Atuagagdliutit - 05.11.1986, Blaðsíða 10

10
ATUAGAGDLIUTIT/GRØNLANDSPOSTEN
NR. 45 1986
GRØN LANDS POSTEN
Isumaqatigiinniar-
neq aammalu
J.F. Namminersornerulernermi inatsimmi allassimavoq suliassat
Namminersornerusunuttunniunneqartut naalagaaffiup iluanaaruti-
ginagillu annaasaqaatigissanngikkai. Taamaakkaluartorli Nammi-
nersornerulernerup kingorna naalagaaffik 330 mio. kr-inik sipaaru-
teqarsimavoq. Aningaasallu taakku nunatta uterteqqusinnaavai
Namminersornerulernermikinatsit naapertorlugu. Apeqquttaman-
na maanna sammineqaqqilerpoq GTO-mik illoqarnermillu tigusiga-
luttualernermut tunngatillugu. Naalagaaffimmi tunniussiniarpoq
nammineq taakkununnga atugassaraluaminik ikililerilluni.
Kikkut tamarmik nalunngilaat assut tamaviaartoqartoq Nammi-
nersornerulernermik inatsisip pisinnaatitaaffii sapinngisamik piaar-
tumiktamakkerniarlugit. Nammineq aaliangiisinnaaneq atorniarne-
qarpoq tamatumunnga piffissaqallatualikasimmat. Nangaasaariga-
luarneriilu tuaviiupiluttoqarpallaaqqunagu maangaannartarsimap-
put. Qissimigaarpallaarneqarsimanngilaq suna ingerlataq tigune-
qassappat aningaasartassaasa aaqqereersimasariaqarnerat.
Taamatulli oqaluttoqaraangat naalakkersuisut akisarput naam-
maginanngitsorpassuitaaqqinnissaannuttigusineq kisimikaqqutis-
saasoq. Namminersornerusut taamatut tikkuarpaat naalagaaffik
inissianik aserfallatsaaliunikkut ima sumiginnaatigisimasoq iluar-
saassinissat pisariaqartut 350 mio. kr-inik akeqassallutik. Aammali
naalagaaffik illuliortiternikkut ima kinguaattoorsimatigaaq milliardit
arlallit atortariaqarlutik inissaaleqinerujussuaq iluarsisinnaajumallu-
gu.
Ullumikkunngooq pissutsit taamaammata naalagaaffiup pitsan-
ngorsaanissaa ilimanaateqanngilaq, taamaammallu inissaqarneq
maanna tigusariaqarluni. Aamagilooq GTO tiguneqarpat Nammi-
nersornerusut suniiuteqarfigilissavaat kiassarnerup, innaallagissap
ermulluakii. KGH-ugooq tiguneqarmattakuneqareerpoq uuliaakit-
soriartortuartoq sunaaffa akikillineqarsinnaasoq.
Taamatut oqalunneq imaaliallaannaq tunuartinneqarsinnaanngi-
laq. Namminersornerusut inatsisitigut pisinnaatitaapput suliassat
aaliangersimasut tigussallugit. Namminersornerusut aamma
inatsisitigut isumannaallisaaffigineqarput suliassat tigussallu- h
git naalagaaffiup ajunaarutiginagulu iluanaarutiginngisaanik. I
Maanaamulli naalagaaffiup 330 mio. kr. sipaarsimavai. Taa- I
maammat tapiissutit kingumut isumaqatigiinniutigisariaqar- V
put.
Tamanna Namminersornerusut pisinnaatitaaffigaat.
Oqallinneq • Debat
Taanaqa oqarpoq!
All. Peter Gr. Samuelsen:
»Sunaagaluartorluunniit ingasaallugu ajorpoq«,
Samuel Hardip ussat taanna atorpaa radiukkut
oqaaserisimasakka uparuaramigit AG nr.42-mi.
Nutaartaqan ngitsumik atuagasiati-
gut allaqattaarnerit, allat suliaanik
uparuartuinerit oqaassiniarnerillu
kipisuitsunnguusiaagaangamik
aamma qatsunnarsisarput, ussallu
qulaani issuarneqartoq malissa-
gaanni tamanna pitsaanngilaq.
Oqaaserisimasakka uparuarne-
qartut ilumoorpoq radiukkut aalla-
kaatinneqarsimammata, aallakaa-
titarlu pineqartoq immiunneqarsi-
mavoq Sorlaap siullermeerluni a-
taatsimeersuarnerani, Sorlap siu-
lersuisuisa nalunaarutaannik saq-
qummiussisunga.
Sorlaap siulersuisuisa nalunaa-
rutaat 22-nik qupperneqarpoq o-
qaaseqatigiillu imaattut uparuarne-
qarput: »Oqaaqqissaarutit nalaat
qaangereerparput«. Oqaaseqati-
giillu taakku nangipput: »Pisaria-
qartitarput tassaavoq tatigineqar-
nissaq, nammineerlutalu sulisin-
naasutut akuerineqarnissaq«. Soo-
runamilu nalunaarummik imarto-
qisumik oqaaseqatigiit taakku tigu-
neqarmata nalunaarutip oqariar-
tuutaa ataqatigiikkunnaarsinne-
qarpoq, tamannalu Samuel Hardip
kissaatigisimavaa, qularnanngilar-
lumi oqaaseqatigiinnit taakku-
nanngarpiaq attortissimassasoq.
Sorlaap siulersuisuisa nalunaa-
rutaanni utoqqaat oqaaqqissaari-
sartuunerarlugit oqaatsimik ataat-
similluunniit taaneqarsimanngil-
lat. Unali erseqqissaatitut ilanngu-
teriartigu:
Sorlaap pilersinneqarsimanera
takussutissaavoq meeqqat inuusut-
tullu suliniaqatigiiffii (peqatigiiffii
il.il) ukiuni kingullerni suleqatigiik-
kumallernerannut. Suliniaqatigiif-
fiit tamakku »tusagassiuutit aqqu-
tigalugit nipituuliuinnanngillat«
aammali erseqqissumik isumaat in-
nuttaaqatiminnut ersersinniartar-
paat. Suleqatigiinniarnermikkut
ersersinniarpaat sunngiffiup tu-
ngaatigut pisortat sullissiniarnerat
pingaaruteqartoq iluarsartuussi-
nertigut nutarterinikkullu pitsan-
ngorsartariaqartoq, nalitsinnut na-
leqqussartariaqartoq. Tamakkuin-
naanngillat! inuusuttut soqutigisa-
qaqatigiikkutaarlutik suliniuter-
passui Samuel Hardip oqarnera-
tuut siunertaqanngitsut« ukiut i-
jigerlanerini piuarsimapput nutaa-
nillu ilaartorneqarsimallutik.
Suliniutit tamakku soorunami si-
unertaqarput. Soorlaap suliniuter-
passui tamarmik siunertaqarput,
inuit paatsuungassuteqarunik Sor-
laap allaffianut saaffiginnissin-
naapput, nassuiaanissarput qila-
naaraarput.
Kisianni tamakku Samuel Hard-
ip immaqa piffissaqarfiginngilai,
immaqa paasisinnaanagilluuniit
paasiumassanngilai? Paasiniaanis-
samimmi isornartorsiuinissaq o-
qinnerusimassaaq.
Samuel Hardip uparuaataani
aamma »kalaaliutinneqarpunga
qallunaatut samerliuniatut eqqaf'
sartalersimasoq«.
Tamannagooq ajoraluaqaaq!
Taamatut uparuarneqarneq illar'
nalaarpoq, meerarpallannerulluni-
lu! Uanga inuttut naalakkersuine-
rup tungaatigut kiffaanngissuse-
qarpunga Samuel Hardip sussa-
rinngilluagaanik. Aamma Sorlak
kiffaanngissuseqartuassaaq, Qa"
norluuniit eqqarsartaasilimmik siu-
littaasoqassalluni, — tamannami a-
taatsimeersuarnerni ilaasortat aa-
lajangerpaat.
Uparuaanermini aamma allar-
passuit assersuutitut ilanngussuusi-
mavai, soorlu qajartornialeqqaar-
nermini oqaaqqissaarfigineqartar-
simalluni. Tamanna tanngassi-
maarpaluttumik nipeqaraluarpoq
oqaaqqissaarisarnermillu illersuer-
palaarluni, kisianni nalunngisakka
najoqqutaralugit Samuel hard qa-
jaatsuuvoq. Taamatut oqarama
erssersinniarpara paasisimalluin-
narakku inersimasut inuusuttullu
akornanni qunneqarnera. tamanna
Samuel Hardituulli ilisimatigaara.
Kisianni ima ikkatsigisumik oqaan-
narniutaatigisumillu naliliinavt-
anngilanga qunneq pilersinneqarsi-
masoq: »llaatigut perorsaaneq ta-
kornartaq pisuulluni«.
Atagu kalaalerpalunnerusumik
suliniarneq misileriarsiuk!« Ta-
massa asuli uparuartorniutit, im-
minnut tatigerpaluttup nuannarer-
paluttuliu anitai. Kisianni ullumik'
kut kalallit nunatsinni suliniutit
suut kalaalerpaluppat aamma suut
taamaanngillat?
Aasiviit, qaannat, aneeqqatigiin-
nerit, Sammisukkut, Inuusuttut
Peqatigiit asiaqatigiitarnerit il-il-
inuunitsinnut naleqqutinnginnera-
mik?
Der bør
genforhandles
J.F. Fljemmestyreloven siger, at staten hverken skal tjene eller
tabe på overførsler af opgaver til hjemmestyret. Men ikke desto
mindre har staten siden hjemmestyrets indførelse i 1979 sparet 330
mio. kr. Og det er penge, som Grønland har krav på at få refunderet
efter loven om Hjemmestyre. Nu er dette spørgsmål blevet aktuel
igen i forbindelse med den forestående overtagelse af GTO og bolig-
sektoren. Staten vil nemlig overlade sit budget på de to områder i
barberet stand til Hjemmestyret.
Alle ved, at landsstyret i disse år er meget opsat på at fylde hjem-
mestyreloven ud så hurtigt som muligt. Det kan ikke gå hurtigt nok
med at overtage opgaverne. Man vil gerne benytte retten til selv at
bestemme, når man nu endelig har lovhjemmel til det. Og advaren-
de røster om at slække lidt på tempoet har hidtil prellet af. Man har
ikke skelet så meget til, at de økonomiske forudsætninger skal være
i orden, før en opgave er moden til overtagelse.
Men over for den slags argumentation har landsstyret gjort gæl-
dende, at den eneste udvej til at få rette på en række urimelige ting
er netop overførsel af opgaverne. Hjemmestyret gør således op-
mærksom på, at staten har misligholdt boligmassen i den grad, at
de nødvendige reparationer vil beløbe sig til 350 mio. kr. Desuden
har staten forsømt boligbyggeriet groft og der skal bruges milliar-
beløb for at komme af med den uhyggelig boligmangel.
Sådan som tingene ligger i dag, er der ingen udsigt til forbedring.
Derfor overtagelse netop nu. Desuden vil overtagelse af GTO bety-
de, at hjemmestyret får indflydelse på priserne på varme, el og
vand. Og det er noget, der betyder meget. Overtagelse af KGH har
jo vist, at det kan lade sig gøre at sænke de altid stigende oliepriser
ned.
En sådan tale er ikke så let at feje hen ad bordet. Hjemmesty-
ret har lovhjemmel til at overtage bestemte opgaver. Hjemme- mm
styret er også lovsikret til at overtage opgaverne uden at staten B
tjener eller taber på overførslerne. Men nu har staten hidtil spa- S
ret på 330 mio. kr. Derfor bør der genforhandles om bloktil- V
skudet. «
Det er hjemmestyrets ret.
7unisassiornerup
piorsaaviginerani kik-
kut tamarmik periar-
fississinnaagaluarpagut
All.: Nikolaj Heinrich
Kalaaliusugut nunatsinni inuutis-
sarsiornikkut piniartuuneq tunnga-
vigereersimallugu aalisarnermut i-
kaarsaarnermi malugilluarsima-
varput inuutissarsiornerup oqinne-
rusumik aammalu timikkut atuga-
rissaarnerunermik amerlanertigut
kinguneqartarnera. Misigisat taa-
maattut misigisaqarfigcreernerisi-
gut aammalu ukiuni kingullerni pu-
isit amiisa annertuumik aningaa-
sarsiutaanerisa appariarnerisigut
eqqarsarnarpoq piniartoqarfinni
aammalu allani suli tunisassiornik-
kut piorsaavigineqarsimanngitsuni
aalisakkatigut tunisassiorsinnaane-
rit periarfissiunneqarsimannginne-
ri pillugit.
Nunatta kitaani amerlanertigut
aalisamikkut ingerlatsinermi' siu-
mukarneqarluarsimavoq, tamatu-
malu nassataraa inuit namminneer-
lutik pisortat utaqqiinnarunnaarlu-
git aalisariutitigut tunisassiorfitsi-
gullu piorsaasinnaalersimanerat.
Ukiut nutarterinialeqqaarfiit pi-
ngaartumik tunisassiornikkut Dan-
markip naalagaaffiata KGH aqqu-
tigalugu pilersuisuusimanera taa-
maalillutik taarseriartuaalersima-
galuarlugu.
Naalagarsuit ukiorpanni inger-
latsinerat aamma kusanartuinnar-
suarmik ingerlatsiviunngitsoq inuit
kajumissuseqqortuut tunniutiin-
najaatsullu isigiinnarunnaarlugu
namminneerlutik saperunnaarsi-
masut aalisariutitigut tunisassior-
fitsigullu piorsaasimapput. Suliat
kusanartut — inuiaqatigiinnut aki-
kinnerpaat.
KGH-uup taama unammillerne-
qalernini pissusissamisoortutut isi-
gaa, taamalu ingerlatsilersut allaat
suleqatissamisut qiviarumasarlu-
git.
Nunatsinni namminersorneru-
lernitta kingunerisa ilagaat KGH-
uup ingerlataanik tamaginnik tigu-
sinerput, tamanna naalakkersui-
sutta atorluarniarpallaarpaat. Inuit
namminneq piumassuseqarluar-
nermikkut aalisamikkut tunisas-
siornikkullu ineriartortitsisimasut
unammillerniarlugit pileritsassi-
mapput, naak namminneq inuutis-
sarsiornikkut misilittakkatik ikku-
nunnga misilittagartuunut sanilli-
unneqarsinnaanngilluinnaraluar-
tut. Tunisassiorfiit tigooqqaler-
paat, kilisaatersornikkut unammil-
lilerput. Naak nalunngikkaluarlu-
gu taamaaliornertik inuiaqatigiin-
nut akusunerusussaasoq. Millio-
nerpassuit tunisassiorfiit pioreersut
pisiarinerinut atorpaat, aamma suli
millionerpassuit kilisaatisiortor-
nermut atorpaat, naak nunatta i-
laani inuiaqatinnguagut suli im-
minnut piorsassallutik periarfissa-
qalersimanngitsut tunisassiorfin-
nguaqanngitsulluunniit.
Suliffissuit nunatsinni piginne-
qatigiinnikkut pigineqartut taama
ingerlaannarsimasariaqaraluarput.
Kilisaatillu ukiuni makkunani
namminersornerullutik oqartussa-
niit pisiariortorneqaratik nunatsin-
ni aalisartuniit pisiariortorneqaan-
nartariaqaraluarput, piumasoqa-
qimmammi inissaaruteqqaannar-
tunik. Taamalu Namminersorne-
rullutik Oqartussat tamakkunun-
nga atukkamik millionilippassuu-
sut ilanngui naammattorsuit maan-
namut tunisassiornikkut periarfis-
saqanngitsunut periarfissaqaralu-
arlutilluunniit amigaateqaqisunut
atuinnarsinnaagaluarpaat. Taava
tamatta minitaasoqarata piorsaavi-
gineqarsimassagaluarpugut.
GRØNLANDSPOSTEN
er bladet, hvori Deres an-
nonce virker bedst og
hurtigst