Atuagagdliutit - 05.08.1993, Síða 5

NR. 78 1993
ATUAGAGDLIUTIT/GRØNLANDSPOSTEN
5
OQALLINMEQ
Namminersornerusut iliveqarfinnik »piginnittuunerat« kisimilolu erfalasulertalernissaat
anguneqassajunnarsisoq, Johs. Lund allappoq.
Ilisinermi
erfalasoqartarneq
All.: Johs. Lund, Qasigiannguit.
1981-miilli ilageeqarneq
aammalu nutaamik erfala-
sortaameq Namminersor-
nerusunit akisussaaffigine-
qalerlunilu pisaarineqarmat
ilisisarnermi erfalasulertar-
neq - pingaartumik iliveqar-
finni - erfalasulerfeqartuni -
akunnattuungassutaasaru-
narpoq - ilaasa qallunaat er-
falasuat - sannmgasortaqar-
nera neqitsiullugu kisiat
atorumasaraluarmassuk -
soorluli kalaallit érfalasor-
taavat »qilammit« akuerine-
qarsinnaanngitsutut isigi-
saraat imaluunniit iliveqar-
filerisut ilaasa iliveqarfim-
mut tunngasut tamaasa suli
pigisorigaat.
Nalunngikkaluarpara
kikkulluunniit pinngitsaali-
neqanngitsut sorlermik
atuinissaminnut.
Kisianni taam ak ukiut
amerlatigisut Kalaallit Inui-
aat aamma danskit tamar-
mik inuiaassutsiminnik ili-
samaateqartariaqarnerat
ataqqisariaqalinnginner-
p°q.
Iliveqarflit ilaat ataasiin-
narmik erfalasulerfeqa-
raangamik kisianni erfala-
sut ar laat ataaseq sooruna-
mi amuneqartarpoq.
Unali asseq ilanngutara
qiviariarsiuk
Tassa qangarsuaanilli Qa-
sigiannguani erfalasoq ataa-
siinnaagallarmalli iliveqar-
fimmut »iserissami« illu-
giissinneqartartoq 1981-
miilli erfalasut taakkua illu-
giissillugit ilisinermi amu-
neqartarlutik.
Uumut kusanat! Soorlu-
mi inuiaat katersuufleqar-
tartut ilisaasoq ataqqiniar-
lugu.
Tamanna maani isorine-
qartillugu tusanngisaan-
n ar para - aammami isum-
mamik aalqjangiussiinnar-
neq qimanneqalereersima-
gunarpoq.
Allami immaqa aamma
taamaattoqartoq? Soorlu
naleqqunnerussagaluaq
marluutittarnissaat kisian-
ni »sungiussineqarpat« (pi-
soqqat toqoreerpata)?
Namminersornerusut
iliveqarfinnik »piginnittuu-
nerat« kisimillu erfalasuler-
talernissaat anguneqassa-
junnarsivoq.
Inissaaleqineq killilik
All.: Ane Sethsen Frederiksen
IA-p siulittaasuata Johan
Lund Olsen-ip Nuummut
nuukkumanera oqaase-
qarfigilaarlara, tassun-
garpiaq tunnganngikka-
luartoq, inissaqamiarne-
rali apeqquserusullugu:
Qatsulluguuna Kom-
muneqarfiit inissaqartit-
siniarneranni imiikkoor-
titsivallaamerat. Soorlu
qulequtsiussara assersuu-
tissaqqissorujussuuvoq,
una pilimasuummat (par-
tiimulluaasit) atassute-
qartuulluni, taamaasillu-
nilu oqatsiaannarpat inis-
saanik tuneriissavaat?
Ilami nalunngisaqa-
qaanga inissaaleqinitsinni
inuk pilimasuuppat eqqu-
miitsuliortuuppalluunniit
oqaallappat tuaviinnaq
inissaanik tunineqassaaq.
Arlaqaqaagut, ilami amer-
laqaagut inissaaleqisut,
ingammillu piviusuusut
privatit qanoq akisutigi-
sumik iluanaamiapilun-
nersuat/iluanaaruteqar-
luartartullu inissaaleqi-
nersuatsinnut.
Neriuppunga allaga-
qaatiminera (nipangiun-
nagu) tapersersorneqar-
luarumaartoq, PISSUT-
SIT taamaattut naamma-
leqimmata. Qanormi ilu-
arniartuartut tamaasa
akuerquaannassavagut,
kommuneqarfiit inissaa-
leqisunut immikkoortitsi-
nerujussuat naammale-
qaaq, ingammillu naak-
kittaatsortarsui quller-
sanngoraangata inuin-
naalluni annikilliornarta-
qaluni.
Nunatsinni imigassap
atornerlugaanera aatsaat
oqaluuserisassanngorpoq
All. Emil Petersen, Nuuk
1960-70-ikkunni tamatuma
oqaluuserisarnera nakerte-
ruttorsimagaluartoq ukiu-
nili kingulliunerusuni atua-
gassiatigut nipaarukkalut-
tuinnarsimavoq, naak kuk-
kuluttornerit assigisaallu
minnerulersimanngikkalu-
artut akerlianilli annilaar-
naqisunik assigisaannillu
ullutsinni pisoqartaraluar-
toq, taamaattussaasutullu
oqartussaasunit aalajanger-
neqarsimalluni inuiaqati-
giinnguit ikeqisut avinnga-
rusimaqisullu tamatumuu-
na taamaattussaanermin-
nik allaat misigisimalersi-
mallutik.
Illuatungaatigullu inuu-
tissarsiorneq (aalisarneq)
kalaallinik siornatigut pis-
sarsilluaataasimagaluartoq
(raajarniarneq eqqaassann-
gikkaanni) mikinngitsumik
akiligassatigut allatigullu
pilluarnermik nassataarus-
simalluni, - tamatumunnga
atatillugu nunami suliffe-
qarniameq aamma (aalisak-
kanik sulifdnni) allanilumi
kinguariartuinnarsimallu-
tik nunap inuvii taamaalil-
lutik ajornartorsiutinut as-
sigiinngeqisunut ilunger-
somartunut allaat k^lu-
tiinnartariaqalersimallutik,
allatulli ajornartumik »tiki-
sitat« kingumoortumik
amerliartorteqqittariaqaler-
simallugit, nalunngisatsi-
tummi »pisinnaasut ikit-
tuunngikkaluarput« naallu
ilinniarfinni ilinniarluarsi-
masut amerliartuinnaralu-
artut nikananngitsullu
ukiut tamaasa ilinniarner-
minnik naammassinnittara-
luartut.
Allaat apereqqajaanarsil-
luni suunuku ilinniarta-
raat? Tassami (oqarluni
ajornannginneruvoq timita-
liinermit) naak nunarput
»NaalagaafTeeqqamik« taa-
sinnaagaluaripput, soorlu-
mi siornatigut oqartareersi-
masunga nunarput inukip-
pallaartoq naalagaafflssuar-
tut pilersussalklugu qan-
gaaniilli nuna inuvii piniar-
tuusimapput tupinnanngit-
sumilli (teknik) eqqunne-
qarmat nutaaliatut nuatsin-
ni pisoqalersimalluni. Ta-
mannalu nunap inuviinut
peqqinnnartuusimanani
sdoorlu imigassaq eqqunne-
qarmalli nunap inuviinut
naleqqussimanngitsoq,
(imaluunniit peqqinnartuu-
simanngitsoq). Inuimmi im-
minnut paarisinnaanngit-
sut amerliartuinnalersi-
mammata taamatut oqar-
punga naak mianersornara-
luartoq taamatut oqassallu-
ni allatulli iliorneq ajornar-
simalluni. Kalaaleqatittami
paasilluinnartariaqalerpaat
imigassaq inummut ajoqu-
taammat akisoqalunilu.
Maannalu aamma qaan-
giinnarneq ajorsilluni nu-
natsinni pisoorsuaasaarneq
nunatsinnut naleqqut-
tuunngimmat (guldisior-
neq) timitalerserlugu (qan-
ga Alas kam i guldisiorneq
atuarneqarsinnaavoq im-
maqalu ajoqutaanani ilua-
qutaasinnaasoq.
Ullutsinni umiatsi-
aararsortut atugaat
Uvdloriaq Nielsen, siulittaasoq aamma Karl Lyberth,
allatsi, KNAPP, Maniitsoq
Nunatsinni umiatsiaarar-
sortut, qularnanngitsumillu
pingaartumik Maniitsup
kommuniani umiatsiaarar-
sortut, ukiut tamaasa augu-
sti qaammat pingaartutut
qilanaaralugu utaqqiuartar-
parput. Qaammammi tassa-
ni kapisilinniarlutalu tut-
tunniartaratta iluanaarnar-
nerpaatut isigiuartaratsigu.
Ukiunili kingullerni kapi-
silinniameq annerusumik
isumalluu taaj u nnaar sima-
voq, kapisillit pisassat ikili-
artortuarsimapput, tassu-
ngalu ilanngullugu kapisillit
qangatut akigitsigiunnaar-
simapput. Tamatuma nas-
satarisimavaa umiatsiaa-
rarsortunut tuttunniarne-
rup ingerlatiinnarnissaa ilu-
ngersorluta anguniarsima-
galuarparput, kisiannili ili-
simatuut tuttunniarfiup
annertoqisup ilamernganik
misissuisimaneri tunngavi-
galugit tuttunniarneq ua-
gutsinnut ajunaarutaaqisu-
mik killeqanngikkallartu-
mik unitsinneqarallarpoq.
Maniitsup kommuniani
umiatsiaararsortuusugut
annerusumik tuttunniar-
nermik isumalluuteqartuu-
sugut tuttuniarnerup nalaa-
ni inuutissarsiornitsinnut
atortussanik naleqarneru-
sunik akissaqarnerulerta-
ratta, ilaatigut ilaannakuu-
galuanik, atortussatsinnik
pissarsiffigigajunneruar-
put. Taamaattumik kia-
luunniit takorloorsinnaas-
savaa tuttunniarsinnaajun-
naaratta inuutissarsiornit-
sinni qanoq annertutigisu-
mik eqqugaassasugut.
Allanut inuutissarsiuti-
nut naleqqiutissagutta Ku-
jataani savaatillit eqqaaqqa-
jaanarput. Savaatillimmita
qanoq qisuariassagaluarpat,
tusagassiortunillu qanoq
annertutigisumik eqqumaf-
figiniarneqassagaluarpat,
kiisalu naalakkersuisunit
qanoq annertutigisorsuar-
mik ikiorniarneqassagalu-
arpat ukiuni killeqanngik-
kallartuni savaaqqanik to-
qoraasinnaajunnaartitaap-
pata???
Umiatsiaararsortuusugut
inuuniutitta nassatarisaa-
nik naammagittarluta inuu-
juarpugut. Silarlutsillugu
ullorpassuarni inuutissarsi-
orsinnaassanngilagut, aalla-
raangatta nalusarparput
pissarsissanerluta, pissar-
sissagaangattalu amerla-
suutigut nalusarlugu pis-
sarsiagut ilumut tunisin-
naassanerlugit.
Naammagittarluta nu-
natsinni inooqataavugut,
naammagittarluta ilaqut-
tatsinnik pilersuisuuniar-
pugut, ilaquttattalu paasin-
nillutik naammagittarlutik
inooqatigaatigut. Nunami
suliffillit naluneq ajorpaat
qanoq annertutigisunik £uii-
ngaasarsiaqassallutik, sulif-
fissaarukkunillu pisortanik
ikiorneqarnissartik (anner-
tussusileriikkanik ikiorsiis-
sutinik) amerlanerit qulak-
keeqqasarpaat. Uagulli umi-
atsiaararsortuusugut ilu-
mut akissarsinissarput na-
lusarparput, aallarsinnaa-
junnaassaguttalu pisortanit
ikiorneqarsinnaanata!
Naammagittaraluaqaluta
naammagittartuarnissar-
put kiUeqarpoq, isumaqar-
pugullu atugarisagut maan-
nakkut ajorsisimaqisut ilu-
arsiifllginiarlugit Naalak-
kersuisut arlaatigut iliuuse-
qartariaqalersut.
Aalisakkat tammakami-
kuummata piniarneq kisiat
isumalluutigilernikuugatsi-
gu piniakkatsinnik tunitsi-
vissatsinnik maani Maniit-
sumi pisariaqartitsivugut,
eqqatsinnilu puiserpassua-
qarmat puisit amiinik tara-
jukkanik tunitsivissaqaler-
nissaq periarfissat pitsaane-
rit ilagaat, ilami pitsaassa-
galuaqaaq maani Maniitsu-
mi Qaqortumisulli ammeri-
veqalersuuppat.
Tunitsivissanik umiatsi-
aararsortunut iluaqutaallu-
arsinnaasunik pilersitsiso-
qarsinnaassanngippat noq-
qaaginnarnissaq nuanna-
rinngivikkaluarlugu allatut
ajornavissumik Naalakker-
suisut piumaffigisariaqar-
pagut atugarisatsinnik ilu-
arsiissutissamik tapiifTigeq-
qulluta.
Inuttulli allatut nunat-
sinni suliniartuuvugut, taa-
maattumik Naalakkersui-
sut inuutissarsiortutut alla-
tulli akuerisariaqarpaati-
gut, tamannalu tunngaviga-
lugu pisariaqartutigut alla-
nut inuutissarsiortunut
ajornartorsiutilinnut tapii-
sarnermittulli tapersiiffigi-
sariaqalerpaatigut!