal ég þó
veita yður. Þér spyrjið af
mikilli vandlætingu, hvert
tekjuafgangur af happdrætti
templara renni og þér heimt
ið reikningana á borðið og
óskið að fá aðgang að bók-
haldi þess. Sjálfsagt er að
gefa yður upplýsingar um
þetta allt. Hér er um ekkert
leyndarmál að ræða.
í þingtíðindum Stórstúku
íslands er árlega ítarleg
skýrsla um happdrættið, m.a.
hvernig fénu er varið, og þar
eru birtir reikningar þess.
Þingtíðindin eru send öllum
dagblöðum borgarinnar, en
auk þess ýmsum fleiri, t. d.
dómsmálaráðuneytinu og fjár
veitinganefnd Álþingis.
Annars mætti yður vera
það vel kunnugt, að happ-
drættisfénu er varið til ým-
iskonar menningarstarfsemi
á vegum Reglunnar. Það
veit raunar öll þjóðin. Eink-
um hefur féð runnið til þess
að koma upp myndarlegu
sumarheimili að Jaðri, rækta
þar og prýða. Enn fremur til
sjómannaheimilis á Siglu-
firði og sjómannaheimilis,
sem nú er í smíðum í Vest-
mannaeyjum.
Bókhald happdrættis templ
ara er heldur ekkert leynd-
armál. Þér getið fengið að
kynnast því, hvenær sem þér
óskið, og væri okkur ánægja
af að sjá yður á skrifstofu
stórstúkunnar. Hver veit,
nema auga yðar opnuðust þá
fyrir því, að heldur ber að
hafa það, sem sannara reyn-
ist varðandi áfengisvanda-
málið og starfsemi templara
— eins og allt annað.
Með virðingu
Kristinn Stefánsson
Grein þessi verður rædd
betur seinna hér í blaðinu.
Ritstj.
Hvor var vitlaus?
Bóndi nokkur ók framhjá
vitleysinga-spítala með full-
an hestvagn af húsdýra-
áburði. Einn vitleysingurinn
hallaði sér út um gluggann
og kallaði: „Hæ! Hvað ertu
með í vagninum?“
„Mykju,“ svaraði bóndinn.
„Hvað ætlarðu að gera við
hana?“
„Setja hana á jarðarberin
mín!“
„Heyrðu góði, ég held, að
þér væri hollast að sækja
um vist hér hjá okkur,“ sagði
vitleysingurinn. „Við setjum
þó sykur og rjóma á jarðar-
berin hjá okkur.“