Mánudagsblaðið - 13.12.1948, Blaðsíða 2

MÁNUDAGSBLAÐIÐ
Mánudagur 13. desembar 1948.
FYRSTA BDÐARDAMA I REYKJAVIK
75 tis&ra í dt&gfaaup — SgkurptmMö J#l áúm —
punMö 55 aura — eitt faall ú úri
ItaliSsað við frií €»uðrúim Mellmaan I®ersíeiiissí5>ii
Þær eru orðnar margar
búðardömurnar í Reykjavík
og mikið hafa starfsskilyrðin
og starfshættirnir breytzt
síðustu 63 árin.
Árið 1885 tók fyrsta búð-
ardama fslands til starfa í
búð í Reykjavík. Það var frú
Guðrún Heilman Þorsteins-
son, nú til heimilis í herbergi
71 að Elliheimilinu Grund
við Hringbraut, áttræð að
aldri, fædd 24. október 1868,
í húsinu Aðalstræti 16, sem
síðar var rifið, en í þess stað
reist Uppsalahúsið. Guðrún
var gift Jóni Þorsteinssyni,
bókhaldara hjá Bryde, syni
Þorsteins Jónssonar læknis í
V estmannaey jum.
Frú Guðrún er enn vel' ern
og man vel eftir æskuárum
sínum í höfuðstaðnum. Blað-
ið notaði tækifærið og fékk
stutt viðta.l hjá frú Guðrúnu.
17 ára búðar-
dama i
Hvenær bvrjuðuð þár fyrst
að stunda afgreiðslustörf?
.,Eg var þá ,17 ára“ segir
frú Guðrún, „og, byrjaði, í
verzlun Ágústu Sveinsson í
Bankastræti. En meðan frú
Ágústa var að bíða eftir
verzlunaríbréfi, þá vann ég
um stund hjá Andersen klæð
' skera. En ég fór fyrst fyrir
alvöru að gegna verzlunar-
störfum árið 1897, þegar ég
var innan búðar í Bryde-
terzluninni, þar sem nú er
O. Johnson og Kaaber. Þá
voru helztu verzlanir bæjar-
ins Duus-verzlun, bar sem
nú er Ingólfs apótek, Thom-
sen í Hekluhúsinu, Geir
gamli, Thorsteinsbúð og!
Knudsensbúð (Edinborg nú).
Unnið frá kl. 8—8
75 aurar í dagkaup
Var ekki mikið að gera í
búðunum þá?
„Jú. nóg var að starfa.
Vinnutíminn var frá klukk-
an 8 á morgnana til kl. 8 á
kvöldin, og maður var alltafj
að. Mest var þó um að vera,
þegar sveitamenn komu með:
lestir sínar, en það var í j
kringum 11. maí og þegar
svo ullarlestirnar komu 4.
júlí. Þá var unnið nær lát-j
laust. því að bændur vildu
skjóta afgreiðslu og komast!
aftur heim til búa sinna.
Kaupið var nú hekiur . ekki;
mikið. Hjá Andersen klæð-
skera fékk ég 8 krónur a|
mánuði og fæði, í verzlun!
Ágústu Sveinssonar fékk égl
75 aura á dag, en þegar fcg
var hjá Bryde var kaupið 30;
krónur á mánuði og hækkaði
þannig, að síðast fékk ég 45
krónur. Þá var oft mgrgt um
manninn á Strandgötunni
(Hafnarstræti), og stór hóp-
ur klyfjahesta beið þar til
þess að bera heim varning-
inn. Flestir bændur höfðu þá
reikning við Bryde-verzlun-
ina og lögðu inn ull, tólg og
aðrar landbúnaðarafurðir, en
tóku kornmat, sykur og
kaffi, föt og fataefni og aðr-
ar nauðsynjar út í staðinn.
Lítið sem ekkert sást af
peningum — menn höfðu
ekki mikið af slíku milli
handa í þá daga.“
En var þá ekki verðið á
hlutunm mun lægra en nú?
..Víst var það svo“ segir
frúin, „sykurpundið kostaði
þá að mig minnir 16 aura.
kaffið 55—60 ’a.ura og smjör-
pundið' ^11-J-“
keyptu þá ófh ‘hhuðsypjar
fyrir allt árið. og varð máður
þá að hjálpa þeim um val á
fötum og efni handa konum
og dætrum. sem ékki höfðu
tök á að 1 komasb'í' kaupstað-
mn.
Skútukarlarnir
í Iandleg^im
Bæjarmenn hafa auðvitað
verzlað við ykfeur líka.
„Jú, þeir verzluðu allt árið
og svo áhafnir skútanna. Þá
var höfnin alltaf full af skút-
um, karlarnir verzluðu við
okkur, og skipstjórarnir
keyptu af okkur mat og ann-
an útbúnað, sem til þurfti
við rekstur skipanna.
Á landiegudögum stóðu
karlarnir allan daginn í búð-
unum og ræddu málefni
dagsins og tuggðu tóbak. í
Bryde-verzluninni var aðeinsi
einn ofn, og eins og nærri
má geta var stundum held-
ur kalt í búðinni. En þó var:
ég svo heppin að gluggari
sneru mót suðri, og hitaði þá
sólskinið nokkuð, þegar sól-
ar naut. Gluggar hinna verzl-
ananna sneru hins vegar mót
norðri, og þar var mun kald-
ara.“
Áberandi menn,
dansleikir og
leikhús
Á hvaða bæjarmönnum bar
mest í þá daga?
„Það bar auðvitað mikið áj
embættismönnum og kaup-j
möhnum og svo auðvitað á
skólapiltum, sem settu svipj
á bæinn. Þeir v.oru ungir og!
myndarlegir og fullir afi
galsa og fjöri.. Eg man , sér-
staklega efíir þeim Þor I
steini Gíslasyni, Ingólfi og
Ásmundi Gíslasonum, Ara
Arnalds, síðar sýslumanni, og
svo auðvitað Hannesi Haf-
stein. Hannes var allra
manna glæsilegastur, en þó
þótti mér hann fallegastur,
eftir að hann varð fullorð-
inn.
En bæjarlífið, voru nokkr-
ir dansleikir e,ða aðrar al-
mennings skemmtanir?
„Skólapiltar héldu þá dans
leiki, en þangað kom ég ald-
rei, og svo höfðu handiðnað-
armenn einn dansleik á ári.
og þá var mikið um dýrðir.
Ballið byrjaði klukkan sex
að kvöldi og stóð yfir til kl.
6 að morgni og dansað var
alla nóttina. Svo voru auð-
vitað klúbb-böllin, sem verzl-
unarmenn héldu, sem voru
mjcg ifjölsótt. .Ekki sást vín
á karlmönnum, að ég man og
við stúlkurnár brögðuðum
auðvitað ekfeert áfengi."
En : aðrar ■. skémmtanir var
ekki lítið um þær?
Skólapiltar-léku fyrir bæj-
arbúa eítt leikrit á ári, og
var leikið í nokkur skiptL og
einu sinni léku meðlimir
Thor-valdsensfélagsins fyrir
okkuh. Annars var lítið um
skemmtanir, og fólkið hélt
sig heima við vinnu á kvöld-
in. Bærinn var dim'mur og
ekki eitt einasta ljósker, fyrr
en steinolíulamparnir kornu.
Þó kom það fyrir, að sérstök
hátiðahöld fóru fram. Eg
man t. d. vel eftir því sem
smástelpa, að ég. elti skrúð-
gönguna, sem haldin var;.:í
sambandi við komu Kristjáns
9. konungs, 1874. Þá var all-
ur bærinn skreyttur og rauð-
ur dúkur lagður á Zimsens-
bryggjuna, þar sem konung-
ur gekk á land. Strandgatan
var öll þakin hvítum sandi.
og mikill mannfjöldi safn-
aðist saman til þess að horfa
á dýrðina.
Eg heyrði einhversstaðar
sagt frá því, að utanbæjar-
menn hafi tjaldað á Austur-
velli og Lækjartorgi, þegar
þeir voru í bænum.
„Ekki man ég nú til þess,
að þeir gerðu það, nema
jarðskjáíftaárið 1896. Þá
gengu margir úr húsum. Ut-
apbæjarmenn stóðu stutt yið
og héldu oft að kyeldi, upp að
Ártúnum eða Árbæ og tjöld-
uðu þar yfir nóttina.“
Suðurgatan
smástígur —
Bergstaðastraeti
ekki til
Finnst yður ekki bærinn
hafa breytzt frá því, að þér
fyrst munið eftir honum?
„Sannarlega hefur hann
(breytzt. Þegar ég var lítil
'telpa, var lítil byggð hér.
Suðurgatan aðeins smástig-
ur, Bergstaðastræti ekki til
en pabbi minn, Jóhann Heil-
mann safnaði undirskriftum
meðal Þingholtsbúa um að
strætið yrði lagt. Skóla-
vörðustígur og Laugavegur
mjög stuttar götur, og þann-
ig mætti lengi telja. Kvenna-
skólinn var þá, þar sem nú
er Sjálfstæðishúsið. Þá var
ekki búið að byggja.yfir
lækinn í Lækjargötu, og einu
sinni var svo mikið flóð í
læknum og miðbænum að
menn réru á bát í Bernhöfts-
toakarí í Bankastræti. Eg
gleymi því aldrei, hve bratt
mér fannst að ganga upp
Bankastræti — leiðin var
brött og illfær og allur stíg-
urinn fullur af grjóthnull-
ungum og yfirleitt hinn erf-
iðasti yfirferðar.“
Margt fleira sagði frú Guð-
rún, fyrsta búðardama á ís-
landi, mér um lífið í Reykja-
vík eins og það var, sem hér
er því miður ekki pláss fvrir.
Það er dálítið gaman að
velta fyrir sér hinum breyttu
kjörum stúlknanna þá og nú
-— og enn meira gaman væri
að kynnast þeirri búðar-
stúlku í dag, sem færi á einn
dansleik k ári og pinu sinni
í leikhús, . A. B.
Mackenzie King
á sjúkrahúsi
Mackenzie King, fyrrverandi
forsætisráðherra Kanada, serp
nýlega er kominn heim af fundi
forsætisráðherra brezku sam-
veldislandanna, hefur nú, að
ráði lækna, lagzt inn á spítala
til skoðunar. Hann hefur verið
lasinn undanfarið.
Þetta er málverk
eftir Jóhannes
Jóhannesson, list
málara. Hann
er einn af málur-
unum sem taka
þátt í sýningunni
á Freyjugötu 41.
'f f
4
|I Ifrm
ÉiyLÉJu 1