Ísafold - 14.12.1898, Blaðsíða 3

Ísafold - 14.12.1898, Blaðsíða 3
303 ósamþýðilegt játning kristinna rnanna. f>jóðkirkja Suður-Germana leitaði við eftir fönguui að leggjast á rnóti dauða- hegningunni, sem ávalt stóð í nokkuru 8ambandi vió heiðna guðsdýrkun, og eins móti miskunnarlausu, óaf plánanlegu iitlegðinni, sem gerði ættmönnum hina vegna heimilt að drepa vegandann og ættmenn hans. |>egar tímar liðu fram, varð þetta mál eitt af aðalatriðunum í stjórnarstefnu voldugu konuuganua kristnu, og þeir reyndu að afnema mannhefndir einstakra manna á þann hátt er nú skal greina. Sumir skipuðu málsaðila að slíðra sverð sitt, kváðust sjálfir skyldu hefna. Auðvitað var þetta ema rétta aðferðin; en hvergi tóku lögin svo djúpt í árinni, nema í Burgund og með Vestgotum. Karl mikli og Lúðvík helgi létu við það sitja að neyða aðila sakar til að láta sér nægja vígsbætur. Væri hann ófáanlegur til að þiggja bætur af veg- anda, var hann gerður útlægur, þangað til hefndargirnin var af honum rokin. f>ví næst bönnuðu þeir hefnanda að gera ættmönnum veganda mein, og jafnframt voru þeir undanþegnir því að taka þátt í greiðslu manngjaldanna. Og loks reyndu þeir með stofnun sérfriðar og griðarótíar að gera fram- kvæmd mannhefndanna sem örðugasta. Sérfriðurinn, sem vér munum síðar minnast á nákvæmar, eykur friðhelgi ákveðinna staða, tíma og manna, svo að víg sem brýtur gegn sérfriðinum, sætir þyngrí refsing en önnur víg og oft dauðahegning. Griðarétturinn stend- ur í sambandi við þann sérfrið, sem lá yfir kirkjum, klaustrum og svæðinu, sem næst þeim var. Sá sérfriður, sem mest er um vert á dögum Karl- unganna, er konungsfriðurinn, sem verndaði ekki að eins konung sjálfan, heldur og þjóna hans og alla, sem voru hjá honum staddir eða á leiðinni til hallar hans eða frá henni. f>essi friður er uppspretta alls annars sér- friðar. Með konunglegu griðabréfi mátti láta hann ná til hvers manns, sem þörf bafði á honum. Allar árásir á mann, er naut verndar konungs á þennan hátt, voru óhlýðni gegn banni konungs og sættu óvenjulega hörðum refsingum. Um annað var þó meira vert: málið lá beint undir dóm kon- ungs og sjálfur átti hann að fullnægja þeim dómi. Menn höfðu beyg af þessu. f>essa konunglega sérfriðar nutu eink- um lítilmagnarnir í þjóðfélaginu: klerk- ar, útlendingar, kanpmenn á ferðum BÍnum, Gyðingar, konur og ófullveðja unglingar. f>esaari stefnu fylgja þeir líka, Blfráður ríki og Játmundur á Englandi og 400 árum síðar Hákon Hákonarson og Magnús lagabætir í Noregi. f>etta frankiska konungsbann kemur jafnvel fram til fulls í norska »bréfabrotinu«, og þó er þar alls ekki að ræða um víavitandi eftirlíking, f>að er hér, eins og svo ofc annars- staðar, sams konar réttarþörf, sem akapar sams konar róttarfyrirkomulag. f>etta er ein af hinum mörgu sönnun- am þess, að réttarmeðvitund mann- anna verkar á sama hátt með ýmsum þjóðum og á ýmsum tímum andspæn- is fyrirbrigðum lífsins. En friðurinn fekst ekki með þessari sakamálastjórn. Ég þekkí bezt áhrif þessa fyrirkomulags í Noregi, og þau eru ekki góð. Meðan landslög Magn- úss lagabætis voru drotnandi, má segja að menn hafi haft rnanndrápaglæpiun sór til afþreyingar. Víga-rannsóknirn- ar mörgu á miðöldunum sýna, hve óskiljanlega lítið til þess þurfti, að far- ið væri að beita öxinni eða hnífnum. f>að var ekki heldur sérlega hættulegt að vega mann. f>að þótti vlst frem- ur hraustlega gert en óvirðing. Og hegningin nam nokkurum þúsundum króna í vígsbætur. f>egar upphæðin var ákveðin, var höfð hliðsjón bæði á því, hvetnig ástatt var með hinn vegna og með vegandaun. Ætti vegandinn hörðu að sæta, ílosnaði hann upp eða lækkaði svo í tiguinni, að hann hætti að vera óðalsbóndi og varð leiguliði. I raun og veru var það komið undir náð konungs, hvort vegandinn skyldi sekur gjör eða ekki, og lögákveðið skil- yrði fyrir uppgjöf saka var það, að vígið hefði verið unnið »ófyrirsynju«. En hvenær sem vígi var lýst — við það kannast opinberlega — var litið svo á, sem það hefði verið »ófyrirsynju« o: í gáleysi unnið. f>að var ekki fyr en á 17. öld, að farið var að skýra lögin á þann hátt, að það væru að eins glapvíg og varnarvíg, sem bæta mætti fégjöldum. Annars skyldu víg öll til dauða draga. f>essi regla var þegar löggilt í Danmörku 1558. I Noregi varð hún ekki að lögum fyr rn með norsku lögum Kristjáns V. (6 — 6—1). Annars er ástæða til að ætla að það hafi að eins verið kristindómskenslan í alþýðu- skólunum, sem fækkaði manudrápun- um í Noregi, svo um munaði. Veðurathufíanir i Reykjavik eftir landlækni Þr. J. Jónas- Hiti ! Loftvog | v j.. (A Celsius) I (millim»t.) I uratt. á nótt umhd. árd. yiðrt. i Atd. síðrt. 3. — 1 0 I749 3 746 8 Nahv b a h b 4. _^4 — 2 ! 746.8 741.7 ahb a hb 5. — 7 — 2 i 741.7 744 2 a h b a h b fi — 3 0 716.8 749.3 a h b N hb 7 — 7 — 6 '7518 749.3 a b b ahd 8, — 3 0 ; 736.6 721.4 a hv d ah d 9 0 0 726 4 729.0 Svhvd Sv h d Hefir verið viö" anstanátt oftast hægur; austanbylur að morgni h. 8., gekk svo til landsuðurs og komið logn að kveldi, en aðfaranótt h. 9. þotinn alt í einu i útsuðrið, bálhvass með mikhnn hroða í sjónum, en logn komið að kveldi. Good-Tomplar-Refflan. Enn komst hér á legg ný stúka fyrir fám dögum, sunnudagskveld 12. þ. mán., hin 5. héríbænum og heitir »Dröfn«, með 83 nýjum félögum, auk 37 úr eldri stúkunum, eða 120 alls. Engin stúka á landinu hcsfir stofnuð verið nirð jafnmiklu fjölmenni. f>etta eru mest sjómann, einkum af þilskip- um, þar á meðal 30 farmenn, og er það mjög mikil framför og gleðileg. Thorvaldsensfélagið hafði dágóðan ábata á bazar sínum og tombólu 11.—12. þ. m. Hitt og þetta. Eftirlátnir fjármunir Gladstones námu 985,000 kr. Bismarck hafði fengið á æfinni alls 55 -orður. Meðalhiti í Klondyke, gulllandinu í Norður-Ameríku, er í janúarmánuði -r 37£ stig á C, í apríl ¦*- 1Q| stig, í júlí + 14 stig og í október + 4 stig. Lægst hefir hitamælir komist þar í hér um bil -r 56 stig, og hæst 1 -t- 27 stig. Um 815,000 manna jókst fólkstala á f>ýzkalandi í hitt eð fyrra, 1896, ár- ið þaráður, um 725,000 og enn næsta ár á undan (1894) um 700,000. Rík- ið munar því ekki mikið um, þó að brott- ferlar þaðan sóu að meðaltali 40,000 á ári. Fyrir einum mannsaldri voru á- höld um fólkstölu á Frakklandi og pýzkalandi. Nú eru íbúar f>ýzka rík- isins orðnir 54 miljónir, en Erakkar ekki nema tæpar 38 miljónir. Frökk- um fjölgar ekki hót; þeir standa í stað. Bretum (í heimaríkinu) fjölgar um 300,000 á ári, ltölum ems, og íbú- ura Au8turríkis og Ungverjalands um 500,000. Fullar 300 álnir á lengd eru Atlauzhafsfarþegaskipin ensku Cam- pania og Lucania, og svo hraðskreið, að þau fara 21 mílu danska á vökunni (4 kl. st.) eða töluvert meira en sein svar- ar þingmannaleið á klukkustundinni; enda eru þau ekki nema 5^ sólarhring milh Englands og Ameríku. f>jóðverjar skutu sanit Bretum aftur fyrir 8Íg í stórskipasmíð í fyrra. • Kaiser Wilhelm der Grosse«, sem smíðaður var þá í Brimum, er 314 álnir á lengd, 32 álnir á breidd og 20 á dýpt. Hann fer að meðaltali 22 míl- ur á vöku, rúmar 21,000 smálestir, gangvélarnar hafa 29,000 hesta arl og 500 tunnum kola eyðir hann á sólar- hringnum, og þykir mjög lítið eftir hraða skipsins og feiknastærð. Fyrirréttað kalla 80 árum, 1819, fór hið fyrsta gufuskip yfir Atlanzhaf. f>að hét »Savanuah«, þrísiglt hjólskip, er tók 350 smáleBtir, og var 26 daga á leiðinni milli Savannah í Georgíu (Band- ar.) og Liverpool. Embættismaður einn í herstjórnar- deildinm í Washington hefir ritað grein um bein útgjöld Bandaríkjanna í ófrið- inum við Spánverja í sumar. f>ar er fyrst á blaði bráðabirgðakostnaður til að auka herekipafiotanu um helming með varaskipum, þ. e. kaupskipuni, sem gerð voru að herskipum. f>að kostaði 65 milj'. kr. Að skjóta 1 skoti úr 13 þuml. víðri fallbyssu kostaði rúm 2000 kr., ogúr8þml. fallbyssu nær 500 kr. Skotfæri (púður og kúlur m. m.) handa öllum fiotanum kostuðu 81 milj. kr. Dewey aðmíráll hafði nær 4 milj. kr. virði í skotfærum á sínum akipum við Manila og eyddi 1,800,000 kr. í skothríðinni á spænska flotann þar, 360,000 kr. í hverja stórskotadernbu, en þær voru 5, hver á fætur annari. Viðlíka mikið kostaði að skjóta fiota Cerveru aðmíráls í kaf úti fyrir Sant- jago. Til kola eyddi Dewey aðmír- áll í aprílmánuði 288,000 kr. Alls veitti sambandsþingið í Washington 1296 ttiilj. kr. til hernaðarins; en þar við bætist framlag sambandsríkjanna hvers um sig til að búa landvarnarliðið, hér um bil 36 milj. kr.; þetta verður sam- tals 1332 milj. kr. f>að verða hér um bil 13^ milj. kr. á dag, ef ófriðurinn er Iátinn hafa staðið 100 daga, sem mun láta nærri. f>ess bkal getið til samanburðar, að ófriður f>jóðverja við Frakka 1870— 71 kostaði þá (þ. e. f>jóð- verja) 14| milj.kr. á dag, en borg- arastyrjöldin í Norður-Ameríku 1861— 65 norður- ríkin nálægt 9 milj. kr. á dag, en alls 11,100 milj. Hér er ekki í neinum þe8sum dæmum talið með hið gífurlega óbeina tjón, er ófriði fylgir, og segja menn, að það muni vera beldur meira en minna en hinar beinu fjárgreiðslur. Munið eftir að skoða útskorna myndaramma o. fl. hjá Stefáni Eiríkssyni, Laugaveg 7 (hiis Ben. f>órarinssonar kaupm.), og þið munuð fljótt sannfærast um, að hvergi fást fallegri jólagjafir í höfuð- staðnum. Magazin-ofna og eldavélar af ýmsum gerðum selur Kristján f>or- grímsson. Gllllhring (steinhr.) hefir f>orkell pjiríksson í Sauðagerði fundið. Hiíseiarniii Bakki er til sölu fyrir ágætt verð. — Eign- inni fylgja beztu vergögn og góðir kálgarðar. Söluskilmálar aðgengilegir. Semja má við Runólf Runólfsson Bakka. Bakarasveinn getur fengið at- vinnu nú þegar og til 14. maí 1899. Góðir skilmálar, hátt kaup. Semja skal við Kristján f>orgrímsson. Ný vatnsstígvél eru til sölu; ágætt verð. Bitstj. vísar á. Hvert ællíð þer? Eg ætla að fá mér nýja skó. Hvar kaupið þér skó ? En hjfl honum T u ] i VESTURGÖTU Nr. 40. Þar fænt: Karlmannsskór fyrir C—8 og 14—15 kr. Kvennskór fyrir 5—14 kr. Karhnannastigvél krækt frá 12—^O kr. Korksólaskór frá 12—25 kr GötíiBtigvél vatnslield frá 20—35 kr. REIÐSTÍGVÉL bll foðruð með loðskinni og korksólum undir allri iljinni á 35 kr. MORGUNSKÓ, alveg óþekta hér áður, fyrir aðeins 6 krónur. J. G. Johnsen hefir aðeins útlærða skósmiði, enga lær- linga. Hann sehir a'ðeius viiriir, s.em eru sniið- aðar á verkstofn lians. AJ því ég bef fengið" afar-margbreytt cfni til skósmiðis, geta menn valið um þa(t; ég hef t. d. fengið með »Laura« síðast: Alment kálfskinn, mjög sterkt. Hrossleður. Saffíanskinn (ágætt í dansskó). Franskt kálfskinn. Chevereux-skinn. tíeitskinn. Lakkskinn, svart og brúnt. Selskinn m. fl. m. fl. Alls konar viðgerð á skófatnaðí fljótt og vel af hendi leyst og fyrir væga borgun. Það er vanalega frost og skófrekt uin jólin, Það borgar sig að koma með budduna vestnv i Vestnrgötu nr. 40 áður en jóli» byrja, og kaupa þar skó. Með virðingu J. G. Johnsen skósmiður. Vesíurgötu nr. 40. Bazarinn. Heyrðu, braðum byrja jólin, Býsna lág er orðin sólin. Hrind |>" burtu sút og sorg : Því að BAZAR búinn gæðuin, beztu sögum, fógrum kvæðum, er opnaður í EDINB0RG Þar er gjörvalt reifað rósum, raðað gulli, skreyttmeð Ijósum Kvöldi er breytt i bjartan dag. Spiladósir sifelt syngja. Saman stiltar bjöllur hringja Undrafagurt yndislag. Þav fær Pétur hermenn, hesta. Halmaspil og skáktafl bezta, i4ítli' hann verði upp með sér! Fannhvit brúða Friða heitir; Fjöllin skjálfa, er öunnar þeytir lúðurinn, svo sem auðið er. Ber hann Nonni bumbu sina. Brúðuhús fær litla Stina. Imba úr glerí gylta ské, Hrossabresti Helgi sargar. Helzt á langspil Mundi argar. Palli ræðst í píanó. Kinar kaupir armhönd, hringa. ætlar brátt að láta syngja: • Forðum til hins fyrsta manns«. í gœr tók Bjorg sér ballskö eina. hiður að taka frá, en leyna, göngustafi gentlemans. Hanar, fuglar, kýr og kettir, Kassar perluskeljnm settir. Stundanegrinn. Flest má fá. Ðomino og dýr sem synda. Domino stærri og album mynda og ótal fleira er að sjá.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.