Atuagagdliutit - 14.12.1993, Blaðsíða 15

Nr. 115 • 1993
75

GRØNLANDSPOSTEN
Pillaasameq katsorsaasamerluunniit
Nunat allat pillaas arnermut
inatsiseqarput, kiisalu Ka-
laallit Nunaat pinerluttule-
rinermut inatsiseqarluni.
Assigiinngissuteqarpat,
imaluunniit imarisaat assi-
giikkaluartut kusanartumik
taaguusiiniaannarluni taa-
matut taaneqarsimappat?
Nunatsinni pinerluuteqar-
simasut pillarneqarneq ajo-
ramik? Ilumut, pillarneqar-
tarput (naak »pillaanermik«
taaneqaratik »pineqaatissii-
nermik« taaneqartaraluar-
tut). Kisiannili pillaaner-
mut inatsisip nutaanngit-
sup allaassutigisaanik pi-
nerluttulerinermut inat-
simmi siumut isiginiarto-
qarpoq. Pillaaneq nutaan-
ngitsoq ataatsimit tunnga-
veqarpoq, tassalu: »Susima-
nerlutit oqaatigigukku qa-
noq pillarneqamissaq ilin-
nut naleqqunnerunersoq
oqaatigissavara«. Pinerlut-
tulerinermut inatsimmi cy-
kelinik tillinnerup imaluun-
niit toqutsinerup qanoq
»akeqarnera« takuniarlugu
qupperiaannamik »inerne-
rusut allattorsimaffiinik«
qupperiaannamik soqan-
ngilaq. Eqqartuussisut
namminnneerlutik aalaja-
ngersinnaavaat pinerluttu-
lerinermut inatsimmi pine-
qaatissiissutissatut allattor-
simasut arlaat naleqqunne-
rusoq.
Kalaallit pinerluttuleri-
nermut inatsisaanni piner-
lussimasut Danmarkimisut
nunanilu allanisut paarnaa-
runneqannginnissaat angu-
niarneqartarsimasut ila-
gaat. 50-ikkut aallartinne-
ranni pinerluttulerinermut
inatsisissaq piareersarneqa-
lermat qallunaat pinerluu-
teqarsimasut amerlaner-
saat matoqqasuni paarnaa-
russivinniitinneqarput (ul-
lumikkulli amerlanersaat
ammasuni paarnaarussaa-
tinneqarput). Inuk matoq-
qasumut paarnaarussaasoq
»inuinnarnit« immikkoor-
tillugu inissinneqartarpoq.
Paarnaarussivimmi taa-
maattumiitinneqartut inui-
aqatigiinnguusarput, tas-
saas artut paarnaarussat
paarnaarussanillu paarsi-
sut. Piffissaq pillagaafllusoq
naammassigaangat qarmar-
suit silataanni inuunermut
nalinginnaasumut uteqqin-
niartarneq ajornakusoor-
tarpoq. Inuit amerlasoor-
suunngitsut paamaarus-
saanertik iluaqutigisaralua-
raat amerlanersaat sakkor-
tuninngortarput ilaannaku-
tullu misigisimalertarlutik.
Taamaammallu pinerloq-
qinnissaat ilimanarneruler-
tarluni. Pinerlussimasoq in-
atsisinik maleruaannittun-
ngortinniaraanni paarnaa-
russivimmut inissiisarneq
pitsaasumik kinguneqarna-
vianngilaq.
Tamanna ilaatigut tun-
ngavigalugu paarnaarussi-
viit nalinginnaasut piner-
luttulerinermut inatsimmi
pillaa taasinnaasunut ilaa-
tinneqanngilaq. Taamaali-
ornikkut neriuutigineqarsi-
magaluarpoq illoqarfinni
eqqartuussiviit iluaqutaa-
sinnaasumik eqqarsartaler-
nissaat. Kinguaassiutitigut
atornerluillutik pinerlussi-
masut imaluunniit tillinni-
arsimasut paarnaarussas-
sanngorlugit pineqaatissin-
neqartarnerat ajomanngit-
suararsuuvoq. Kisiannili
taamaaliornissaq periarfis-
saqanngippat allatut eqqar-
saartoqartariaqarpoq. Pi-
nerluttulerinermut inat-
simmik suliarinnittut neri-
uutigisdimavaat pinerluute-
qarsimasunik katsorsaaneq
» nalinginnaanngillu innar-
toq« atorlugu katsorsaasar-
neq illoqarfiit paarnaarussi-
viisa ineriartortikkumaa-
raat, aammami ukiut qulik-
kaat ingerlanerani Kalaallit
Nunaanni ineriartortinne-
qarsimapput.
Isumassarsiorluarluni
pineqaatissiisarneq
Inatsisinik unioqqutitsisi-
masut ilaqutariinnut inissil-
lugit ikiuuttussanngortin-
neqartarnerat, tamatumalu
saniatigut savaateqarner-
mik, aalisarnermik sananer-
milluunniit ilinniartinne-
qartarnerat pitsaasunik
misilittagaqarfigineqarsi-
mapput. Tassani pinerluu-
teqarsimasut imminnut iki-
ortussanngortinneqartar-
put. Pinerlussimasut ilaat
kommunimi piffissami aala-
jangersimasumi sulisussan-
ngortinneqartarput. Pine-
qaatissiinerni isumassarsi-
orfiulluarnerpasimavoq
avannaani angut siornati-
gut qimminik kinguaassiu-
titigut ikkatilliisarsimasoq
niviarsiaqqamik arfineq pi-
ngasunik ukiulimmik ki-
nguaassiutitigut atornerlu-
immat ukiumi ataatsimi su-
lisussanngorlugu pineqaa-
tissiineq. Oqartussaasut ar-
namut sianiutimigut ami-
gaatilimmut, meerartaar-
sinnaanngitsumut ilaqar-
nissaminullu piummartuu-
mut katinnissaanut akuer-
sisissimavaat. Tamatumalu
kingornagut kinguaassiuti-
tigut atomerlueqqissiman-
ngilaq.
Pissutsit ima nuannerti-
gisimagaluarput aUaat atu-
akkami »Kardemommemiut
piaasullu«-mi pissutsit as-
sersuunneqarsinnaallutik,
ungaluuserlugulu oqaatigi-
neqarsinnaavoq atuakkap
taassuma allanneqarnerata
nalaani kalaallit pinerluttu-
lerinermut inatsisaat allan-
neqarmat (atuakkiortuali
taannarpiaanngilaq). Naat-
sorsuutigisat pissusiviusu-
nut naapertuussimanngil-
lat. Erngerlunilu paasine-
qarpoq pinerluttuleriner-
mut inatsit annertunemsu-
mik akiliisitsinernut ator-
neqartartoq. Tamanna nas-
saarsiullaqqinnermik aal-
laaveqaranilu naleqqutin-
ngilaq. Akiliisitsinerimmi
pinerluuteqarsimasunut
sunniuteqarpallaameq ajor-
put, taakkumi pinerluute-
qaqqigatik inooqqeriamis-
saminnut tapersersorneqar-
nissaminnut pisariaqartitsi-
suupput. Inuillu inatsisinik
naapertuilluartut isuma-
qaqqajaasinnaalersarput pi-
nerlunniarunik akiliigin-
narsinnaallutik.
Aammattaaq pineqaatis-
sinneqarsimasut najugari-
sinnaasaannik ilaqutariin-
nik nassaarniartarneq ajor-
narsiartuinnalersimavoq,
taamatullu angajoqqaarsi-
aasut pineqaatissinneqarsi-
masunik atornerluisutut
isornartorsiorneqartalerlu-
tik. Kiisalu 50-ikkut aallar-
tinneranni Kalaallit Nu-
naanni inuiaqatigiinni al-
lanngornerujussuaq peqqu-
taalluni pinerluuteqarsima-
sut amerlerujussuarput.
Taamaammallu pissutsinik
ajalusoortoqannginnissaa
anguniarlugu iliuuseqarta-
riaqalerpoq, tamatumun-
ngalu aaqqiissutissatut inis-
siisarfiit ammaannartut kii-
salu pinerluuteqarsimasu-
nik isumaginniffik, qallu-
naat periaasiat assilillugu
atorneqartoq pilersinneqar-
put. Taamaaliornikkut neri-
uutigineqarpoq pinerluttu-
lerinermut inatsisip sanane-
qarnerani tunngaviusup al-
lanngortinneqannginnis-
saa. Paarnaarussivivinnik
sananissap ppinngitsoorni-
arneqarpoq, inissiisarlln-
ngoortullu unnuaanerin-
naani paarnaarussivittut
atorneqarput, tassani inis-
sinneqarsimasut ullukkut
illoqarfimmi suliffeqartiter-
lutik. Sakkortuumik piner-
luuteqarsimasut kisimik
Danmarkimi Herstedvester-
imut imaluunniit tarnimik-
kut nappaatillit naoparsi-
maviinut nassiunneqartar-
put, taakkunanilu piiTissa-
mi sivisujaartumi inuiaqati-
Pinerluttulerinermut
inatsit
anguniagaqarluartorlu
Pinerluttulerinermut inat-
sit aallaqqaammut kusanar-
tumik aammalu anguniaga-
qarluarfiusutut isikkoqara-
luarpoq, tassani pinerluute-
qarsimasut tamarmik isu-
magineqarnissaat eqqarsaa-
tigineqarluni. Immaqa inat-
sit 1954-imilu atortussan-
ngortinneqarami angunia-
gaqarfiu lluar pallaartu tu t
isikkoqarsimavoq, ullumik-
kullumi tamanna qularisas-
saanngilaq. Tamatumun-
nga taarsiullugu suliarin-
nittunik ilinniarsimasunik
peqalersimavoq. Kisiannili
ajoraluartumik oqaatigine-
qarsinnaavoq pinerluute-
qarsimasunik isumaginnif-
feqarneq naammattumik
ineriartortinneqarsiman-
ngimmat. Pinerluuteqarsi-
masunik isumaginniffik
amerlarnerusunik atortus-
saqarsimagaluarpat piner-
lunnnerit ilaat pinaveer-
saartinneqarsimasinnaaga-
luartut ilimanarpoq.
Tamatuma saniatigut
ajornartorsiutinik nutaanik
pinngortoqartalersimavoq.
Akiliisitsisarneq suli mas-
sakkumut pineqaatissiissu-
taasartut atorluarneqamer-
paat ilagaat, aningaasakilli-
ornerullu nassatarinsaanik
inuit akiligassaminnik ta-
matigut akiliisinnaaneq
ajorput. Taamaalilluni aki-
liisitsisarneq pineqaatissiis-
sutaalersimavoq takussaal-
luartoq. Imami eqqarsarto-
qartarsimagaluarpoq pillak-
kat ulluunerani inuit allat
assigalugit suliffeqartinne-
qarnissaat.
Taamaalilluni pinerluttu-
lerinermut inatsit inuiaqati-
giit ineriartornerannut na-
leqqiullugu kinguariaqqissi-
mavoq. Kisiannili aama ilaa-
tigut anguneqarsimavoq.
50-ikkut ingerlaneranni nu-
nani avannarlerni »pillaa-
nermut TAARSIULLUGU
katsorsaasarneq« ussatigi-
neqarsimagaluarluni ullu-
mikkut »pillaasarneq AAM-
MA katsorsaasarneq« ussa-
tigineqalersimavoq. Oqaati-
giinnavillugu oqartoqarsin-
naavoq pinerluuteqarsima-
sunik isumaginniffiup pil-
laanissaq isumagisarpaa,
kiisalu inunnik isumagin-
nittoqarfiup katsorsaanis-
saq isumagisarlugu. Asser-
suutigalugu Danmarkimi
pinerluuteqartuartut innor-
luutilittut pensionilemerisi-
gut pinerlutsissaarneqar-
tarput. Taakku taamatut pi-
sar tagaqalernermik kingor-
nagut pinerlussaavissima-
sarput.
Pillaanissamut
piumasaqarneq
Naak akiliisitsisarnerit
paamaarussisarnerillu qu-
nullersitsissutaasinnaane-
rat upperineqarpallaan-
ngikkaluartoq ullumikkut
Danmarkimi 50-ikkunnut
naleqqiullugu pillaanissaq
eqqartorneqarluartarne-
rannut pissutaavoq inuin-
naat kissaateqaleriartorsi-
mammata pinerluuteqarsi-
masut pillarneqartariaqar-
tut. Kissaatillu taakkorpi-
aat aamma Kalaallit Nu-
naanni saqqummiunneqar-
tuartarput. Inuiaqatigiinni
demokrati atorlugu inger-
latsiffiusumi piumasaqaati-
gineqartoq taanna oqartus-
saasuniit tusaanngitsuusaa-
ginnarneqarsinnaanngilaq.
Isumaqarpungali inuit
taama amerlatigisut sooq
taamatut kissaateqarnersut
paasiniassallugu alloriarne-
russasoq. Naapertuilluaru-
sunnermik taasinnaavat,
akiniaarusunnermik ima-
luunniit kamannermik, er-
sinermik sanngiissusermil-
luunniit taasinnaavat - mis-
igissutsit taakku tamatta
qaqugukkulluunniit sak-
kortuumik pinerluttoqarsi-
matillugu misigisinnaasar-
pagut. Misigissutsit taakku
pimoorunniartariaqarpa-
gut. Taamaanngippammi
inuiaqatigiinniit tatigine-
qarnerput ajalusooriartu-
lersinnaavoq.
Qangaanerusoq »kingu-
arsimasumik« pillaasarneq
uterfigeqqissanngikkutsigu
oqimaaqatigiissitsiniartari-
aqarpugut. Siumut isigisin-
naajuarnissaq pingaarute-
qarpoq. Kinguaassiutitigut
atornerluilluni pinngitsaa-
liinerit assersuutigeriarti-
git. Taamatut pinerluute-
qartartunik pineqaatissii-
sarneq tamanit annertuu-
mik isomartorsiorneqarta-
lermat illoqarfinni eqqar-
tuussiviit kinguaassiutiti-
gut atornerluillutik pinngit-
saaliisimasunik inissiisar-
fmnut inissiisoqartalerpoq -
ilami allaat pinerluttuleri-
nermi inatsimmi naqinneq
uniffinnguaq ataaseq nuun-
neqarsimavoq. Taamaalillu-
ni sakkortunerusumik pil-
laanissamik piumasaqaat
akuerineqarpoq. Kinguaas-
siutitigut atornerluilluni pi-
neqaatissinneqartoq taama-
tut pinerloqqissanngippat
pingaartorujussuuvoq inis-
siisarfimmiinnerani oqalo-
qatigissallugu qanoq piso-
qarsimanersoq pillugu aam-
malu taamatut pinerluute-
qarsimanerannut isummer-
tariaasiata ajornartorsiu-
taatalu aaqqinniarnissaat
anguniarlugu.
Tamaat eqqarsaatigissa-
gaanni isumaqarpunga eq-
qartuuseriaaseq tunngavia-
niit allanngortiternagu
»annikitsunnguanik« iluar-
siifligigaanni pitsaanerus-
sasoq. Kalaallit Nunaat nu-
narsuarmi nutaaliaanerpaa-
mik pinerluttulerinermut
inatsiseqarpoq - taannali
ukioq 1954-imi pinngorpoq.
Ajunngilarmi, qallunaat in-
atsisaat 1930-imeersuuvoq.
Pinerluttulerinermut inat-
sisip pitsaaqutigaa paasiu-
minartuugami, taamaam-
mallu inatsisilerituutut ilin-
niarsimanngitsunit ajor-
nanngitsuaqqamik aallaavi-
usinnaalluni. Ullunut nu-
taanut piumasanullu nutaa-
nut naleqqussarluarneqar-
sinnaavoq. Inatsisip aqun-
neqarneranut atatillugu su-
linermi annertuumik angu-
saqartoqarsinnaavoq. Ukiu-
alunnguit matuma siornati-
gut Uulissani politiit, eqqar-
tuussivik pinerluuteqarsi-
masunillu isumaginnitto-
qarfik suleqatigiillualerput,
taamaalillunilu pinerluute-
qarsimasunik eqqartuussi-
nerit nalunaarutigineqarne-
rannit qaammat ataaseq
qaangiutinngitsorluunniit
aallartinneqartalerput. Tas-
sani eqqarsaatigineqarpoq
inatsisinik unioqqutitsisut
pilertortumik piliarisimasa-
mik kingunerisinnaasaan-
nik malugitinneqarnissaat.
Tamatumalu kingunerisaa-
nik Ilulissani inuusuttut pi-
nerluuteqarsimasut ikileri-
arsimapput. Annikitsuaran-
nguaq annertuumik sunni-
utilik!
Øget forbindelse til
mobiltelefoner
KANGERLUSSUAQ - Tele
har åbnet for mobiltelefon-
tjenesten i Kangerlussuaq.
Det betyder, at mobiltelefo-
ner kan benyttes både i
Nuuk og Kangerlussuaq.
Taksterne for samtaler til og
fra mobiltelefoner er kroner
2,50 i minuttet for indenbys
samtaler, syv kroner per mi-
nut når man taler mellem-
bys og 13,50 kroner for at
komme i kontakt med folk
på Færøerne eller i Dan-
mark.
Abonnenter med mobilte-
lefon fra Danmark, Færøer-
ne eller de andre nordiske
lande skal have telefonnum-
meret registreret på den
grønlandske central, før mo-
biltelefonen kan benyttes i
Kangerlussuaq eller Nuuk.
Det sker ved henvendelse til
Tele Erhverv, som umiddel-
bart kan udføre registrerin-
gen.
gimnit mattusimaneqartar-
lutik.
©PIB copenhagen
- Takoriaruk titorfiup allarutaa saaliaqummut inuuinni tu-
nissutisiannut qanoq tulluutsigisoq.
- Og bemærk, hvor godt viskestykket matcher med det for-
klæde, du fik til din fødselsdag.
y
C