Ísafold - 05.10.1912, Blaðsíða 1

Ísafold - 05.10.1912, Blaðsíða 1
Eemu út tviavar t viku. Verö Arg. (80 arkir minst) i kr. erlondia 6 kt> oT)g l'/s dollar; bcrgiat íyrir miðjan júli (erlendis fyrir frara). 1SAF0LD Urjpiöen (skriflog) bcndin vio iramót, ei ógúú nema komlu eé til útgeíanda fyrlr 1. okt. og x.s.«pand; »inlálac* vií) MaMB A.íjtJe?o»l^ s Ac«timiT»l.i 3, XXXIX. árg. Reykjavík 5. okt. 1912. 66 tölublað I. O. O. F. 938309 KB 13. 9. 9. 28. 9. G Alþýðufél.bókasafn Pðsthússtr. 11 kl. 5—8. Atignlækning ókeypis i Lækjarg. '2 mvd. 2—3 Borgarstjóraskrifstofan opin virka daga 10—3. Bæqarfógetaskrifstofan opin v. d. 10—2 og 4—7 Bæ]»rgjaldkerinn Laugav. 11 kl. 12—8 og 5—7 Eyrna-,nef-og hálslœkn. ók. Pósth.str HA ad.2—3 tslan-isbanki opinn 10—2V» og B*/»—7. K.F.TJ.M. Lcsirar- og skrifstofa 8 ard,—10 soft. Alm. fundir fid. nz sd. 8»/« siSdegis. Landakotskiik.ia. Gnoaþj. í «g «á helgurm Landakotsspitáli f- sjúkravitj. lO'/a—12 og 4—5 Landsbankinn 11-2 '/j, ð'M'lí- Bankastj. vi» 12-2 Landsbðkanafn 12—B og R—8. Útlan 1—3 Landsbúnaöarfélagsskrifstofan opin trá 12—2 Landsféhiroir 10—2 og 5—S. Landsskjalasaínio hvern virkan dag 12—2 Landsíminn opinn daglangt [8—9] virka dagt., helga daga 10—12 og 4—7. Lrakning ókeypis Þingh.str. 23 þd. og fsd. 12—1 NAttúrugripasafn opit) l'/s—2'-'a á sunnttdögum Samábyrgö Islands 10—12 og 4—6. Stjórnarráossferifstofurnar opnar 10—4 daglega Talstmi Beykjavikur (Pðsth. 3) opinn daglangt (8—10) virka daga; helga daga 10—9. Tannlæbning ókeypis Pðsth.str. 14B md. 11—12 Vifilsstaoahælin. Heimsóknartimi 12—1. Þ.jóðmenjasarmB opiTi þd„ fmd. og sd. VI—2. (safold frá í. okf. fif ársíoka kosfar aðeins 1 króttu. Nýir kaupendur fá og í kaupbæti i af neðantöldum 6 sögum eftir frjálsu vali um leið og þeir borga: 1. Fórn Abrahams (600 bls.) eftir Gustaf Jansson. 2. Herragarðssöguna eftir Selmu Lagerlöf. 3. Davíð skygna eftir lónas Lie. 4. Fólkið við hafið eftir Harry Söiberg. 5. EIsu eftir Alex. Kielland. 6. Mýrarkotsstelpuna eftir Selmu Lagerlöf. Davíð skygni er heimsfrægasta skáldsaga Jónasar Lie, Herragarðs- sagan og Mýrarkotsstelpan einkend sömu snild og önnurskáldrit S. Lagerlöf. Fórn Abrahams einhver frægasta skemtisaga, sem getur. E1 s a er ein- hver bezta snildarsaga Alex. Kiellands. Hver einstök þessara bóka er í raun og veru miklu meira virði en verð J/é árg- (1 kr.) nemur. Undirtektir þjóðarinnar. Isafold er ódýrasta blað Iandsins útbreiddasta blað landsins eigulegasta blað landsins. Hver íslendingur, sem fylgjast vill með í því, sem er að gerast utanlands og innan, í stjórnmálum, atvinnumál- um, bókmentum, listum o. s. frv. verður'að halda Isajold. Kaupbætisins eru menn vin- samlega beðnir að vitja i afgreiðslu ísafoldar. Símið (Tals. 48) eða skrifiB og pantið Isaýold peqar i staí — Jrestið pví ekki. ÍSAF0LD er blaða bezt. ÍSAF0LD er fréttaflest. ÍSAF0LD er lesin mest. Brl. símtreg'nir. Ófriðareldur á Balkanskaga. Khöfn 2/10 '12. Búlqarar, Serbar, Grikkir 0% Svart- Jellingar haja skorið herör um riki sín. Georg Grikkjakonnngur skyndilega horfinn heim í ríki sitt. Símfregnaeftirlit. Miðlunartilraunir. Kh. */io '12- Fregnir jrá Balkanskaga óljósar vegna slmjregnaejtirlits (Censur). AbdulPascha orðinn yfirhershbjðingi Tyrkjahers. Stórveldin gera itrustu tilraunir til verndar Jriði. Dálítil ádrepa Mig langar til að leggja ofurlítið orð i belg út af grein, sem eg rakst á fyrir skömmu í málgagni braðings- fjenda. Þessi grein er um undirtektirnar með þjóðinni undir samkomulagstil- raunirnar í sambandsmálinu. Er þar birt heilmikið af skrifum frá ónafngreindum höfundum, sem sagðir eru úr ýmsum kjördæmum landsins og eiga allir sammerkt í einu: þeir eru bergmál af r'ódd gjammandans í lng- ólfi, sem bölsótast eins og naut í flagi og með dámlíkri vitskerpu og þeirri skepnu er léð, móti öllum samkomu- lagstilraunum Islendinga í aðalvelferðar- máli þeirra. — Magnþrungna af heift og hatri við b.......bræðing- inn tjá fþeir sig, þessar heiðurskempur, sem ekkert heita og eins geta verið ímyndunaraflsfóstur frjósamsheila, þótt eigi vilji eg gera ráð fyrir að svo sé. En fremur virðist mér orðið birgða- lítið í röksemdaforðabúri andbræðinga, er þeir taka að bera á borð fyrir okk- ur svo lélega fæðu, sem þessi er. Því að þótt eigi sé ráð fyrir því gert, að hér sé um afurðir dugmikils í- myndunarafls einar að tefla — verður aldrei hærra á því risið en, að í hverju þessara kjördæma hafi Ingólfi tekist að »finna einn féttlátan«, grafa upp einn hérvilling af sauðahúsi pess sí- gjammandi. En ímyndunaraflið er óðara tekið í þjónustu Ingólfs-andans og þessar hjá- róma raddir gerðar að allsherjarlúðri landsfólksins — þama sjáist hvernig þjóðin eða meginþorri hennar líti á þetta mál 1 Það er ekki öll vitleysan einsl — Mundu þingmálafundirnir í vor eigi bera annað vitni um þjóðarviljann ? Mundi eigi hið gegndarlausa gengis- leysi Ingólfs meðal landsmanna benda á annað en fjandskap við samkomu- lagstilraunirnar ? Mundi eigi fullyrðingar Ingólfs um hið gagnstæða vera af sömu rót runn- ar og auglýsingin í hverju blaði um, að hann sé útbreiddasta blað lands- ins? Mundi eigi ósannindagasprið um útbreiðslu blaðsins og gort-þembing- urinn um gengi skoðana þess vera af sama súrdeiginu? Það fara þeir nærri um, sem dá- lítið þekkja til. ¦=»=r- Fyr mætti nú lika vera þroskaleys- ið, ef þjóðin á þessu stigi máls tæki þann upp að rjúka til og formæla samkomlagstilraununum. Hvað er í húfi, þótt um það fáist vitneskja hverja kosti við getum fengið? Er eigi þjóðin alfrjáls að játa eða neita samningakostunum — pegar par að kemur} Svo hélt eg vera. Er þá nokkurt vit í öðru en að bíða rólegir átekta, unz af því fréttist, hvernig Danir taka í mál vor nú, er erindreki alþingis, hinn nýi ráðherra, ber þau fram af þingmeirihlutans hálfu? Og er nokkurt vit í að rjúka upp á nef sér, af því, að eigi er pegar aug- lýst alþjóð, hvað sambandsflokkurinn á þingi hafi komið sér saman um að halda fram við Dani? Þegar um er að tefla samninga ríkja milli, dettur engum stjórnmálamanni í hug annað en að fá Jyrst að vita hverra kosta er að vænta hjá hinum samningsaðila — og að pví loknu bera þá undir þing og þjóð. Sú aðferð virðist og eigi nema sjálf- sögð í þessu máli. Tvent er svo til um malalok: Annað hvort taka Danir vel í mál vor og viðurkenna ríkisréttindi íslands og þá finst mér þeir menn, sem að því hafa unnið og eru að vinna, ann- ars maklegir en látlausra skamma og rógs — svo sem þeim nti er úti lát- ið í Ingólfi. Eða Danir taka illa í niál vor og vilja eigi betri kosti bjóða en hingað til. En fari svo, sé eg eigi, að Ingólfs-ærslin og skamma gjammið þar hafi verið, sé, eða geti orðið að nokk- uru gagni — heldur að miklu ógagni með því að blaðið með hátterni sínu geri erfiðari samvinnu þá, sem sjálf- sagt er að þá takist með öllum stjórn- málaflokkunum innanlands. Hvernig sem eg því velti þessu öllu fyrir mér, fæ eg eigi betur séð en að Ingólfur hafi unnið ilt verk í vor og sumar og hafi gert þjóðinni hneisu með því að bera upp á hana, að hún eða mikill hluti hennar gjaldi jákvæði við irafárs atferli blaðsins. Þjóðin er "þroskameiri en svo. Þjóðin mun fara að skynsamra manna hætti, bíða róleg þar til sagt verður við hana: Þessir kostir eru í boði? Viltu taka þeim — eða ekki? Þjóðin mun svo íhuga spurningarn- ar með skynsemd og stillingu og kveða siðan ótvírætt upp úr með svarið. En hún gerir sig ekki að þeim vit- grynku-fóla að kveða upp fordæming- ardóm um samkomulagstilraunirnar — á Ingólfs-vísu — áður en hán veit hvað peer Jela í skauti sínu. Karl í koti. Aldarafmæli Péturs Guðjohnsens. Þ. 29. nóv. næstkomandi er aldar- afmæli þessa brautryðjanda íslenzkrar sönglistar á öldinni sem leið. Jónas Jónsson rithöf. fer m. a. um hann þessum orðum í Almanaki Þjóð- vinafélagsins: »Hann er eins og Gestur svo rétti- lega nefnir hann: Faðir söngs á ísa- Jold. Hann er fyrsti brautryðjandi þeirrar listar hér á landi, og mun því starf hans í útbreiðslu söngþekking- arinnar standa hjá oss sem traustur minnisvarði hans um ókomnar aldir.« Til stendur að minnast aldarafmæl- isins hér í höfuðstaðnum með kirkju- samsöng þann dag, er söngfélagið 17. júní gengst fyrir og er þegar tekið að búa sig undir. Víðar um land mun standa til að minnast aldarafmælisins. M. a. kvað vera farið að búa undir kirkjusamsöng í Vatnsdalnum. Líklegt er og að Eyfirðingar eða Akureyrarbúar minnist afmælisbarns- ins, því að fæddur er hann þar í sveit (á Hrafnagili). Frá skólunum. Þeir voru settir flestir þ. 1. þ. mán. Nemendatalan er sem hér segir: I mentaskólanum nál. i^o, í kvenna- skólanum 112, í barnaskólanum hátt á 11. hundrað, stýrimannaskólanum 63, i verzlunarskólanum rúmt 100, í háskólanum 43, í Iðnskólanum 40. Kennaraskólinn tekur eigi til starfa fyr en 1. vetrardag. Háskólinn. Þriðjudag 1. okt. hófst háskóla- misserið fyrra á þessum vctri með þeim hætti, að hinum nýju stúdentum voru afhent háskóh-borgarabréf af háskólarektor Gnðm. Magnússon pró- fessor. Rektor bauð hina nýju nemendur velkomna. Þótti honum tala þeirra smá, borin saman við stúdentatöluna í vor. »Vanhöldin eru of mikiU sagði rektor, »og vitum við hvað veldur. Er það áhyggjuefni mikið og íhugunar vert hvernig bæta skal úr«. Það taldi rektor þó ánægjuefni, að nú léti útlendingur fyrsta sinni skrá sig i stúdentatölu. Það er norskur maður Da- vid Guldbrandsen )g ætiar hann að leggja stund á íslenzk fræði, en feraðafloknu prófi hér vestur til Ameríku og gerist kennari þar. Vanhöldin, sem rektor talaði um, eru svo mikil, að af 21 stúdentum, sem útskrifuðust í vor hafa einir 7 látið skrá sig við háskólann íslenzka. Hinir , allir farið til Kaupmannahafnar til að stunda nám við danska háskól- ann. Svo mikið er aðdráttaraflið utan að — og máttur Garð-styrksins. Á þessu verður naumast bót ráðin fyr en kostur verður styrks héðan heimanað efnilegum mönnuui til utau- farar að ajloknu próji við háskólann. Þessir 7 íslenzku stúdentar frá síð- astliðnu vori, sem trygð halda við isl. háskólann eru: Ásgeir Ásgeirsson, Friðrik Jónasson, Gunnl. Einars- son, Hermann Hjartarson, Jón Guðna- son, Jósef Jósefsson, Páll Bjarnason. Við þessa 7 bætist svo einn eldri stúdent (frá fyrra ári) Gunnar Sigurðs- son og loks hinn norski stúdent. Alls hafa þá 9 stúdentar bæzt há- skólanum í haust. Arbók háskólans 1. háskólaárið 1911—1912 er nýkomin út, snotur bók. Er þar skráð í stuttu máli saga háskólans, tildrög og stofnun. Þá kemur frásögn af stofnunarhátíðinni á forsetaafmælinu, þvínæst skýrsla um störf háskólans o. s. frv. Aftan við Árbókina er fylgirit: Stújs sa$a, gefin út fyrsta sinni eftir hand- ritunum af Birni Magnússyni Ólsen. Þá er og komin út skýrsla um »fyrirlestra og æfingar« á háskóla- misseri því, er í hönd fer. Heimspekisdeildin er sú deildin, Greinar. XI. Hamar Þórs. 1. Aftur og aftur hef eg lesið goða- sögurnar, sem Snorri segir af þessari ljómandi snild í Eddu sinni, og verið að hugsa um, hvaða sannleikur muni þar vera í rótinni. Því að enginn skal ætla, að slikar sögur séu skapað- ar alveg af engu, og lygasögur frá rótum Sumt er í þessum sögum svo fomlegt, að ætla mætti, að þar vott- aði fyrir endurminningum frá þeim tímum, er mannssálin fyrst var að mótast úr dýrsvitundinni. Er þetta þó hæpin tilgáta og lítilsverð hjá þeirri, að ýmislegt i þeim fræðum muni vera líks eðlis og það, sem í biblíunni er nefnt opinberun, og stafar af til- raunum goðanna til að stytta þennan hörmunga inngang að mannkynssög- unni, sem þegar fyrir 10000 árum var orðinn of langur, og hjálpa mönnunum til þess samfélags við sig, sem stefnt er til. En ekki get eg lesið í hinni helgu bók, Eddu, sögurnar af Glitni og öðrum glæsihöllum goðanna, og Iðavelli, án þess að mér komi til hug- ar það sem Ezekiel ritar, og löngu siðar Jóhannes, um hina nýju Jerú- salem. Augljósara en þetta og auðskildara virðist það, að í sumum goðasögum forfeðra vorra höfum vér fréttir af mannkyninu mjög snemma á öldum, svo snemma að þar segir af viðureign steinaldarmanna sem í hellum bjuggu, og svo hinna, sem komu austan og sem aðallega á erindi til almennings. Þessir fyrirlestrar eru þar helztir: Bjðrn M. Olsen: Bókmentasaga ís- lendin^a þriðjudaga og laugardaga kl. 5—6. Auk þess hefir B. M. Ó. æfing- ar út af Eddu-kvæðum og í lestri ís- lenzkra rita. — B. M. Ó er til við- tals í háskólanum í dag kl. 5. Agúst Bjarnason talar um Jorspjalls- vísindi þriðjudaga, miðvikudaga, fimtu- daga og föstudaga kl. 4—5 og um sögu heimspekinnar Jrá Bacon Jram að Kant, mánudaga og föstudaga kl. 7 til 8. Byrjar mánud. 7. okt. kl. 7 síðd. Jón Jónsson sagnfr. segir sogu Islands þriðjudaga og laugardaga kl. 7—8 og talar um sö^u og fornjraðaiðkanir Is- lendinga ejtir siðaskijtin fimtudagá kl. 7—8, og verður hann til viðtals fyrir þá, er hlusta ætla á hann, kl. 7 í kvöld. LandköDnunarferðir á íslandi. Eftir Dr. M. Trautz prófeBsor, i Heidelberg. Árið 1910 fór eg til Hvannalinda í þeim erindum að kanna norðurbrún Vatnajökuls bæði frá landfræðis- og jarðfræðis-hlið. í för með mér voru Tómas Snorrason, Stefán Stefánsson og Jón Þorkelsson. Áður hafði eng- inn gengið upp á Kverkfjöll og sama máli gegnir um mestan hluta Kverk- hnúkarana. Þ. 10. sept. 1910 komst eg fyrstur manna upp á Kverkfjöll. Leið upp valdi eg mér þar sem Kverkhnúkurinn er hæstur. Þaðan er dtsýni ágætt. Tómas Snorrason var þá með mér og skírði eg í höfuð honum uppistöðulón eitt úr Kreppu, sem við fundum vestan til við Brúar- jökul og kallaði Tómasarvatn. Eftir ljósmyndum og ýmsum athugunum bjó eg til landabréf yfir héraðið um- hverfis Kverkfjöll með sama mæli- kvarða og landabréf dönsku mælinga- deildarinnar (1 : 50,000). Það náði að Eyjabakkajökli, Herðubreið og Trölla- dyngju, en yzt á þessu svæði þó að eins yfir hæstu tinda. Á þessu ári (1912) hefi eg ferðast um þetta svæði til að reyna að ákveða legu fljótanna, lægri fjalla og lögun jarðar á þessu mikla svæði og — ef unt er — landi því, er að liggur. sunnan og höfðu málmvopn og kunnu til húsasmíða; það eru Æsir, ogkennir þó tvískilnings í sögunum af Ásum; er eins og sumir Æsir hafi verið jarð- neskir, en aðrir himneskir. í Haustlöng, snildarkvæði Þjóðólfs hins fróða úr Hvini, segir frá bardaga mannsins með steinvopnin, og hins er málmhamarinn hafði. Er varla furða, þó að sitthvað muni vera saman við sannleikann í sögunni af bardaga Þórs og Hrungnis á Grjótúngörðum. 2. Oft hef eg lesið Eddu án þess að hugleiða, hvernig hamar Þórs muni hafa verið, eða úr hvaða málmi. En þó virðast í sögunum vera bendingar um þetta efni. Það virðast vera nokkr- ar líkur til, að hamarinn hafi allur yerið úr málmi, eiri, og þá steyptur. A það bendir sagan af Sindra dverg, að hann hafi steypt hamarinn. Að vísu segir, að dvergurinn hafi látið járn í aflinn, en ekki þarf það að ósanna' sögu mína. Járn gæti upphaflega hafa verið nefnt isarn eða ísaran, en það orð einhverntíma verið haft um þann málm sem nú er nefndur eir, enda munu þau orð vera skyldari en í fljótu bragði virðist. Hvort sem nii þessar tilgátur eru réttar eða ekki, þá er það vist, að það er ekki einskisvert að reyna til að fá menn til að hugsa svolitið meir um eðli orða og uppruna, en gert er að jafnaði, einkum þar sem um jafn-forn- göfugt mál er að ræða eins og islenzk- an er, og viturlegt; þvi að málin eru ekki öll jafn-viturleg. Hvort sem vér virðum t. a. m. fyrir oss enska orðið iron (æron), þýzka orðið eisen eða

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.