Ísafold - 19.12.1882, Síða 3

Ísafold - 19.12.1882, Síða 3
að það hefir þá langan tímann fyrir sjer til að safna holdum; en hvort grasár verð- ur gott, fer mest eptir því, að gróðurinn, eptir að hann kemur, fái eigi neinn hnekki; en með því að því fyr sem gróðurinn kem- ur, því hættara er við að kuldar sjeu eigi úti, þá er það almennt, að þau ár, sem skepnur eru vænar, eru eigi nein góð gras- ár. Bjargræðisskorti þeim, er síðar varð á siglingaleysisárunum eptir 1807, voru eigi samfara nein sjerleg harðindi. Arferði það, sem hjer hefir verið lýst í norðurhluta Húnavatnssýslu mun hafa ver- ið hjer um bil 1 meðallagi eptir því sem árferðið var um sama leyti annarstaðar á landinu; sumstaðar t. d. í norðausturhluta landsins og Strandasýslu voru harðindin meiri en aptur víðar annarstaðar minni1. þegar vjer nú berum harðindin 1802— 1803 saman við harðindi þau, er nú hafa gengið síðan í hitt eð fyrra haust, þá sjá- um vjer, að minnsta kosti í Húnavatnssýslu, að þau komast naumast í samjöfnuð við þau. Ef vjer berum saman veturinn 1801—1802 við veturinn 1880—81, þá sjáum vjer, að þeim er nokkuð ólíkt farið; í fyrra skiptið leggjast harðindi eigi að fyr en eptir nýár, en vara fram í maí; í síðara skiptið vara harðindin eigi beinlínis lengur en fram í byrjun aprílmánaðar, en þau lögðust aptur að í 2. viku vetrar, þó svo, að hross gengu víða úti fram á þorra, því það voru öllu fremur dæmalausar frosthörkur og illviður, en jarðbannir, er gjörðu, að fje þurfti að gefa inni fyrri hluta vetrarins. Eyrir kýr og hross mun veturinn 1802 hafa verið fóðurfrekari, en fyrir fje mun veturinn 1881 hafa verið það og að samtöldu mun hann eigi hafa verið betri, þó vorin sjeu talin með þeim báðum. Sumarið 1881 byrjaði mikið fyr en 1802, og þess vegna náðu skepnur meiri holdum þá en 1802, en það, sem mest var um vert, var, að árið 1881 varð sama grasleys- isár sem 1802. Áfellið eptir rjettirnar 1802 fjekk enga sjerlega þýðingu, þar sem það eigi gjörði fjárskaða, nema að því leyti sem hross lögðu mikið af hjá mönnum, er voru á ferð; að öðru leyti má vel jafna saman haustinu 1802 og vetrinum næst á eptir við haustið í fyrra og næstl. vetur fram um sumarmál, og ætlum vjer, að á þeim hafi eigi að samtöldu verið teljandi munur, en svo illt sem vorið og sumarið 1803 var þá var þó næstl. vor og sumar mun verra. En þar sem nú harðindin 1802 og 1803 voru að veðuráttunni til þau mestu harð- indi, er þeir menn mundu eptir, er þá lifðu, þá þykir oss full ástæða til að ætla, að tíðarfarið frá byrjun nóvembermánaðar 1880 til loka septembermánaðar næstl. sje hið harðasta, er komið hefir á jafnlöngum tíma á Norðurlandi að minnsta kosti síðan í byrjun 18. aldar og ef til vill síðan á 14. öld. Frá fyrri öldum eru sagnir og lýsing- ar á tíðarfari eigi svo glöggar eða saman- hangandi, að það verði tekið til nákvæms samanburðar og sjerstaklega er meiri og minni fellir og mikil bágindi engan veginn á- reiðanlegur vottur um sjerlegavont tíðarfar, því annað getur meðfram verið orsök til þess. þegar vjer á hinn bóginn lítum á það, ') Sbr. Minnisv. T. III. b. bls, 108-112 og 224-232. hvernig menn h-afa verið færir um að kom- ast af í harðindunum eptir aldamótin og nú, þá er mikill munur á því; svo víða sem það er, að menn hafa fellt skepnur sínar fyrir heyskort næstliðin vor, þá verður þó eigi annað sjeð, en að menn hafi víða meiri fyrirhyggju með ásetning en menn almennt höfðu áður; kunnátta manna á að fara með skepnur og að afla heyja er einn- ig eflaust meiri en áður; en það, sem mestu munar er, hvað verzlunin er langtum betri en á fyrri tímum, og það dugir eigi í því tilliti að taka það fram, að eigi sje að sama skapi mikill munur á efnahag manna við það, sem áður var, því þetta liggur í því, að menn leggja nú á dögum kostnað í margt, sem menn spöruðu við sig áður, en þetta er mönnum enn innanhandar að spara við sig, ef nauðsyn ber til. Á framanprent- uðu annálsbroti má sjá, hversu aðflutning- ar á vörum hafa verið ónógir, og hve langt var frá, að menn gætu þegar á lá fengið nauðsynjar sínar fyrir fje það, er menn þurftu að lóga; eða gjört sjer fullt verð úr því. Á verðlaginu var eigi síður mikill munur ; fyrir tunnu af rúg varð árið 1802 eptir því sem áður segir að láta 56 pd. af ullu1, í stað þess að í ár mun eigi norðan- lands hafa þurft að láta nema 25 pd. af ull fyrir rúgtunnuna. jpar sem fjártaka var haustið 1802 var pundið af sauðakjöti borgað með 2J til 3 sk. og þurfti því fyrir rúgtunnuna 224—260 pd. af kjöti í stað hjer um bil 100 punda nú. 1803 var verðlag víðast lakara. Kostnaður við vinnuhjúa- hald var að vísu mikið minni en nú, en þetta kemst þó eigi í nokkurn samjöfnuð við hagnaðinn af hinu betra verðlagi. Opin- ber gjöld voru heldur minni, en að undan- teknu sveitarútsvarinu, þá gætir þess eigi, og þótt útsvörin væru mikið minni, þá höfðu menn aptur átroðning af förufólki, sem menn nú eru víðast lausir við. Enn fremur má telja hagnað þann, er menn nú hafa af greiðari viðskiptum innanlands, full- komnara stjórnarfyrirkomulagi og opinber- um ráðstöfunum m. fl. Enn fremur hafa menn í þetta siun haft mikinn styrk af gjöfum þeim, er komið hafa frá útlöndum. Yjer vonum, að tíðarfarið fari nú fram úr þessu að verða vægara, þvl hin miklu harð- indi eru þegar orðin svo langvinn, að langt er að leita dæma til slíks; ef það rætist, og enginn sjerlegur hnekkir kemur nú ofan á það, sem komið er, þá sýnir oss dæmi fyrri tímanna, að vjer höfum fulla ástæðu til að vænta þess, að menn muni áður en á löngu líður geta rjett við aptur. Ilið íslenzka hðkinenntafjelag. (Aðsent). það er langt síðan að talað hefir verið um bókmenntafjelagið og gjörðir þess í blöðunum, og það er þó vissu- lega þess vert, að það væri gjört, þar eð fjelagið er hið elzta vísindafjelag, sem vjer íslendingar eigum, og vjer getum ekki neitað, að það hefir mikið *) petta mun vera fullt eins rjett, að því er snertir Norðurland, eins og það, sem segir í Minnisverðum Tíðindum III, b. bls. 237, að verið hafi almennt haustið 1802. starfað í þarfir þjóðarinnar, og bæði aukið álit hennar í augum útlendra manna og mikið glætt menntun og alls konar framfarir, en aptur á móti verður því ekki heldur neitað, að það hefði getað komið meiru til vegar, hefði það haft meira styrk og kraptar þess ekki ávallt verið sundraðir, og deildirnar unnið sín í hvoru lagi, þvi það getur engum manni dulizt, að það hlýtur að hafa haft mjög óheppileg áhrif fyrir fjelagið; og þótt fjelagið hafi afkastað miklu, og jafnvel framar vonum, þá hafa þó aðgjörðir þess stundum verið litlar, eða rjettara sagt, að störf þess hafa verið meiri í annan tíma en annan. Til þess að færa sönn- ur á það, sem áður er sagt, viljum vjer geta um hinar helztu bækur, sem fjelagið hefir gefið út frá því það var stofnað, og þangað til nú, en vjer munum fara fljótt yfir, og láta oss nægja, að vísa um athafnir þess til minningarrits fjelagsins, er fjelagið gaf út 1866. Eins og kunnugt er, var fje- lagið stofnað á árunum 1815—1816 af hinum alkunna málfræðingi Rasmusi Rask, og er ekki að orðlengja það, að fyrstu 10—15 árin starfaði það furðanlega mikið með jafn litlum efn- um og það hafði þá; þá gaf það út Islenzk sagnablöff í 10 deildum, sem var mjög fróðlegt; enn fremur Sturl- Ungasögu í 4 bindum með Árna bisk- ups sögu, og var það mjög þarft verk, því þá fyrst gafst þjóðinni kostur á, að lesa þetta stórkostlega sögurit, enda er það hin eina útgáfa sögu þessarar, er vjer höfum haft í langan tima, þang- að til að Guðbrandur tók að gefa hana út i Oxford 1878, en sú útgáfa mun fremur ætluð lávörðum á Englandi, en almenningi á íslandi, þó ekki væri nema sakir dýrleikans, sem er óhæfi- legur, og þess vegna væri mesta þörf á nýrri og ódýrari útgáfu af sögu þessari, sem alþýða gæti keypt, þar eð hin fyrri mun nú vera uppseld. Á árunum 1821 —1830 gaf fjelagið út Arbækur Espólíns 9 deildir og Regist- ur (1833) (10. deildin kom út 1843, 11. 1854 og 12. 1855), °g er þetta verk, og þýðing þess fyrir sögu landsins kunnugri, en frá því þurfi að segja, og mun ávallt halda nafni höfundarins á lopti, og þrátt fyrir galla þá, sem á því kunna að vera, er og verður rit þetta til mjög mikils stuðnings og leiðarvísis fyrir þann, sem nokkuð gef- ur sig við sögu landsins. Árbækurnar eru nú að mestu leyti útseldar, en ekki ráðum vjer til að gefa þær út að nýju, sízt óbreyttar eða með sömu niðurröðun efnisins, heldur þá með endurbótum og viðaukum. Einnig gaf fjelagið út 1821—1827 Landaskipunar- frœði eptir Gunnlaug Oddsson, er var mjög þörf bók á sínum tíma, og eink- ar fróðleg. Árið 1828 gaf það út Æfisögu Jóns Eiríkssonar, vandaða að

x

Ísafold

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.