Ísafold - 07.08.1909, Side 1

Kemui út ýmist. oinu sinni oðs, tvisvar i
viku. Yer?) árg. (80 arkir minst) 4 kr., or-
lendis 5 kr. efta 1 */* dollar; borgist fyrir
mibjan júli (erlendis fyrir fram).
1SAF0LD
Cppaðgn (akríflðg) bundin vi& áramót, er
óflild nema komln sé til dtgefanda fyrir
1. okt. og Kanpandi sknldlaas vib blaMÓ,
Afgrei&sla: Austurstrœti &
Keykjavík laugardaginu 7. ágúst 1909.
XXXVI. árg.
I. O. O. F. 90&209.
Augnlækning ók. 1. og 3. þrd. kl. 2—3 i spital
Forngripasafn opiö á v. d. 11—1.
íslandsbanki opinn 10—2 */a og 51/*—7.
K. F. U. M. Lestrar- og skrifstofa frá 8 árd. tii
10 sibd. Alm. fundir fsd. og sd. 81/* sibd.
Landakotskirkja. öubsþj.91/* og 6 á helgidögum.
Landakotsspitali f. sjúkravitj. 101/*—12 og 4—5
Landsbankinn 101/*—21/*, K**nkastjórn við 12—1.
Landsbókasafn 12—3 og 6 -d.
Landsskjalasafnið á þiti., fmd. og Id. 12—1.
Lækning ók. í læknask. þrd. og fsd. 11—12.
Náttúrugripasafn (i landsb.safnsh.) á sd. I1/*—21/*.
Tannlækning ók.i rósthússtr. 14, l.ogS.md. 11— 1
Pétur 1. Thorsteinsson
Lækjartorg
Reykjavík
kanpir gegn peningnm isienzkar vör*
ur, svo sem gotu, sundmaga og salt-
fisk nr. x af öllum tegundum, ýmist
fullverkaðan eða upp úr salti, einnig
dún, selskinn o. fl.
Iðnaðarmenn I
Munið eftir að ganga i Sjúkrasjóð idnaðarmanna
— Sveinn Jónsson gjk. —
Heima kl. 6 e. m. — Bókhlöðustig 10.
fer til
Borgarness ág. n., 19., 29.
Garðs og Keflav. ág. 8., 16., 25.
Sandgerðis ág. 8., 16., 25.
Á víð og- dreif.
í hinni snjöllu ræðu, sem Hannes
Hafstein hélt við vígslu sundskálans
1. þ. mán. og prentuð er hér í
blaðinu, kemst hann meðal annars
svo að orði:
En um fram alt — haun (íþrótta-
maðurinn) lærir, að leikurinn á að vera
það, sem Englendingar nefna f a i r.
Hann á að vera heiðarlegur, undirhyggju
laus, háður í einlægni, þannig að keppi-
nautarnir, andstæðingarnir, geti tekist
í hendur bæði fyrir og eftir glím-
una. Það ættu allir ætíð að muna.
Lögrétta prentar þessa ræðu H. H.
í síðasta blaði. Og sama tölublaðið,
sem flytur þessa áminning flokksfor-
ingjans, fer hinum hörðustu óvirð-
ingar og óvildar orðum um ráðgjafa
út af því, að hann skuli ekki koma
með sambandslögin staðýest. Allir
vita þó, blaðið ekki siður en aðrir,
að það er blátt áfram óhugsandi, að
sambandslögin geti verið staðfest.
Er þetta fair? Er þetta heiðarlegt,
undirhyggjulaust, einlægt o. s. frv. ?
Vill ekki H. H. taka að sér að koma
hugmyndum sínum um jaimess, rétt-
sýni, inn í blaðið?
»Ráðherra ætti ekki að vera vært
í valdasessi,« segir blaðið.
Fyrir hverja sök ?
Fyrir þá sök, að hann hefir stutt
þjóðina til þess að hrinda af sér sam-
bandssamningi, sem hún telur hættu-
legan framtíðarheill sinni, og að h'ann
hefir stuðlað að því, að þingið láti
fyrir hennar hönd uppi kröfur, sem
Danir virðast ekki vilja fallast á sem
stendur.
Þetta er öll óhæfan. Hvernig sem
henni er velt og hvernig sem hún er
teygð, getur hún aldrei orðið annað
en þetta. Fyrir þessa sök á ráðherra
»ekki að vera vært í valdasessi* I
Er þetta Jair ? Er nokknr réttsýni
í slíkum ámælum?
Mikið mætti þá Jón Sigurðsson
hafa gert á hluta íslenzkrar þjiðar
1851. Hann afstýrði því þá, að geng-
ið yrði að samningum, sem þjóðin
taldi sér hættulega. Og hann kom
með kröfur fyrir þjóðarinnar hönd,
sem þá var þverneitað, og ekki hefir
fengist framgengt enn að fullu, eftir
nær því 8/s aldar.
Til voru líka þeir menn á íslandi
1851, sem töldu Jón Sigurðsson hafa
unnið mikið ódæði. En þjóðin held-
ur ekki hátiðlegan afmælisdag peirra
á hverju ári.
Gersamlega rangt er það hjá Lögr.,
að Isajold hafi við því búist, að lög
síðasta alþingis mundu ekki verða
staðfest í utanför ráðgjafa, að sam
bandslögunum undanskildum. ísafold
hefir ekki búist við neinum staðfest-
ingarsynjunum, og ekki gefið nokk-
urt tilefni til þess fyr eða síðar, að
hún yrði skilin þann veg sem hún
byggist við þeim. Lögr. hlýtur að
vera kunnugt um það, að alt aðrir
menn en þeir, sem að ísafold standa
með nokkurum hætti, hafa verið að
breiða spádómana um þær synjanir
út um alt land.
En hvernig stendur á þeim spá-
dómum? Hvernig víkur því við, að
engum manni kom nokkuru sinni til
hugar, að lögum frá stjórnarárum
Heimastjórnarflokksins yrði synjað
staðfestingar, en að nú hefir þessi
orðrómur gengið fjöllunum hærra um
alt land? Og af hverju ætli það stafi,
að meðan fyrverandi stjórn var við
völdin, heyrðist aldrei annað en lof í
Danmörk um íslenzka löggjöf, en að
nú kemur símskeyti'um það, að dönsk
blöð séu stórreið út af hinum nýstað-
festu lögum?
Lítill vandi er að svara því, sem
allir hljóta að sjá. Þetta stafar af
því, að áður var löggjöfin vandlega
hnitmiðuð að vilja Dana. Nú er hún
miðuð framar öðru við vilja íslend-
inga.
Minnihlutinn hefir sýnt það með
lagasynjunar-spádómum sínum, að
honum hefir veitt örðugt að átta sig
á þvi, að konungur mundi telja vilja
íslendinga réttmætan, ef hann væri
ekki að fullu samhljóða óskum Dana.
Það verður naumast sagt, að minni-
hlutanum sé sæmd að því hugarfari.
Og hann ætti að leggja sem minst
kapp á að neyða menn til þess að
vera að tala um það.
Fróðlegt væri að vita, hve margir
af lesendum síðustu ísafoldar hafa
veitt nákvæma athygli eftirfarandi
ummælum W. T. Steads i greininni:
bögnuður líjsins, sem prentuð var hér
eftir Nýju Kirkjublaði:
Enginn hefir enn getaS gert sór í
hugarlund hin óþrotlegu dularöfl mann-
sálarinnar, er starfað geta á fjarlægum
stöðum, jafnvel meSan sálin er að nokk-
ru leyti og um stundar sakir í varShaldi
líkamans, — starfað þar í svefni, hugar-
skeytum og { framkomu tvífarans.
Efnið er hlð sama andanum sem föt-
in eru manninum. Maðurinn verður
ekki fyrst til þá, er hann fleygir sór í
frakkann; verður ekki heldur að engu,
er hann fer úr honum. Eins og hann
getur sýnt tilveru sína án fatanna, eins
getur sálin sýnt í lífinu sjálfu og e f t i r
það, að hún á sór hæfileika til að
hugsa, muna og starfa, óháð líkaman-
um. Þetta, s e m m ó r e r 11 ú k u n n-
u g t, mun verða hinn næsti mikilsverði
sannleikur, er vísindin eiga fyrir sér að
sanna.
Þá væri og ekki ófróðlegt að vita,
hve margir hafa hugsað út í það, að
slíkar staðhæfingar skuli vera gerðar
á öðrum eins fundi og friðarþinginu
1 Haag, af þeim manninum, sem
þingið sjalft sýnir þann sóma að
gera hann að ritstjóra tíðindablaðs
síns, og því næst fluttar út um heim-
inn í óteljandi blöðum — þar á meðal
í þvi blaðinu, sem biskup íslands gefur
út.
Og loks væri fróðlegt að vita, hve
margir muni treysta sér til að sýna
fram á réttmæti þess, að hér á landi
eru þær skoðanir gerðar að pólitisku
ofsóknarefni, sem friðarþingið í Haag
lætur einn af sínum helztu mönnum
bjóða sér.
í tilefni af hinum alvarlegu áminn-
ingarorðum Hannesar Hafsteins virð-
ist oss ekki ástæðulaust að spyrja,
hvort þær ofsóknir muni vera jair
play, hvort þær muni, með öðrum
orðurn, stjórnast af réttsýninu einu.
-----• ^1» 9----
Vidskiitaráðunauturiíiu.
Eftir að Bjarni Jónsson frá Vogi var
skipaður viðskiftaráðunautur hefir hann
orðið fyrir hverri árásinni á fætur
annari, í minnihluta-blöðunum. Árás-
irnar eiga að sýna, að hann sé ekki
starfinu vaxinn, og honum er niðrað
á ýmsan hátt, og alt er það að minni
hyggju gert af mönnum, sem Bjarni
Jónsson ber höfuð og herðar yfir að
andlegum yfirburðum.
Bjarni Jónsson er málfræðingur mik-
ill, og talar málin, sem töluð eru hér
í kringum okkur; hann kann það alt
rétt, sem hann kann. Áður en hann
varð kennari í þýzku var hún kend
sem dautt mál í latínuskólanum. Sýna
mætti með dálítilli smásögu, hvernig
ávextirnir urðu af þeirri kenslu. Tveir
þýzkir prinsar ferðuðust hér 1872.
Konráð Maurer sendi Jóni Guðmunds-
syni ritstjóra Þjóðólfs bréf með þeim,
og bað hann að útvega þeim fylgdar-
mann og annað, sem þeir þyrftu hér
á landi. Ritstjórinn fekk þeim stú-
dent til fylgdar; hann var ágætur ferða-
maður, og hafði bezta vitnisburð frá
skólanum fyrir þýzkukunnáttu. Þeir
fóru að útbúa sig til fararinnar, og
gengu í búðirnar. Stúdentinn vildi
fá handa . þeim tvær tylftir af tölum,
og bað um þær á þýzku, málinu, sem
hann kunni svo vel, á þessa leið: »Wir
wollen zwei tausend Knaben, mit dem
Hohlen haben.« — Þýdd á íslenzku
verður setningin: vér viljum fá tvö
þúsund drengi með götum á. — Ef
stúdentinn vildi segja, látum svo vera,
eða það gerum við, þá sagði hann
að eins : Haben haben 1« Haben þýðir
að »hafa«,en hvað »laben« þýðireigin-
lega í þessu sambandi, vita menn ekki
með vissu. Þannig töluðu stúdentar
þýzku 1872, ef þeir voru svo frakkir
að bera það við. Lærisveinar Bjarna
Jónssonar tala þýzku, og eru að minsta
kosti sendibréfsfærir á málinu.
Það hefir verið tekið fram, að við-
skiftaráðunauturinn er enginn verzlun-
arfulltrúi; landið hefir ekki rétt til að
skipa þá Hann er ekki heldur vöru-
bjóður, sem er sendur að eins til að
safna sýnishornum af sirzi eða kaffi-
baunum. Hann á að fræða útlend-
inga um ísland, leiðrétta missagnir um
landið eða landsmenn. Hann verður
áð geta skrifað blaðagreinar, á þýzku,
ensku og norðurlandamálum, haldið
fyrirlestra um ' landsmenn og lands-
háttu. Hann verður að geta gert það
svo laglega, að oss sé það til vegs en
ekki vanza, og hvortveggja þetta mun
Bjarni Jónsson geta — liklegast öllum
öðrum fremur, því hann er bæði
mælskur maður og ritfær, og k a n n
m á 1 i n, sem hann verður að tala
eða skrifa á. — Hans lærisveinar segja
aldrei »laben haben*. Þess utan stend-
ur Bjarni Jónsson í sambandi við menta-
menn og blaðamenn á Þýzkalandi, í
Noregi, Svíþjóð og Danmörk. í þrem-
ur hinum fyrst töldu löndum flestum
íslendingum fremur.
Meðan Jón Sigurðsson var uppi,
hélt hann uppi vörn fyrir ísland í
dönskum blöðum og norskum. Konráð
Maurer gerði hið sama í Þýzkalandi, en
ístendingar á Engiandi: EiríkurMagnús-
son, Jón A. Hjaltalín og Þorlákur Ó.
Johnson. Þessir menn stóðu allir i
nánu sambandi við Jón Sigurðsson og
og voru allir sammála um íslenzk mál,
þá á dögum. — Auðvitað er það of-
ætlun einum manni að fylla sæti allra
þeirra manna, sem taldir voru, en
Bjarni Jónsson hefir haldið fyrirlestra
í Noregi, Svíþjóð og Þýzkalandi áð-
ur, og getur það án efa enn, ekki síður
en þá.
Verklega hliðin á starfi viðskifta-
ráðunautsins er ekki nærri eins ljós
fyrir fram eins og hin; en benda má
á nokkur aðalatriði. Bjarni Jónsson
veit, að til eru ullarverksmiðjur, sem
vinna margfalt meiri ull en þá, sem
kemur héðan af landinu; honum er
kunnugt, hvar verksmiðjurnar eru, og
það með, að þær gefa 2 kr. fyrir pund-
ið af ullinni frá Ástralíu, sem er mest-
megnis tog-ull. Eg veit af samtali
við hann, að hann hefir huga á því,
að koma því til leiðar, að svo miklu
leyti sem honum er unt, að koma ís-
lendingum i kynni við þessa ullr.r-
kaupmenn. Gæti það tekist, að fá
sama verð eins og fyrir Ástralíu-ull-
ina, yrðu tekjur landsmanna 2 milj.
króna meira á ári. Hann veit líka
hvar æðardúnninn, sem út er fluttur,
er hreinsaður. Hann kemur svo ó-
hreinn frá hendi landsmanna, að hann
hefir verið álitinn miklu verri en græn-
lenzkur æðardúnn. Hann hefir hugsað
það mál, að kynna sér æðardúnshreins-
un og gefa bendingar hingað um
það. Allir vita um útflutninginn á
saltkjötinu héðan og hvernig hann
hefir vanblessast. Við tökum bezta
sauðakjöt, sem til er, og gjörum
það að lakasta kjöti, sem enginn vill
leggja sér til munns. Það stafar ef
til vill af því, að ekki sé unt að salta
það svo, að það haldi sér nógu lengi,
en sé matvara samt. Zöllner hefir
sagt, að frosið kjöt geti hann ekki
selt á Englandi, og hann mun segja
það satt; þar er frosið kjöt naumast
álitið manna fæða. Hinn nýi við-
skiftaráðunautur hefir sterkan hug á
að útvega kjötinu héðan nýjan mark-
að, þar sem menn eru minna vand-
fýsnir en Bretar eru. . . Öllum er
kunnugt um það, að saltfisksmarkað-
urinn hefir verið óvenjulega daufur á
allra síðustu tímum, og mesta áhyggju-
efni allra sem um málefni landsins
hugsa er hvernig verði bætt úr því.
Hverjar 100,000 kr., sem tapast á verð-
inu, eru tap fyrir heildina; hverjar
100,000 kr. sem ávinnast á verðinu,
eru gróði fyrir heildina. — Mér er
kunnugt, að viðskiftaráðunauturinn ætl-
ar sér að kynna sér öll aðalatriði sem
að fiskiútflutningnum lúta, hvort ekki
sé nauðsynlegt að breyta til að ein-
hverju leyti, eða að mestu leyti, og
þá hvernig eigi að breyta til. Til eru
menn, sem gera sér svo miklar vonir
um fiskisölu héðan af landinu, að
þeir ímynda sér að þar gæti komið,
að ísland gæti fengið tvisvar eða þris-
var hærra verð fyrir fiskinn, en
það fær nú. En það er óhugsandi
nema með náinni samvinnu milli stjórn-
ar, þings og landsmanna, ogviðskifta-
ráðunauturinn er fyrsta rimin í stig-
anum upp til þess.
Á síðasta þingi var Bjarni Jónsson
kosinn í nefnd, sem átti aðallega að
fást við peningavandræðin hér. Hann
varð formaður nefndarinnar og and-
stæðingablöðinskopuðustað þvi. »Hvað
á Sál að gera meðal spámannanna 1«
51. tölublað
Ef efri deild hefði fallist á tillögur
nefndarinnar, þá væri engin peninga-
vandræði hér nú að minni hyggju. —
Bjarni Jónsson hélt ræðu í málinu, og
fekk einróma lof frá mönnum úr báð-
um flokkum fyrir þekkingu á peninga-
málinu og bankamálinu, en það eru
vanalegast málin, sem þingmenn eru
yfirleitt lakast að sér í. Bjarni Jóns-
son hefir svo víðtæka hæfileika, að
hann getur komist niður í hverju því
máli, sem hann þarf að kynna sér.
Auðvitað er öll starfsemi viðskifta-
ráðunautsins til einkis, ef enginn fær
neitt að vita um þá vitneskju, sem
hann gefur stjórninni, og þess vegna
verða sjálfsagt þær skýrslur frá hon-
um, sem varða verzlunarhagi lands-
ins, gefnar út, svo að allir geti haft
aðgang að þeim. Þá fyrst er kom-
inn tími til að kveða upp dóm um
skipun viðskiftaráðunautsins.
Indriði Einarsson.
Stórstuka Svia.
Stórstúkan sænska, sú er samfagn-
aðar-símskeytið sendi stjórn íslands og
þjóð fyrir fám dögum út af bannlaga-
staðfestingunni, er heimsins fjölmenn-
asta stórstúka. Félagar eru um 200,000.
Helztu embættismenn stórstúkunnar
eru:
Stórtemplar Oscar Eklund
— ritari Oscar Gylfe
— g. u. t. Ernst Strandman
— g. kosn. Alfred Stárner
— gæslum. mentamála Oscar
Olsen.
Tveim blöðum heldur stórstúkan
úti.
Antiað, Rejormaiorn, helmingi stærra
en Fjallkonan, með mörgum mynd-
um í hverju blaði. Póstáskrifendur
10,874, en kaupendur alls yfir 17,000.
Ágóði af blaðinu um 8000 kr. Rit-
stjóri þess er Alexis Björkman (rit-
stjóralaun 4500 kr.).
Hitt blaðið heitir Daggdropen, barna-
blað.
Tekjur stórstúkusjóðs nema árlega
um 130,000 kr., en auk þess hefir
hún bókaútgáfu og prentsmiðju
(Nykterhetsförlaget), er árstekjur af
nema nokkuru meira. Enn á hún
marga sjóði, er nema samtals alt að
200,000 kr., þeirra meðal bannlaga-
sjóður (nær 3 6 þús.) og stendur und-
ir stjórn stórg.-kosn., greftunarsjóður,
veikindasjóður o. s. frv.
Stórtemplar Svia, Oscar Eklund,
er jafnframt forstjóri Nykterhetsfor-
lagsins, og hefir í kaup fyrir hvor-
tveggja starfann um 6000 kr. og
skrifstofufé að auki. Hann er enn
fremur þingmaður, eins og fleiri em-
bættismenn stórstúkunnar. Hann hef-
ir verið stórtemplar þar síðan 1905.
Stórtemplar, stórg. u. t., stórg. kosn.
og stórritari hafa auk launa, burðar-
gjalds m. fl. sérstakt skrifstofufé.
Alþjóða-æðstitemplar, Svíinn Ed-
warð Wavrinzky, friðarvinurinn mikli,
var þar stórtemplar nokkur ár. Hann
mun vera eini stórtemplar þeirra, er
annað lífsstarf hafði en það er gegnir
bindindismálinu — forstjóri ábyrgðar-
félags — og einmitt þess vegna lét
hann af stórtemplarstörfum. Svíar
vilja hafa manninn allan, og þurfa
þess.
Englendingurinn Josepli Malins,
alþjóða-æðstitemplarinn alkunni, varð
síðast að hætta að gefa kost á sér til
þess starfa, er hann hafði gegnt árum
saman. Landar hans kváðust ekki
mega missa hann úr stórtemplarstöð-
unni í stórstúku þeirra sjálfra. Þar
hefir hann 18,000 kr. í árskaup.