Ísafold - 12.09.1903, Blaðsíða 1

Ísafold - 12.09.1903, Blaðsíða 1
"Kemur út ýinist einu sinni eða tvisv. í viku. Verð árg. (80 ark. minnst) 4 kr., erlendis 5 kr. eöa l'/n doll.; borgist fyrir miðjan júli (erlendis fyrir fram). ISAFOLD. Uppsögn (skrifleg) bundin vift áramót, ógild nema komin sé til útgefanda fyrir 1. október. Afgreiðslnstofa blaðsins er Austurstrceti 8. XXX. árg. Reykjavík laugardaginn 12. september 1903 59. blað. I. 0. 0. F. 859189. Augnlœkning ókeypis 1. og 3. þrd. á taverjum mán. kl. 11—1 í spltalanum. Forngripasafn opio" md., mvd. og ld. 11—12. K, F. U. M. Lestrar- og skrifstofa op- in á hverjum degi kl. 8 árd. til kl. lOsiðd. Almennir fundir á taverju föstudags- og sunnudagskveldi kl. 8'/2 siðd. Landakotskirkja. GuO"sþjónusta kl. 9 ¦og kl. 6 á hverjum helgum degi. Landakotsspítali opinn fyrir sjákravitj- -endur kl. 1072—12 og 4—6. Landsbankinn opinn bvern virkan dag ki 11—2. Bankastjórn vi?5 kl. 12—1. Landsbókasafn opifl hvern virkan dag k\. 12—2 og einni stundn lengur (til kl. 3) jnd., mvd. og ld. tii átlina. Náttúrugripasafn, i Vesturgótu 10, opið 4 sd. kl. 2-3. Tannlœkning ókeypisiPósthússtræti 14b 1. og 3. mánnd. hverB mán. kl. 11—1. Gjalddagi blaðsins var 15. júlí. Eektor R.E. Palmgren í Stokkhólmi og samskóli hans. Eftir cand. mag. Guðmund Finnbogason. I. Vegurinn upp vizkufjallið hefir löng- um þótt erfiður upp að ganga. Og hann hefir verið það fyrst og fremst vegna þeaa, að fjallið er hátt og bratt, en engu síður af hinu, að þeir, Bem veginn hafa vísað.kunnu oft og tíðum engar leiðir. |>eir hafa þá klöngrast yfir klefcta og klungur í spor einhverr- ar Bauðskepnunnar, sem af hendingu hefir rauglað þá leiðina, og hafa því stundum orðið að skilja þá, sem þeim var falið að leiða til meira andlegs víðsýnis, fótsára eftir í miðjum hlíðum við eitthvert gljúfragilið, þar semekk- ert útsýni var. Fjallið er að vísu ekki fullkannað enn, og skoðanirnar skiftar um það, faver leiðin sé styzfc og greiðfærust. Affcur og aftur er lagt inn á nýjar hrautir, og ýmsir beztu menn þjóð- anna verja lífi sínu til að leita uppi þann veginn, er bezt stæli alla vöðva æskumannsins, og veiti auga hans æ víðari sjóndeildarhring. Á ferð minni um Norðurlönd hefi eg átfc því láni að fagna, að kynnasfc ein- um af fremstu brautryðjendum nýrra •skoðana á uppeldismálum, manni sem með frábæru þreki hefir komið hug- sjónum sínum í framkvæmd, og jafnt í orði sem verki sýnt og Bannað gildi þeirra, enda er hann og skóli hans kunnur víða um lönd. jpessi maður er rektor K. E. Palmgren í Stokk- hólmi. það er einkenni flestra þeirra, sem heimurinn á eitfchvað nýtt og gofct að þakka, að einhver ein hugsjón hefir gagntekið huga þeirra, og orðið sá uppspretta, sem allar skoðanir þeirra og framkvæmdir eru frá runnar. j?eir hafa hvest augun á eitthvert einstakt atriði, sem aðrir gengu hugsunarlaust framhjá, staðnæmsfc á einhverjum ejón- arhól, sem aðrir virtu að vettugi af ]því að hann lá rétt við alfaraveg. Og svo er um þennan mann, sem eg ætla hér að segja dálífcið frá. f>ær brautir, sem hann hefir rutt til að greiða götu æskulýðsins að marki sannrar ment- unar, virðast liggja beint af augum — þegar búið er að benda á þær — en svo er um flest, sem eitfchvað er í varið. Eektor Bdvard Palmgren er fæddur 28. apríl 1840 í VrigBtadssókn í Smá- landi í Svíþjóð sunnanverðri. ¦ Faðir hans var prestur og skólakennari jafn- framt. í dálítilli grein með fyrirsögn- inni: »Nokkrar endurminningar frá prestssecri einu í Smálandw, hefir Palmgren brugðið upp mynd af lífinu á heimili foreldra sinna, sem var auð- ugra af börnum en reiðu silfri. Stof urnar á prestssetrinu voru þrjár en börnin ellefu, 6 synir og 5 dætur. Efn- in voru lítil, en húsmóðirin kunni vel með þau að fara, og börnin voru jafn- an vel til fara, þó fötin væru oftast heimaunnin. Á vetrarkvöldum sátu börnin kring um stórt borð og röktu upp gamlar pjötlur, sokkaboli o. a. frv. Jpetta úrrak var svo kembt og spunnið og haft að ívafi í fataefni handa börn- unum. Móðirin sýslaði að sínu á með- an, en faðirinn las oftast eitthvað hátt börnunum til fræðslu og skemtunar. Prestssetrið lá á gatnamótum, og var því í meira lagi gestkvæmt þar. Á þeim tímum flökkuðu ýmiskonar iðn- aðarmenn um landið til að leita sér atvinnu, einkum um miðsumarsog jóla- leytið. £>essir kumpánar, soltnir, kald- ir og óþrifalegir, voru ekki ætíð sem skemtilegastir gestir, en jafnan stóð prestssetrið þeim opið. Stundum voru þeir 10—20 samnátta, ogein jól kom- ust þeir ekki fyrir á gólfinu í stóru stofunni, svo prestshjónin urðu að láta suma þeirra liggja inni í svefnher- berginu sínu. En börnunum þótti gam- an að láta þessa karla segja sér af æf- intýrum þeim, som þeir þóttust hafa lent í á farðum sínum, og fá að skoða verkfærin, sem þeir fluttu með sér i malnum. Einu sinni bar hrörlegan, gigtveikan bókbindara að garði, er varla gat staulast leiðar sinnar. |>að varð úr að prestur stingur upp á því, að hann dvel]i hjá sér um hríð, meðan hann sé að ná sér, og kenni drengjun- um bókband. Nú var karlinn þveginn, kliptur og dubbaður upp í gamla prescs- hempu, verkfærin tekin upp úr maln- um, og þannig var bókbandsverkstað- urinn fenginn. f>angað þustu dreng- irnir dag hvern, undir eins og dagleg- um námstundum var lokið. — Á líkan hátt dagaði hvern karlinn eftir annan uppi á prestssetrinu, trésmið, renni- smið, málara, bakara, og drengirnir lærðu að binda bækur smíða, teikna og — baka. Eins og síðar skal sýnt, á grundvallar- skoðun Palmgrens á uppeldismalum rót sína að rekja til ahrifa þeirra, sem hann hefir orðið fyrir & heimili foreldra sinna. Haun hefir séð brautina, sem æsku- lýðurinn á að ganga, í hillingum fram undan sér meðan hann gekk við hlið foreldra sinna. Eftir tveggja ára nám við lærðan skóla tók Palmgren stúdentspróf 1861 og byrjaði háskólanám í Lundi. Hafði hann jafnframt ofan af fyrír sér sem starfsmaður við ritsíma. En sakir efnaskorts varð hann að hverfa frá háakólanámi og var nú rúm 9 ár kennari við ýmsa skóla. 1871 kom hann til Stokkhólms og þar áfcti fyrir honum að liggja að koma í framkvæmd uppeldishugsjónum þeim, sem fyrir honum vöktu. Arið eftir var hann skipaður forstöðumaður skóla gyðinga- safnaðarins og fekk hann því til leið- ar komið, að tekin var upp handavinnu- kensla í skólanum. Var það fyrsti skóli í Svíþjóð er tók upp kenslu í þessari grein. f>etta vakti allmikla athygli og ýmsir komu að heimsækja skólann. Fyrir upphvatningu og nokk- urn styrk ýmsra manna, er fengið höfðu trú á gildi handavinnunnar fyrir upp- eldið, tókst Palmgren að setja sjálfur á stofn skóla, er í fyrstu nefndist •Vinnuskóli fyrir börn og unglinga*, en síðar hefir fengið nafnið »Palm- grenska Samskolam — samskóli Palm- grens. Skólinn fcók til starfa 16. okt. 1876. í fyrstu hafði hann að eins tvær stofur til umráða. Nemenda- fjöldinn var fyrsta hálfárið 83 piltar og stúlkur, 5—14 ara að aldri. Bók- lega fræðslu veitti skólinn þá enga. Börnin lærðu að teikna, bregða úr pappír, ríða körfur, smíða tré, binda bækur, móta (modellere) og svo kven- legar hannyrðir. Að hverjum hálftíma loknum var stutt hvild og var hún notuð til líkamsæfinga, til að syngja, segja sögur og jofmtýrí. Eftir tveggja stunda starf dag hvern fór fyrsti hóp- urinn heim; kom þá sá næsti, er var aðrar tvær stundir, og svo koll af kolli. Annað skólaárið var þegar bókleg fræðsla tekin upp í skólanum. Um- myndaðist hann síðan smátt og smáfct svo að hann síðan rmu°tið 1886 hefir verið fullgjör almennur mentaskóli með gagnfræða- og latínukenslu. Er honum skift í tvær deildir 1) yngri deild, amáskólann, fyrir 6—9 ára göm- ul börn, og 2) eldri deild, lærðan skóla með 9 bekkjum. 1888 fekk skólinn rétt til að halda stúdentspróf erveitir aðgöngu að háskólum ríkisms. Við hann starfa nú 28 kennarar og kenslu- konur. Nemendur eru um 300 og fær skólinn 9000 kr. árlegan styrk úr rík- issjóði. Skólagjald fyrir hvern nem- anda er frá 50 kr. á ári (í 1. bekk) upp í 360 kr. á ári (í 12. bekk). Skól- inn starfar frá miðjum september til jóla og frá miðjum janúar til maíloka ár hvert. Eg skal nú reyna að skýra nokkuð frá aðalskoðunum Palmgrens í upp- eldismálum og lýsi eg þá jafnframt skóla hans, því skoðanir hans eru hvorttveggja í senn, sá grundvöllur, er starfsemi skólans byggist á, og lifandi eftirmynd þeirrar starfsemi er þar fer fram. Frá æskuárunum stendur h e i m i 1 i ð, hyggið og kærleiksríkt heimili, Palm- gren fyrir augum sem hin eina sanna og fullkomna uppeldisstofnun. f>að er fyrirmyndin, sem allir skólar eiga að líkjast. »Allir skólar, einnig samskól- ar, eiga upphaf sitt og orsök í því að heimilið getur ekki lengur veitt æsku- lýðnum þá fræðslu sem lífið heimtar* [Hér og annarsstaðar þar sem orð P. eru tilfærð, er það eftir riti, er heitir Palmgrenska samskolan 1876—1901, af H. Lindegren Stockholm 1901. |>ar eru helzfcu ritgerðir P. um uppeldis- mál prentaðar upp]. »Að sama skapi sem Bkólinn að nokkru leyfci gengur í afcað heimilisins, að sama skapi er hann réttmæt uppeldisstofnun; og að sama skapi hefir hann holl og heilsu- samleg áhrif á andlegt og líkamlegt uppeldi nemenda sinna«. — »Á heim- ilinu er faðir og móðir og oftast syst- kini, drengir og stúlkur, er uppalast- samau. Mér virðist því sem náttúran sjálf mæli fram með samuppeldi, og í stað föður og móður, er annast upp- eldi barnanna á heimilinu, eru kenn- arar og kenslukonur í mínum skóla, og eiga þau að komast í persónulegra samband við nemendurna en venjulegt er á skólum þeim, sem eingöngu eru ætl- aðir piltum eða eingöngu stúlkum, og hafa þannig sterk áhrif á alhliða lyndis- þroskun æskulýðsins. — Á góðu og hygnu heimili eru börnin ekki ætíð og eingöngu látin stunda bækurnar, eða þá leika sér, heldur verða þau líka að inna af hendi Hkamlega vinnu, sniðna eftir kröftum þeirra. f>es8 vegna hefi eg tekið upp skólaiðnað og hannyrðir, sem mikilvægan þátt f störf- un? samskólans, og látið þessar grein- ar njóta jafns réttar og virðingar sem bækurnar. — A góðu og hygnu heim- ili er enn fremur höfð hliðsjón aí mismunandi upplagi og gáfnafari barn- anna og fræðslu þeirra hagað sam- kvæmt þvi. Samskólinn Ieifcast við að vera eftirmynd heimilisins einnig í þe8su efni og lagar sig eftir mismun- andi gáfnafari nemendanna með því að heimila þeim í hverjum bekk tak- markaðan réfct til að velja um námsgreinar, rétt til að sleppa við ein- hverjaraf greinum þeim, sem skólinn kennir, en ekki til að bæta nýjum við. — Til þess að komast hjá ofmikilli áreynslu og efla heilsu og vellíðan nemendanna fer samskólinn loks að dæmi góðs og hyggins heimilis í því að hafa daglegan kenslutíma svo stufctan, að nemendurnir fái fcíma fcil að létta sér upp og njóta þæginda heimilislffsins, einnig meðan skólinn stendur yfir. I mínum skóla stendur kenslan í neðstu bekkjunum yfir 1 stund og 20 mín. á dag, og lengist síðan kenslutíminn svo að hann í efri bekkj- unum — að fcveim hinum efstu undan- skildum — er 4 stundir á dag, og hef- ir það verið undantekning, ef stunda- talan í einhverjum bekk hefir verið hærri«. Eg hefi hér tilfært orð Palmgrens sjálfs og 8ýna þau að skóli hans bygg- ir á þrem grundvallarsetningum: 1) sameiginlegu uppeldi fyrir pilta og stúlkur 2) líkam- legri vinnu og 3) takmörk- uðu kjörfrelsi að því er námsgreinar snertir. Vatnsleiðslu hafa Akureyrarbúar fengið inn í hús ain í sumar, og eru, sem von er, næsta glaðir yfir þeim þægindum. Oddeyrarmenn réðust í sams konar fyrirtæki f fyrra haust, en þeir virðast hafa minni ástæðu en hinir til að fagna yfir árangrinum. Pyrirtækið hefir kostað ærna peninga. í fyrstu virtist alt ganga að óskum; en að 8kömmum tíma liðnum þraut vatnið. Margítrekaðar tilraunir voru gerðar

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.