Ísafold - 15.10.1881, Blaðsíða 2

100
alvöru, en það fer ekki hjá því, svo
fróðir menn - og ljósir í hugsunum sín-
um sem þeir annars eru, að þeir hafa
haft fremur fyrir augum ástæður ann-
ara landa, þar sem bánkar þrífast sök-
um þess, hve mikið fjör er í öllum sam-
göngum og viðskiptum, þar sem nóg
önnur veð eru til fyrir peningalánum
heldur en jarðir, og þar sem auðmenn
eru bæði fleiri og meiri en hjer á landi
— heldur en hitt, hvernig til hagar á
Islandi, þar sem lítið annað er til að veð-
setja en fasteignir, landið strjálbyggt og
samgöngur erfiðar, auðmenn, helzt pen-
ingamenn, fáir, og öll viðskipti bundin,
að heita má, við einn tíma árs. Bánkar
þurfa að hafa mikið fje í veltu með lág-
um vöxtum, og peningar bánkans mega
ekki standa lengi inn í sömu höndum.
Veðin verða að vera auðseld við fullu
verði í peningum, svo allajafna geti verið
nóg fje fyrir hendi til þess að innleysa
seðlana, sem undir eins falla í trausti og
verði, og nokkur tregða finnstá að fá þá
innleysta með gulli og silfri. Tilþessa
eru, að svo stöddu, ekki ástæður hjer
á landi, svo æskilegt, sem það annars
væri, að vjer gætum eignast seðilbánka.
Fyrsta stígið til þess er, að vorri ætl-
un, lánsfjelag, sem gefur út arðberandi
skuldabrjef til handhafa, því með þeim
skapast einmitt hið handfengna veð,
sem nauðsynlegt er fyrir öll bánkavið-
skipti. Komist lánsfjelag á gang, verður
þess ekki lengi að bíða, að bánki komi
á eptir. En núfórsvo, að landið fjekk
hvorugt, og peningar viðlagasjóðsins
liggja enn sem fyr, gagnslausir fyrir
landsbúa að öðru leyti en vöxtunum,
í fjehirzlum ríkissjóðsins. Málinu var
fylgt með kappi á báða bóga, en þetta
varð árangurinn, og tvísýnt er, að
stjórnin fyrst um sinn gjöri oss eins
gott boð.
Elliðaáainálin. Suðuramtið er fyr-
ir nokkru síðan, eptir áskorun um loðs-
dómarans, búið að skipa sækjanda og
verjanda í málum þessum. En dómar-
inn fór sjálfur með „Arcturus11, sumir
segja til Kaupmannahafnar, en — hver
veit nema hann verði eptir á leiðinni
eins og annar merkismaður, sem, þótt
hann væri búinn að láta útborga sjer
ferðakostnað af landsfje til Kaupmanna-
hafnar, komst ekki lengra með póst-
gufuskipinu „Valdemar11 en á Patreks-
fjörð, og hvarf svo aptur til Reylcja-
víkur ? Vegir þessara manna eru ó-
rannsakanlegir.
Heyskapur hefir í sumar reynzt mis-
jafn; sumstaðar, t. d. í Ölfusi, Flóa,
Landeyjum, Víðidal, allgóður, en víð-
ast bágur á vallendi, betri á mýrum og
góður á flæðiengi. í sama plássi hefir
þessi mismunur komið fram; þannig
hefir t. d. heyjazt vel í Odda á Rang-
árvöllum, en lakar á næstu bæjum,
Móeiðarhvoli og Breiðabólstað í Fljóts-
hlíð. Helzt lítur út fyrir, að nautpen-
ingur rnuni, að öllu samanlögðu, þegar
í haust, fækka um þriðjung, ef ekki allt
að helming'i, og sömuleiðis getur ekki
öðruvísi farið, en að hross og fje einn-
ig fækki að mun. Hætt er þó við, að
margur maður muni af hinu milda hausti
láta leiðast til, að fækka skepnum ekki
nægilega í tíma. Til merkis um vetr-
arhörkuna í vetur er var, má geta þess,
að það hefir reynzt fullerfitt í haust, að
bera út haug, sökum klaka.
Tíðin hefir í seinni tíð verið mild,
en stormsöm, og hefir það valdið ýms-
um ströndum, í Keflavík (Draxholm,
skip Knudtzons), á Brákarpolli (skip
Jóns kaupmanns frá Ökrum), í Reykja-
vík (saltskip Brydes) og máske víðar.
Mun það einnig valda því, að skipkoma
til Eggerts kaupstjóra Gunnarssonar
hefir dregizt lengur en til stóð.
Miiiinalát. Nýdáin er frú Guðlaug
Hjálmarsen, ekkja Gísla læknis Hjálm-
arssonar. Hún var merkislcona að greind
og dugnaði.
Bólgusótt hefir gengið um tíma í
sumar og haust, en að öðru leyti hefir
heilsufar manna á meðal verið gott.
Fiskiverzlun á Spáni.
(Niðurlag frá bls. 98).
það er einkum samkeppni Frakka, sem
jeg vil beina athygli manna að, og það þvi
fremur, sem flestir hafa ætlað, að samkeppni
þeirra hefði eigi nein þau ábrif, sem vert
væri um að tala. Fyrrum var samkeppni
Frakka því nær þýðingarlaus, sökum þess,
að verkun þeirra á fiskinum var svo afar-
ljeleg, að fiskur þeirra komst eigi í neinn
samjöfnuð við íslenzkan fisk. Af þeim sök-
um urðu Frakkar fyrrum að binda fiskisölu
sína við það, sem landsmenn þeirra sjálfir
neyttu; en nú aptur á móti verka Frakkar
fisk sinn svo vandlega, að hann stendur lít-
ið eitt á baki fiski þeim, sem fluttur er frá
Reykjavík og Hafnarfirði, í hvítleik, útliti og
bragðgæðum, og jafnvel fiski frá Isafirði, og
og þess vegna stendur allmikil hætta af hon-
um fyrir fiskiverzlun vora á Spáni. þetta
hefir einkum sýnt sig þetta árið, og ef vjer
virðum fyrir oss, hversu til hefir gengið þetta
árið, þá sjáum vjer, að fiskur Frakka hefir
dregið úr verði íslenzka fisksins um hjer um
bil 4 pesetas (2 kr. 88 a.) á hverju Qvintal
(92 pd.). Ef engin hefði samkeppnin verið,
þá hefði hinn íslenzki fiskur vafalaust kom-
izt í 40 pesetas (28 kr. 80 aura), þar sem
hann nú eigi komst nema í 34—36 pesetas
(24 kr. 48 a.—25 kr. 92 a.j, og það þrátt
fyrir hið mikla aðflutningaleysi í janúar-
mánuði og febrúarmánuði. Fiskurinn frá
Frakklandi hefir orðið æ betri og betri og
aðflutningurinn á honum hefir gjörsamlega
dregið úr aðflutningnum á íslenzkum fiski.
þegar þar við bætist, að stjórn Frakka
gjörir allt, sem í hennar valdi stendur, til
þess að efla þennan atvinnuveg, og veit-
ir útflytjendum 15—16 franks (10—11
kr.) af hverjum 100 kilo (200 pd.) í
þokkabót fyrir útflutninginn, þá vii'ðist það
auðsætt, að hin danska verzlun muni að
engu verða, því að hagurinn við verzlun
Dana á íslandi getur naumast verið svo
mikill, að hann geti vegið upp á móti því,
sem Frakkar standa betur að vígi, er þeir
fá 10—11 kr. í útflutningstoll. Hættan fyr-
ir verzlun Dana er því fólginn á annan
bóginn í því, hversu vel Frakkar verka fisk
sinn, og á hinn bóginn í því, við hversu
lágu verði þeir geta selt fisk sinn sökum út-
flutningsþóknunarinnar.
Eitt er atriðið enn þá, sem með tíman-
um mun reynast hið hættulegasta. Fiski-
markaðurinn á Spáni hefir hingað til byrgt
sig upp í stórkaupum, með því að sam-
bandið við Danmörk og Noreg leyfir eigi
smáflutninga. Að hve miklu leyti Noregur
geti við haft smáflutninga á fiski til Spánar,
þori jeg ekkert um að segja, en það er
auðsætt, að flutningurinn frá Islandi getur
aldrei orðið minni í senn en heill skipsfarm-
ur. I þessu atriðinu felst mesta hætta fyr-
ir fiskiverzlun Dana; því að ef gufuskip
ganga eigi á milli Kaupmannahafnar og
Spánar, geta Spánverjar þeir, sem selja
fiskinn í smákaupum, fengið fiskinn frá
Frakklandi á járnbrautum og þannig byrgt
sig upp fyrir viku og viku í senn, og hvað
meira er, fyrir dag og dag í senn, og það er
auðvitað, að Spánverjar muni heldur kjósa
þessa aðferðina, sem hvorki bindur fje þeirra,
nje heldur veldur því, að þeir eigi á hættu,
að bíða tjón á fiskiforða sínum, og þetta
atriði verður hver maður fyrir augum að
hafa þegar þess er gætt, hversu örðugt veit-
ir, að geyma fiskinn óskemmdan í Suður-
löndum sökum hitans.
það ber brýnustu nauðsyn til, að danskir
kaupmenn og stjórnin fái Ijósa hugmynd
um þetta. Astæðurnar eru alvarlegar, og
ónógar eða óákveðnar’aðgjörðir mundu að
engu gagni koma. Geti stjórnin eigi aptr-
að fiskiveiðum Frakka úti á rúmsjó við Is-
land, og eigi greitt neina þokkabót fyrir út-
flutning á fiski, sem svari til þeirrar, er
Frakkar greiða, og geti kaupmenn ekki
komið öðru lagi á fiskiverzlun sína, þá mun
verzlun Dana á Spáni að engu verða innan
skamms tíma, og þá verða þeir að leita
annara markaða, og láta Frakka eiga hina
spánversku.
Fyrir nokkrum árum var kveðið á um,
að breyta toll-lögunum á Spáni; stjórnin
skipaði nefnd til þess, og hefir nefnd sú all-
lengi haft það mál með höndum til undir-
búnings. Nú sem stendur er fjörug barátta
milli flokkanna, þess, sem vill vernda inn-
lendu verzlunina, og þess, sem heldur fram
frjálsri verzlun, pg nú er búizt við, að stjórn-
in muni í haust leggja fyrir þingið uppá-
stungur sínar í þessu máli. þetta atriði
mætti ef til vill nota til hagnaðar fyrir Dan-
mörku, annaðhvort með því, að fá lækkað-
an tollinn á Spáni á íslenzkum fiski gegn
sams konar eptirlátsemi af hendi Dana,
t. a. m. með því að lækka tollinn á spánsk-
um vínum, eða, ef til vill, með því að sanna,
að verkunin á fiskinum á Islandi hafi í för
með sjer beinan flutning hans til Spánar,
þar sem Frakkar verki fisk sinn til fulln-
ustu heima hjá sjer, og flutningur þess
fisks sje óbeinlínis, og það mundi eigi hafa
all-litla þýðingu á Spáni, þar sem þar er
gjörður svo mikill munur á beinh'nis og ó-
beinlínis aðflutningum og mismunandi tollur
er heimtaður eptir því. það mun næsta örð-
ugt verða fyrir Danmörk, að koma nokkru