Ísafold


Ísafold - 01.03.1911, Qupperneq 3

Ísafold - 01.03.1911, Qupperneq 3
ISAFOLD 47 Ofstopi og yfirgangur. M i n n i hluti stjórnarflokksins ríður ráðherrann ofan. Ráðherrann (B. J) hafði sett sínum mönnum, stjórnarflokknum, þau tvö nokkurn veginn sjálfsögðu skilyrði fyr- ir því, að hann slepti völdum, að sú væri ósk meiri hluta þess flokks, og að flokkurinn kæmi sér saman áður um, hvern benda skyldi á til að taka við af honum. Með öðrum orðum: 13 atkv. af 24 alls í flokknum þurftu að verða í móti honum og ekki færri en 21 að verða á einu máli um eftirmanninn. Því'næst skyldi bera málið upp á þingi, svo sem aðeins til staðfestingar. Það taldi hann (ráðh.) óhjákvæmilegt andspænis konungi og þjóðinni (vegna eftirlaunabyrðarinnar). Þar stoðaði ekki neitt utanþings-samningamakk milli ráðherra og einhverra þingmanna, er ekkert hefði hann annað fyrir sig að bera til lausnar. Yrði þessu skilyrði hvorugu full- nægt, hlutu þeir, er losna vildu við ráðherra, að leggja árar í bát og hætta við það, hætta við andróðurinn gegn honum. Þeir létust ganga að skilyrðunum við- stöðulaust. En hafa fráleitt nokkurn- tíma hugsað sér annað sumir hverir, en að virða þau vettugi, ef þau brygð- ust þeim. Þeir glímdu lengi við að merja fram þann meirihluta atk væða í stjórnarflokkn- um móti ráðherra. En gátu aldrei kom- ist lengra en upp í 11 (af 24). Við síð- ustu atreníiuna voru þau meira að segja ekki nema 9, — mundu hafa orðið 10, ef ekki hefði vantað á fund einn ákveðinn fjandmann hans. Það stend- ur og heima: nú eru þeireinmitt 10, og 11 - þvi aðeins, að með sé talinn flokks- leysingi einn; en ráðherrans menn 13, og 14 að honum meðtöldum; flokk- urinn allur 25 með honum. Eftir almennum samningsreglum og heiðvirðra manna háttum ella, var því bein skylda þeirra fjandmanna ráðherr- ans, að hætta sókninni í móti honum, er þeir voru orðnir úrkulavonar um að geta knúð eða tælt meiri hluta flokks- ins til að greiða atkvæði í móti honum. En þeir voru svo sem ekki á þeim buxunum. Þeir heimtuðu jafnt sem áður, að hann íæri frá völdum. fföguðu sér alveg eins og þeir væri 1 meiri hluta. Öðrum eins ofstopa og yfirgangi mundu fáir búast við ella af öðrum en stigamönnum. Þá voru úrræðin þessi: að gera bandalag við stjórnarandstæðinga, upp- kastsmennina frá 1908. Með þeim þrælatökum lánaðist þeim að koma sínu fram. Um hitt skilyrðið, tilnefning eftir- mannsins, er það að segja, að því er enn ófullnægt. Þeir höfðu greinilegt hugboð um, að ekki mundi auðhlaupið að því, og reyndu því ekkert við það fyr en búið var að fella ráðherra. Koma dagar, koma ráð, sögðu þeir: aðalatriðið er að koma honum (B. J.) fyrir kattarnef; eitthvað legst til um hitt, þegar því er lokið. Flestir sáu fyrir fram, hve valt var því að treysta. Enda hefir sú raun á orðið. Vonin sú hefir brugðist algerlega að svo komnu. Og má hamingjan vita, hvort hún rætist á þeim nær hálfs mánaðar fresti, er konungur hefir verið svo nærgæt- inn að veita þeim. En njóti þeir heilir handa. Með samningsrofi og þrælatökum hefir þeim tekist að ríða ráðherrann ofan, og eru svo í algerðu ráðaleysi að tilnefna eftirmann hans. Fyr má nú vera að rasa fyrir ráð fram og verða sér til minkunar; meira að segja gera landinii, þjóðinni stór- minkun, koma á hana ómaklegu óorði um þroskaleysi og vanmátt til að stjórna sér sjálf. Það er naumast, að fulltrúar hennar árið 1911 gera henni greiða og sóma. Þeirra verk er þetta glapræði, en hennar ekki. Hún mundi hafa hagað sér alt öðru vísi, ef ráða hefði mátt sjálf og milligöngulaust. Malverkasýning. Ásgrímur málari efnir til málverka- sýningar innan skamms hér í bæ. Hann hefir málað fjölmörg sérlega falleg málverk — úr suðausturhéruð- um landsins — Síðunni, Landbroti o. s. frv. Á sýningunni verður og mynd af Jóni Sigurðssyni forseta, ný máluð af Ásgrími. — Sagði Tryggvi gamli Gunnarsson við oss í gær, að það væri sú bezta og líkasta mynd Jóni Sigurðssyni, er hann hefði séð. Jóns Sigurðssonar minnisYarðinn. Einari listamanni falin myndargerðin. Einar Jónsson listamaður hefir nú fullgert sýnishorn af minnisvarða Jóns Sigurðssonar, sem nú er til sýnis í búðarglugga Guðjóns Sigurðssonar. Minnisvarðanefndin ákvað það í fyrradag að fela Einari myndargerðina. Voru nefndarmenn yfirleitt mjög vel ánægðir með sýnishornið. Einar fer nú að byrja á myndinni i fullri stærð, þ. e. i1/2 likamsstærð. Fær hann lánaðan sal í alþingishúsinu til þeirra starfa. Fyrst gerir hann leirmynd — steypir hana síðan í gips, og sendir svo gipsmyndina út til að láta gera úr henni eirmynd. Verður auðvitað að hraða verkinu vel, til þess að ljúka því fyrir 17. júní. Og ekki síður áriðandi að hraða samskotunum. Hver íslendingur er til þess skyldur að leggja það að mörk- um sem hann má. Erlend viðskiftasambönd. Nafn vor íslendinga er á síðustu árum orðið allvíða kunnugt erlendis. Halda til þess margir hlutir. Einkum hafa viðskifti vor orðið miklu víðtæk- ari nú á siðustu tímum. Á þetta við um sumar stórverzlanir hér, en fyrst og fremst um bankana. Vér höfum átt kost á að sjá og athuga hin fjöl- mörgu viðskiftasambönd íslandsbanka nýverið. Þessi banki stendur í sam- bandi við ákaflega marga banka út um heim. Fyrst og fremst við all- flesta danska og norska banka, en auk þess við æði marga brezka, þýzka, ameríska og frakkneska banka. Til fróðleiks og ef til vill gagns fyrir suma setjum vér hér helztu bankana sem í viðskiftasambandi standa við Islands banka erlendis. A Þýzkalandi: Commerz und Dis- contobank í Hamborg, Norddeutsche Lloyd i Brimum, Deutsche Bank í Hamborg, Dresdener Bank Filial i Hamborg, Norddeutsche Bank í Ham- borg, Direktion der Discontogesell- schaft í Berlín, Bank fiir Handel und Industrie o. fl. A Stór-Bretlandi: Commercial Bank of Scotland, National Bank of Scot- land, Capital and Counties Bank, Lloyds Bank Lmt. London, City and Midland Bank, CreditLyonais (London- arfilial), London Counties and West- minster Bank, Samuel Montague & Co., Swiss Bankverein o. s. frv. I Vesturheimi: Bankers Trust- Company i New-York, Hanover National Bank í New-York, First National Bank of Chicago, Inter- national Mercantile-Marine-Company, The Home-Bank í Kanada o. fl. Þá hefir bankinn samband við Banque de Paris de Pays og Comptoir Na- tional d’Escompte, báða í París, Bank- aktiebolaget Stockholm Öfre-Norrlanc i Svíþjóð og — Bank of South Wales — í Sidney í Ástralíu. Þetta er ekki svo lítil syrpa og ýmsir bankar þó ótaldir. Flestir gefa bankar þessir út lista yfir viðskifta- banka sína alla. í þeim er íslands- banka allstsðar getið — og þess er vert að geta — íslandi er ekki slengt saman við Danmörku, heldur talið sérstakt land. Nýlega ritaði ‘helzta viðskiftablað Breta, sem heitir Financial Times, ís- landsbanka og beiddist skýrslu um fyrirkomulag bankans og rekstur, hluta- fé og þesskonar til að birta í blaðinu. Það eitt í sjálfu sér, að talað er um íslenzkan banka í svo alþektu og mik- ilsmegandi viðskiftablaði, er býsna mikill heiður. Það er svo sem auðvitað, að mikið veltur á þvi fyrir oss sem þjóð, er nota þarf lánsmarkaði heimsins, að allir þeir er viðskifti hafa við erlend- ar peningastofnanir, reynist vel í þeim viðskiftum. Og óhætt má fullyrða, að þar sé íslandsbanki góður boð- beri fyrir oss — og er það vel farið. Skipaferðir; C e r e s kom á mánudagsmorgun — með nokkura farþega. Þeirra meðal: 01. Olavsen stórkaupm., Irni Gíslason frá ísafirði, Guðjón frá Ljúfustöðum 0. fl. Ceres fer vestur á fjörðu á morgun. Skógræktarmálið. Grein frá hr. Kofoed-Hansen um skóg- ræktarmálið kemur í næsta blaði. Tveir Gautlandasynir. t. ——. Ræða Steingríms frá Gautlöndum í efri deild um daginn í bankamálinu hefir vakið umtal og eftirtekt, svo sem vert er. Eins og kunnugt er, s/ndi hann fram á það, að frávikning Kristjáns frá Gaut- löndum frá gæzlustjórastarfinu hefði ver- ið gersamlega óróttmæt af tveim ástæð- um : 1. Af því að hann væri sonur Jóns frá Gautlöndum ; 2. Af því að hann gæti nú verið orðinn dómstjóri í hæstarótti, ef hann hefði viljað. Eg hefi leitað að því, hvort það stæði í stjórnarskránni eða öðrum íslenzkum lögum, að synir Jóns frá Gautlöndum væri friðhelgir — en hvergi fundið þá lagaheimild. Ekki getur Stgr. frá Gaut- löndum því hafa átt við slíkt með áminstum orðum sínum. Að líkiudum hefir hann þá átt við það, að synir Jóns frá Gautlöndum g æ t u eigi gert sig seka í nokkurri óreglu í embættisrekstri. En hór mun Stgr. frá Gautlöndum þá hafa talað að miður vel athuguðu máli. Eg var að blaða í Dómasafninu á dög- unum. Þá rakst eg á í VI. bindinu bls. 115—116, að hæstiréttur hefir árið 1899 sektað Kristján frá Gautlöndum um 50 kr. fyrir ó r e g 1 u í dómarastörfum. Eg fletti bindinu áfram ; rakst eg þá það, á bls. 402—403, að sami Kristján frá Gautlöndum hefir árið 1901 verið sektaður aftur af hæstarótti, nú um 80 kr. fyrir ó r e g 1 u í dómarastörfum sínum. Þetta var nú í þessarri góðu bók Eg átti tal um þetta við óljúgfróðan kunningja minn daginn eftir. Sagði hann mór þá, að árið 1907 hafi svo við borið, að P. G. C. Jensen hæstaróttar- málaflutningsmaður hafi í ræðu sinni, er hann varði L. H. Bja. gegn Einari Hjörl., bent á, að Kristján frá Gautlönd- um hafi enn gert sig sekan um ó r e g 1 u í dómarastörfum sínum. Þá var hann ekki sektaður, — af sórstakri hlifð hæsta* róttar, sagði hann, því ef slík óregla yrði dæmd af hæstarótti í þriðja skifti, þá varðaði það embættismissi; en hæstiréttur þekki einnig brjóstgæði. Hvað satt er í þessu fullyrði eg ekkert um ; en óhætt mun að fullyrða, að rótt só enn hermt um ó r e g 1 u Kristjáns frá Gautlöndum einnig í þetta þriðja skifti. Sami maður fullyrti við mig, að hæsti- róttur taki aldrei á dómarabekk sinn menn, sem væri þ r í-staðnir að ó r e g 1 u í dómarastörfum. Hann sagði mór og frá því, að Stein- grímur frá Gautlöndum, sem er einnig dómari, hafi nyverið orðið að ganga að því, að greiða talsverða sekt í landssjóð og talsvert háar skaðabætur, til þess að losna við s a k a - málsrannsókn útaf ó r e g 1 u í dómarastörfum. Óregla þessi hafi, meðal annars, komið fram í þvl, að hann hefði haldið einkamáli hjá sór til dómsálagningar sextíu Og níu vikur, í stað þess að frekasti tími, sem hóraðs- dómarar mega halda málum hjá sér til dóms, sóu sex vikur (skuldunautur orð- ið gjaldþrota á meðan á dómnum stóð o. s. frv.). Ennfremur, að ýms ó r e g 1 a önnur hafi komið í ljós hjá dómaranum Steingrími frá Gautlöndum við embættis- skoðun, sem landritari gerði hjá honum i sumar sem leið. Útaf þessu v i r ð i s t eitthvað vera skakt í hugsunargangi Steingríms frá Gautlöndum, þeim er áður var á vikið. Gautlandasmali. Askorun. væri þarft verk góðu máli til stuðnings og mundi mælast vel fyrir. Hinu hafa allir góðir menn skömm á, að ómerkir Leppalúðar, sinn í hvert skiftið, sóu að dæma söngmenn vora og söngljóð svo staðlausum og hlutdrægum dómum, að þeir blygðast sín sjálfir fyrir að leggja við dómana nafn sitt. Sigfús Einarsson. hefir eitt- sig Braga, I blaði einu nýútkomnu, hvert ofurmenni, er kallar hreytt úr sér skætingi í garð Stúdenta- söngfólagsins. Vitanlega kemur engum til hugar að svara þeim þvættingi, fjarri öllum sanni er hann og svo ger- samlega hættulaus þeim fólagsskap, sem houum er ætlað að hnekkja. — En ef framhalds er von á þessum og þvílík um skrifum, gæti svo farið, að þeir menn í bænum, sem við söng eru riðnir opin- berlega, kysu heldur að ganga á bug við blöðin en eiga á hættu, að um þá verði rituð slfk markleysa, — svo að eg velji sem vægast orð. Ef svo færi tel eg það ilt fyrir ýmsra hluta sakir. Erlendis rita sórfræðingar um alla op inbera samsöngva. Við hvert blað er maður, sem það hlutverk hefir á hendi og með það er ekki farið. í neinar felur hver sá er. Nú vildi eg leyfa mér að beina þeirri áskorun til ritstjóra vorra, að þeir fari að dæmi stóttarbræðra sinna erlendra þessu efni, og verði sór úti um menn svo söngfróða og smekkvísa sem völ er á, til þess að dæma um samsöngva, e hór fara fram, og dragi enga du á hverjir þeir menn eru. Það Bókafregn. Ágúst Bjarnason: Yfirlit yfir sögu mannsandans. H e 11 a s. Rvík 1910. (Sig. Kristj.). Altaf stendur Ágúst Bjarnason magister í beztu skilum við þing og þjóð með áframhaldið af þessari alþýðlegu heim- spekissögu. Síðasta bindið er nú að koma út og stendur ekki að baki hin- um fyrri. Að öllu samtöldu er það hvað bezta og skemtilegasta bindið. Efnið um Forngrikki, land þeirra og þjóð, listir og mentir, trúbrögð og heim- speki, og er nálega allur fyrri helming- ur bókanna yfirlit yfir menningarsögu þessarar litlu en heimsfrægu þjóðar, síðari helmingurinn um grísku heimspekina. Eins og geta má nærri er hór um auð- ugan garð að grisja, þvf svo mikið hefir þótt til grískrar menningar koma að grfskan hefir drotnað í öllum lærðum skólum heimsins fram til sfðustu ára og drotnar víða enn. Sennilega verður það ætíð talinn nauðsynlegur liður í almennri mentun að vita nokkur deili á grísku menningunni. Sýnishorn af grísku bók- mentunum höfum vór íslendingar á voru máli í kvæðum Hómers, nokkrum ágætis- itlingum, er Stgr. Th. hefir þýtt, og fáeinum kvæðum, þýddum af Gr. Thom- . Þetta er mikils til of lítið. Nú bætir Ág. Bj. nokkuð úr skák, er hann gefur yfirlit, þó stutt só, yfir alla grísku menninguna, sérstaklega heimspekina. Hvað er það þá, sem er svo dýrmætt þessum fornu fræðum ? Frá mínu sjónar miði ekki sízt það, að hér má fylgja mannsandanum á alls konar rannsóknar- ferðum hans frá fyrsta barnalega tilrauna stiginu upp f andlegan þroska djúpvitr ustu spekinga, án þess að nokkursstað- ar verði stærri eyður í. Það er eins og nienning Grikkja só stutt en fagurt og fullkomið sýnishorn allrar heimsmenn- ingarinnar. Eg hefi ekki rekið mig á villur eða misskilning í bók þessari, en eg er ekki svo kunnur efninu að eg þori að full- yrða, að ekkert slíkt hafi slæðst inn í. Helzt vil eg geta þess, að ekki líta all- ir sömu augum á frummynda- (ide) kenningu Platos og höf., en get ekki sjálfur lagt dóm á þá deilu. Um með- ferð höfundarins á efninu má að sjálf- sögðu margt segja. Víða er hún góð. Sumstaðar hæpin. Eg hygg að bókin hefði batnað, ef sumu hefði verið slept, t. d. upptalningu rita og ágripi af inni- haldi þeirra og því rúmi verið varið til að setja kenniugar og æfiatriði rithöf- undanna skýrara fram og fyllra. Það liggur við að kjarni kenninganna og á- gæti þeirra verði stundum óljóst vegna þess, að frásögnin dettur helzt til mikið í mola og verður ekki svo ljós og lif andi sem skyldi. Er þetta mikill galli, en ilt að komast hjá honum í ekki lengra riti. Ekki kann eg við alt í málinu, t. d. að hafa illan »bifur« á, — komast í mikið óálit, — leituðust við að leysa alt upp í trú, — taka það sitt með hverju mótinu, — setja undir bosann á Lýð, — líta óspiltum sjónum á, — kafnað á vínberi, — spýta hjartablóði menningar sinnar o. fl. Eg hefi ekki sóð fyr þessi nöfn á hliðum rótthyrnds þríhyrnings: sperrur og biti. Mór þykja þau góð og einkennileg. Framan við bókina er dálítið landa- bróf á dönsku. Er dálítið betra en ekkert. Hefði þurft að vera hálfu stærra og á íslenzku. G. H. Þittgsfökur. Tvær af mörgum, sem ísafold hafa borist og heitir sú fyrri: Leiðbeining. Geti’ ei einhver greint á braut glögt hvað númer hafi’ ’ann, þá má segja »þarfanaut«, þetta nafn sér gaf ’ann. Aldrei kveið eg ósigri oft þó seið eg magnaði, en að greiða atkvæði er mér neyð og skaðræði. Bjarni frá Vogi enn. Síðustu þingfréttir. Rdðherra lýsti yfir því í báðum þing- deildum í dag, að hann hefði fengið lausn hjá konungi, en væri beðinn að gegna embætti þangað til eftirmaður væri fenginn. Hann gat og símskeyt- is þess frá konungi, sem minst er á annarsst. í bl., um frestun á ákvörð- unum af konungs hendi þangað til hann komi heim úr Svtþjóðar-för sinni. Ella tíðindalaust af þinginu í dag. Bjarni frá Vogi hefir beðið ísafold fyrir eftirfarandi klausu: Herra ritstj. Ólafur Björnsson, þú hefir gert athugasemdir við greinarstúf frá mér i síðasta hlaði, þar sem eg sagði þér og öðrum vinum ráðherra satt frá þvi, hvers vegna eg hefði verið flutningsmaður að tillögu um vantraustsyfirlýsingu. I. Þú segir að hann hefði eigi komist i minni hluta ef sjálfstæðismenn hefði hald- iö saman, og átt auðvitað við að þeir hefði haldið sarnan i þvi að láta hann sitja. Þetta er auðvitað rétt að hann hefði haft meiri hluta ef hann hefði ekki glatað trausti hjá svo miklnm hluta af flokki sin- nm, en það er ekki nema samhljóða því, sem stóð í minni grein1). II. Eg skrifaði að á öðrum flokksfundi meiri hlutans hefði það sýnt sig að ráð- herra hefði mist traust hjá helmingi sins flokks. Til svars hið eg þig að birta með- fylgjandi yfirlýsingu: Eftir heiðni Bjarna Jónssonar alþm. Dalamanna vottast það, að við leynilega atkvæðagreiðslu, er fór fram á öðrum fundi sjálfstæðisflokksins 13. febrúar þ. á., nm það, hvort flokksmenn ætluðu sér að styðja núverandi ráðherra eða eigi, féllu atkvæði svo, að 11 atkv. neituðu fylgi við ráðherra, 9 voru með honum, tveir seðlar voru auðir. Tveir flokksmenn, Sigurður Gnnnarsson og Jón á Haukagili, voru ekki komnir til bæjarins. Alþingi 27. febrúar 1911. Sigurður Stefdnsson form. sjálfstæðisflokksins Benedikt Sveinsson2) skrifari sjálfstæðisflokksins. Þessa atkvæðagreiðslu taldi eg lýsa hinu rétta hugarfari flokksmanna. Því þótt eigi væri það úrslitaatkvæði, þá má nærri geta að þmgmenn hafa ekki hrugðið þar neinn leik og eigi mátt siður telja vist, að þeir þyrðu að greiða atkvæði i heyr- anda hljóði samkvæmt sinum leynilegu at- kvæðum*). En ef blaðinu þykir mér hafa orðið á, er eg hélt enga ræðuna, þá mun enn mega bæta úr því, er umræður takast um banka- málið í neðri deild og á eldhúsdaginn*). Yinsamlegast Bjarni Jónsson frá Vogi. ) Óþörf athugasemd hjá B. J. og hártogunarkend. Það er óbifanlegt, er vér sögðum í síðasta blaði, að það voru nokkrir sjálfstæðismenn, sem komu ráðherra í minnihluta með pyí að gera samsari við fjandmenn Sjálfstceðisflokksins. 2) Vér áttum við atkvæðagreiðslu ejtir að ping var byrjað og allir sjálf- stæðismenn farnir að taka þátt í fund- um. Berum eigi brigður á vottorð þetta — en eigi sýnir það heldur vantraust af hálfu helmings þ. e. 12 -13 þingmanna úr flokknum. Og það er óhrakið og óhrekjanlegt, að meirihluti þingflokksins hefir lýst yfir ýmist með atkvæðagreiðslu eða ann- an veg, að hann væri mótfallinn van- traustsyfirlýsingunni. s) Oss finst eigi tilhlýðilegt að byggja á neinu öðru en úrslitaatkvaða- greiðslu í svo mikilvægu flokksmáli. Og hún fór eigi fram fyr en sunnu- dag 19. febr. slðdegis. En þó leyfðu þeir góðu herrar sér að senda van- traustsyfirlýsingu sína á skrifstofu al- þingis sunnudag penna snemma dags — áður en sú atkvgr. átti fram að fara enda þótt sumir þeirra hefðu látið í veðri vaka, að þeir fortakslaust létu undan og kæmu með enga vantrausts- yfirlýsing, ef feld yrði innan flokks. Þessi aðferð er einn hlekkurinn í hinni miður drengilegu óheilindakeðju, sem riðin var að hálsi ráðherra. 4) Betra seint — en aldreil Utanríkisráðherra Frakka er fallinn fyrir nokkurum dögum, að því er einka-símskeyti til frakkneska konsúlsins hér, Brillouins, segir. Leiðr. í grein Bjarna frá Vogi í síðasta blaði hafði fallið út úr ein setning. líæst á nndan setningunni: Eftir þvi sem á stóð 0. s. frv., átti þessi setning að koma: En að lokum lýsti hann yfir þvi, að hann færi ekki frá nema með vantraustsyfirlýsingu. 6 duglegir menn geta fengið atvinnu við þil- skipaútveg á Vesturlandi frá því seinni hluta marzmánaðar til miðs septembermánaðar. Upplýsingar hjá ritstjóra. Herbergi handa einhleypum ósk- ast til leigu nú þegar. Afgr. ávísar.

x

Ísafold

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.