Ísafold - 12.08.1905, Side 1

Xemur nt ýmist einn sinni eCa
tvisv. i vikn. Yerð árg. (80 ark.
minnst) 4 kr., erlendis 5 kr. eöa
l‘/j doll.; borgist fyrir miðjan
’úli (erlendis fyrir fram).
Uppsögn (skrifleg) bnndin víð
áramót, ógild nema komin só ti)
átgefanda fyrir 1. október og kanp-
andi sknldlans við blaðið.
Afgreiðsla Austurstrœti 8
XXXII. árg.
Reybjavik laugardaginn 12. ág-úst 1905
53. blað.
Einkasolu fyrir ÍSLAND á hinum heimsfræg’U
Harrisons prjónavélum verzlunin EDINBORG
Vélar þessar eru nú orðnar svo góðkunnar hér á landi seni annarstaðar, að mjög mikið af þeim selst á ári hverju,
enda eru þær seldar með J/4 parts afslætti írá verksmiðjuverði.
Fjðldamargar tegundir og stærðir.
Verð: frá 185 kr. og alt að 700 kr.
I. 0. 0. F. 878259
Augnlœkning ókeypis 1. og 8. þrd. í
iverjnm mán. kl. 2—3 í spitalanum.
Forngripasafn opið á mvd. og ld 11—12.
Hlutabankinn opinn kl.10—8 og 6*/a—71/2.
K. F. U. M. Lestrar- og skrifstofa op-
in á bverjum degi kl. 8 árd. til kl. 10 siðd.
Almennir fnndir á hverjn föstndags- og
eunnudagskveldi kl. 8'/2 siðd.
Landakotskirkja. önðsþjánasta kl. 9
og kl. 6 á hverjum helgnm degi.
Landakotsspítali opinn fyrir sjúkravit-
jendur kl. 10'/s—12 og 4—6.*
Landsbankinn opinn hvern virkan dag
kl. 10—2. Bankastjórn við kl. 12—1.
Landsbókasafii opið hvern virkan dag
kl. 12-3 og kl. 6—8.
Landsskjalasafnið opið á þrd., fimtud.
og ld. kl. 12—1.
Náttúrugripasafn opið á snnnnd. 2—3
Tannlœkning ókeypisi Pósthnsstræti 14.
1 og 3. mánnd. hvers mán. kl. 11—1.
Giifubátiirinn Reykjavik
-fer upp í B o r g a r n e s 17. og
28. égúst; en suður í K e f 1 a v í k
15. og 19. égúst. Báturinn kemur við
á Akranesi í hverri Borgarfjarðarferð.
jgjgf Fer alt af kl. 8 árdeigis
héðnn.
Hver afleiðingin verður.
Hver afleiðingin verður af því, ef
rneiri hluti þÍDgs vinnur þá óhæfu, að
letnja fram ritsímasamninginn, þvert
ofan í vilja þjóðarinnar og þvert ofau
í það, sem nokkurt vit er í, hvernig
sem á málið er litið, frá hvaða sjónar-
miði sem það er skoðað, n e m a þessu
eina: að hæpið er að þeirra dómi og
húsbónda þeirra, hvort hann, ráðgjaf-
inn, getur haDgið við völd áfram, ef
samningnum er hafnað.
Hver afleiðingin verður af því, ef
þÍDgið selur landið að þessu leyti í
hendur útlendu stórgróðafélagi, ekki
um 20 ára tímabil, heldur svo lengi
sem því þóknast, því framlenging á
einkaleyfinu stendur því til boða eftir
samningnum alræmda að 20 árum liðn-
um, framlenging um ótakmarkaðan tíma
— ef það framselur fósturjörð vora fjötr-
aða á höndurn og fótum að þessu leyti,
þann veg, að oss eru allan þann tfma
allar bjargir bannaðar um nokkurt
annað hraðskeytasamband við nokkurt
land í heimi, þótt svo færi, að
þetta, hjá Bitsímafélaginu, reyndist
handónýtt, svo ónýtt, að kaupmönnum
vorum, þeim mönnum, er helzt þurfa
á því að halda og Iangmest mundu
nota það allra manna, þætti hættuspil,
að eíga neitt undir því, og þótt svo
v æ r i, að oss byðist annað hraðskeyta-
samband, trygt og örugt, fyrir alls
ekki neitt jafnvel.
|>ví er auðsvarað.
Afleiðingin verður svr, sjálfsögð og
óhjákvæmileg, að fólkið þ u r k a s t
burt af landinu.
Ekki eingöngu nó aðallega fyrir álög-
urnar, sem þessu fylgja, þótt þungar
séu, ofan á það sem áður er komið og
auk þess sem v e r ð u r að leggja á
landsmenn til ýmissa nauðsynja, og
þótt enginn geti greinilega eða áreiðan-
lega hugmynd um það haft, hve miklar
þær geta orðið, heldur til að flýja
undan þeirri stjórn, því þingi og stjórn,
er slfka óhæfu getur aðhafst sem þessa.
f>ví hvers má af henni vænta í þokka-
bót? f>essari stjórn, sem á sér jafn-
glæsilega sögu og raun er á orðin þann
stutta tíma, er hún hefi setið að völd-
um, glæsilega fyrir viturleik, atorku og
framtakssemi, réttlæti, óhlutdrægni,
þjóðrækni, sjálfstjórnarþrek og margt
og margt fleira?
Einn af há-eftirlaunamönnum vorum
sagði svo fyrir nokkrum mánuðum, að
ekki mundi hann hugsa sig lengi um
það, að flytja sig héðan búferlum til
til Khafnar og eyða þar hinum fslenzku
eftirlaunum, með því að hér yrði ólíft
fyrir álögum, ef ritsímafarganið næði
fram að ganga.
Fátæklingunum og bjargálnamönn-
um, þessum sem fæða hann og hans
nóta, og ala jafnvel ríkmannlega, —
þeim ætlar hann að bera byrð-
arnar, nem haun er að flýja undan.
f> e i r eru ekki of góðir til þess í hans
augum. f> e i r eru ekki fráir og fleygir
hvert sem vera vill, lengst út í heim,
á vængjum auðmagnsins, eins og hann
er, — á vængjum þess auðmagns, sem
þeir hafa lagt honum í hendur með
hlífðarlausu og látlausu striti í sveita
síns andlitis.
f> e i r geta í hæsta lagi skreiðst burt
til Ameríku, á hálfgildings öreigaflutn-
ingi.
|>að er þ e i r r a eina athvarf.
Og nærri má geta, hvort það muDÍ
ekki verða notað, ef þessu fer fram.
Við það ræður enginn.
Ilt stjórnarástand, einkanlega stjórn-
arbótarsynjunin af Dana stjórnar hendi
og fylgifiska hennar hér, sem þá voru,
fáir þó mjög, ýtti mjög undir vestur-
farirnar héðan, er fyrst hófust þær,
fyrir rúmum mannsaldri.
það hefir alla tíð síðan átt sinn þátt
í þeirn, samfara harðæri.
Ein hlunnindin að alinnlendri stjórn,
er hin nýja stjórnarbarátta væri til
lykta leidd, gerðu margir sér von um
að yrðu þau, að þá mundi verða lögð
stund á að gera landsmenn ánægðari
en áður og betur unandi lífinu hér.
En hyer hefir orðið raunin á?
Hinum gömlu valdhöfum og þeirra
þjónum tókst að blekkja þjóðina og
blinda svo, er stjórnarbótin var um
það leyti að hafast fram, að hún fól
þeim hinum sömu forsjá fyrir sér og
sfuum málum áfram. Hún lét flekast
til að neyta þann veg kosningarréttar
síns.
Nú sýpur hún af því seyðið.
Nú eru og loks að opnast á henni
augun, svo að hún sér það.
Sér það um seinan.
Og hefir þó minst af því séð enn.
f>eir voru framsýnni, drotnendur
hennar, er þeir sáu fyrir sigur fram-
sóknarmanna í stjórnarbaráttunni.
Framsýnni og fyrirhyggjumeiri um
völdin, að þau gengju þeim ekki úr
greipum, hvernig sem færi.
Hitt er annað mál, hvort þeir eru
nú ekki farnir að verða heldur þröng-
sýnir og þar með skammsýnir.
|>að er þröngur sjóndeildarhringur
sem nær ekki yfir meira svæði en
uokkuð af Eeykjavík, miðhlutann, og
þar með landssjóðsjötuna.
En hvað verður til í hana að láta,
jötuna þá, þegar landsbygðin fer í
auðn vegna vesturfara?
Goluþyturinn utan af lands-
bygðinni fer með, vitaskuld. Hann
hverfur einnig vescur um haf. |>að
eru töluverð hlunnindi.
En ætli þeir lifi lengi á logninu
tómu, höfðingjarnir, sem eftir dveljast,
lognmóki dáðleysis og rænuleysis, þý-
lyndis og lítilmensku?
Hlutabankavaxtabréf.
þ>eirri ofdirfð hafa nokkrir þm. í
neðri deild gert sig seka í, að stinga
upp á, að íslandsbanki (Hlutabankinn)
megi gefa út bankavaxtabréf, líkt eins
og sjálfur banki móðurbróðurins, Lands-
bankinn, með ýmsum skilyrðum. Frv.
það ætla menn vera gert til þess eins
að s ý n a s t og hafi það því að eins
fengið að sjást í dagsbirtunni, að því
sé fástlega fyrirhugað að daga uppi.
Enda eru 3 af 4 flutningsmönnum þess
eindregnir ráðgjafa fylgifiskar. Hinn 4.
er St. StefánssoD kennari.
Vindlatollur.
Borið hefir verið upp í efri d. frv.
um, að »aðflutningsgjald af vindlum
skuli vera l1/^ kr. af 'hundraði hverju,
ef hundraðið vegur ekki yfir 75 kv.
Af þyngri vindlum hækkar tollurinn
um 50 a. á hundraði fyrir 25 kvint,
eða minna, er hundraðið vegur um-
fram. — Af vindlum, sem hér á landi
eru tilbúnir, skal greiða sölutoll jafn-
háan aðflutniagstollinum*.
Fræðsla barna.
Nefnd í efri deild (BMÓ, J. Jak.,
Sig. Jens., Sig. St. og |>. J.) hefir
samið langt og rækilegt álitsskjal um
það mál, stjórnarfrumvarpið um fræðslu
barna.
Hún segir frv. það hafa að geyma
þessi nýmæli hin helztu:
1. að heimta, að börn 10 ára að
aldri séu læs og skrifandi og um leið
að hækka nokkuð kröfur þær, ergerð-
ar eru til fræðslu barna á fermingar-
aldri í núgildandi lögum,
2. að véita fræðslunni aðhald og
eftirlit með því að lögbjóða árleg próf
fyrir börn á 10—14 ára aldri,
3. að setja skilyrði fyrir styrkveit-
ingu úr landssjóði til barnafræðslu, þar
sem meðal annars erákveðið lágmark
launa barnakennaranna,
4. að fela sérstökum skólanefndum
að sjá um og hafa eftirlit með barna-
fræðslu í hverjum hrepp og kaupstað
um alt land,
5. að leggja yfirumspnina með
barnafræðslunni í hendur sdjórnarráðs-
ins, er hafi sér til aðstoðar umsjónar-
mann, skipaðan af ráðherra með 2500
kr. launum auk ferðakostnaðar,
6. að koma á almennri skólaskyldu
um alt land, bæði til sveita og í kaup-
túnum, fyrir börn á 10—14 ára aldri,
þannig, að aðstendendur barna á þeim
aldri séu skyldir að senda þau í fast-
an skóla, ef til hans nær, en annars í
farskóla, nema þeir fái undanþágu hjú
skólanefnd. Af þessu leíðir, að frum-
varpið hlýtur að lögbjóða stofnun far-
skóla í hverjum hrepp um alt land,
þar sem föstum skólum verður ekki
við komið.
þetta felst nefndin alt á í aðalefninu,
n e m a síðasta (6.) töluliðinn, um a 1-
menna skólaskyldu.
Hún segir því að eins geta komið
til nokkurra mála, að lögbjóða hana,
að unt sé um leið. alstaðar að vísa á
góða skóla, sæmilega úr garði gerða
að kenslukröftum, húsrými og öllum
útbúnaði, er geti tekið á móti öllum
börnum á skólaaldri og veitt þeim
fræðslu nógu langan tíma á ári hverju.
»En þetta á langt i land hjá oss enn
sem komið er. Fastir skólar eru ekki
til utan kaupstaðanna nema, í þéttbýl-
um sjóþorpum og kauptúnum, og þeir
harla ófullkomnir. Á hinum fróðlegu
skýrslum um fræðslu barna og unglinga,
sem meistari Guðm. Fiunbogason hef-
ir safnað, sést, að einungis 12 af 47
skólahúsum fullnægja hinum lægstu
kröfum heilbrigðisfræðinnar, að því er
snertir rúmmál á hvern nemanda, með
þeirri aðsókn, sem nú er. Hvað mundi
verða ef almenn skólaskylda yrði lög-
leidd? Nefndin ar því á þeirri skoðun,