Ísafold - 14.12.1912, Blaðsíða 1

Ísafold - 14.12.1912, Blaðsíða 1
Kemu út fcvisvar í vikn. Verfi árg. (80 aikii rainst) 1 ki. eilendia 6 ki, efta l'/a dollar; borgist fyrii mí'Vjanjúli (erlendis fyrir fiam). ÍSAFOLD Ddphoeö (skrifles) bnndin vi?> irarnot. gi ógilA nema komln sé til útgeftMida fyiii 1. okt. ojj IttnpsurU eknlsUaai v'O blat>i!> AfKieioda: An»tor»tíæti 8. XXXIX. árg. Reykjavík 14. des. 1912. 86 tðlublað I. O, O. F. 9412139. KB 13. 9. 12. 9. 11. G. Alþýnufél.bókasain Templaias. 3 kl. 7 9 Augnlækning ókeypin i L.æk]aru. U mvd. 2—S Borgarstjóraakrifstofar) opin virka daga 10—3 BreiartógetaRkrifstofan opín v. d. 10—2 og 4—7 Bæjargjaldkerinn Laugav. 11 kl. 12—8 og 5 7 Eyrna-,neí'-og halalækii. ók. Pesth.str UA fid.2—B íalandnbaoki opinn 10—SMj og 5»/«—7. K.F.D.M. r,r-3*?ar- og ak-ifstofa * árd.—10 >od Alm. fnntiir fid. oe »4. <í !'s sirifltíiris. banártotskirkiR. Gn^spi V op 8 á heleum U»ndakot=>sp»a!i f. a.júkjravii\j t0>(»—18 og 4-B Landsbankinn 5 i-«*i». &»fa-B».'s. Bapkasti. viM2-ii fjRndsbókasafi! 12—B og 5—8. Útl>.n 1—B Landsbdnaöarfélagsskrifstofan opin tra 12—2 Landsféhiroir 10—2 og 5—6 Lacdsak.ialasafnirt hvern virkan dag 12—2 Landsiminn opinn daglangt [8—9] virka dagt» helga daga 10—12 og 1—7. Lœkning ókeypis Þingh.att. 23 þd. og fsd. 12-1 NAttúrugiipasafn opifi I 'b—2>'s A snnnudögcini Samábyrgð Islands 10—12 og 4—6. Btjóinarráosskrifstofuraar opnar 10—1 daglega Talslmi Eeykjavlkur (Pósth. 8| opinn daglaugt (8—10) virka daga; helga daga 10—9. Tannlrakning ókeypis Posth.sti. !1B md. 11—12 Vlfiísstaoahæli^. Heimsoknartlmi 12—1. Þió^menjasafnin opi?* þd., fmd. og sd. 1'—9. Litið á bækurnar í ísafold. Þar eru meðal annars nýjustu út- komnar bækur frá Gyldendal, eftir is- lenzka rithöfunda: Gunnar Gunnarsson: Ormur Örlyqsson. jónas Guðlaugsson: Viddernes Poesi. Jón Traust: Imod Strömmen. Sambandsmálíð. Eins og kunnugt er hafði ráðherra með sér úr utanför sinni skilríki fyrir því hverra kosta vér mundum mega vænta beztra af danskra stjórnmálamanna hálfu í sjálfstæðismáli voru, ef vér tækjum það upp af nýju. Mál þetta hefir verið lagt fyrir þing- menn þá úr Sambandsflokknum, er til hefir náðst, auk nokkurra annara manna hér í Rvík, er stutt hafa sam- komulagstilraunirnar í sambandsmálinu. En með því að eigi er hægt í þessu blaði að skýra frá undirtektum Dana, geymir ísafoldsértilnæsta blaðs að gera nánari grein málsins og m. a. birta málsskjölin. Aburður úr hrauni Mikilsverður framtíðar atvinnuvegur? Hingað kom á Botníu síðast þýzk- ur maður, Hans Todsen. Hann var sendur hingað af verksmiðjufélagi einu þýzku, sem á seinni árum hefir feng- ist við að vinna áburð úr sandsteini o% hraunum, m. a. á Martinique, eld- fjallaeynni. Áburður sá er nefndur Phonolith, og þykir mjög góður. Þessi sendimaður skoðaði Hafnar- fjarðarhraun og hafði með sér synis- horn af efni þess út aftur til rann- sóknar. Ennfremur fekk hann tilboð frá Hafnarfjarðarkaupstað um afnota- rétt hraunsins, ef til kemur. Ef svo reynist, að vinna megi Phonolith úr íslenzku hrauni er hér um að tefla afarmikilsverðan atvinnu- veg. Tilætlunin er að stofna verk- smiðju í Hafnarfirði, er veiti um 200 manns atvinnu. Hún á að geta fram- leitt 1 50 smálestir af Phonolith á sól- arhring eða með öðrum orðum 900 smálestir í viku hverri. Þetta verður alt flutt út. Eykst þá eigi að litlum mun útflutningsfarrnur héðan. Allir sjá hve afar-mikilsvert það getur orð- ið fyrir samgöngur vorar. Alt veltur á því, að áburðarefnið reynist vera til i islenzku hrauni. Um það vildi hr. Todsen ekkert full- yrða, hvorki til né frá. Komið í tíma, því aðsóknin er mikil, á jólabazarinn í ísafold. 1 Erí. símfregnir. j ésiané arhnéis. Khöfn »/u '12. Friðarsamningar byrja á mánudaginn í Lundúnum. Luitpold ríkisstjóri í Ba- jern dauður. Luitpold þessi var fæddur 1821; var einn af æðstu herforingium Þjóðv. í styrjöldum þeirra 1866 og 1870. Hann tók við ríkisstjórn í Bajern 1886, eftir Lúðvígkonungll., bróðurson sinn, geð- veikan og hélt henni til dauðadags, því Ottó konungur var lika geðveik- ur. Elzti sonur hans Lúðvig, f. 1845, á að taka við konungdómi. Strandferðirnar. Til viðbótar við skýrslu ísafoldar í næstsiðasta blaði, um samning ráðherra við sameinaða gufuskipufélagið um strandferðir hér við land næsta ár, skal þess getið, að félagið flytur með strandbátunum umskipaðar vörur úr millilandaskipunum, án þess að sér- stakt farmgjald sé fyrir þærgreitt; þó áskilur félagið sér 3—5 kr. umskipun- argjald fyrir hverja smálest, eftir því hvort umskipun fer fram milli skipa, eða úr landi. Jafnframt skal þess getið, að Skál- holt á að fara 5 strandferðir og Hólar 6 og er því skýrsla Ingólfs um þetta ósannindi, eins og vænta mátxi. Hér er þá feld burtu ein strandferð með hvoru skipanna, samanborið við það sem áður var, ein strandferð feld burtu um hásláttinn, því reynd þótti á að þá er lítið um fiutninga á mönnum og vörum með strandferðaskipum, en í stað þess farnar 2 hraðferðir kringum landið, sem miklu meiri þörf mun vera á. Hin nýja tilgáta dr. Helga Pjeturss. Þeim til athugunar, sem lesið hafa grein dr. Helga Pjeturss í siðasta tbl. ísafoldar, bið eg ísafold um rúm fyrir þessa örlitlu upplýsingu: Þótt ekki sé fyrir það sverjandi, að einhverjum manni, sem vissi, að vbar* í hebresku merkir »sonur«, en var ókunnugt um, hve algengt nafnið Jesús var meðal Gyðinga, hafi getað flofið i hug annað eins og það, að Bar-Jesús, töframaðurinn á Kípur, sem Páli postula lenti saman við (sbr. Post. 13, 6.—12.), hafi verið (óskilgetinn, eða hvað?) sonur Jesú frá Nazaret, sem Kristur kallast, — þá mun mega telja það nokkurn veginn áreiðanlegt, að dr. Helgi sé fyrsti maðurinn inn- an kristninnar, þær 19 aldir, sem saga hennar nær yfir, er hefir haft einurð til að gera þá fáránlegu tilgátu sína heyrinkunna, fyrst í opinberum fyrir- lestri, en síðan i víðlesnu fréttablaði. Tilgáta þessi getur þvi með réttu talist eign dr. Helga; hvort nokkurum finst hann öfundsverður af henni — það er annað mál. /. H. Um Bjðrn Jónsson hefir mik- ið verið ritað i dönsk blöð nú við lát hans. Nokkur blöð, svo sem t. d. Politiken, unna honum að talsverðu leyti sannmælis. En hin eru fleiri, sein um hann rita látinn af harla lít- illi þekkingu og því minni góðgirni. Þar gengur Berlingur á undan öðr- um blöðum með fádæma lúsablesaleqri grein, undirriiaðri M. Grein sú er eignuð Boga Th. Melsted magister, en i lengstu lög viljum vér triía því, að sú tilgáta sé röng, því að svo smá- mennislega þröngsýnis-smásmygli og drengskaparrýrð viljum vér eigi ætla að hr. B. Th. M. láti stjórna ummæl- um sínum um B. J. látinn, þótt eigi hafi þeir stjórnmálasamleið átt i líf- inu. Ferst þá B. Th. M. ekki lítið á annan veg en stjórnmálaandstæðing- um B. J. hér heima. Meðal annars sem þessi Berlingshöfundur ber B. J. á brýn — undir rós þó — er, að hann hafi krækt sér í forsetamensku í Bókmentafélaginu, til þess að ná í prentun fyrir prentsmiðju sina, en skilað af sér félaginu i mestu óreiðu. Yfirleitt tekst höf. naumast að sjá neina kosti í fari B. J., en er mjög sýnt um að færa honum sem flest á verri veg. — Ef B. Th. M. er sak- lausaf grein þessari, lætur hann væntan- lega til sin heyra um það. Þá kveður við annan tón í blaði íslandsvinarins Ragnars Lundborg: Karlskronatidningen. Segir þar m. a. að B. J. hafi verið einn af allramerk- ustu íslendingum, og að þótt í hörð- um deilum hafi átt muni þó allir — jafnt andstæðingar sem fylgismenn, játa það nú, er hann fyrir fult og alt sé búinn að sliðra sverð sitt, að Björn Jónsson hafi verið ættjarðarvinur, er átti fáa sína líka, og maður sem jafn- an hafi metið heiður íslands ölln hærra. í Politiken ritar L. Th. Arnskov og gagnrýnir æfistarf B. J. að ýmsu leyti. Hann lýkur svo ummælum sínum: »En hvað sem því líður: Björn Jóns- son skipar mikið riim í islenzkum stjórnmálum, sem einn af allra gáfuð- ustu stjórnmálamönnum, og tvímæla- laust mesti blaðamaður landsins og brautryðjandi í ýmsum efnum.« Fjalla-Eyvindur var leikinn í Gautaborg fyrsta sinni 15. nóv. síð- astliðinn. Ein af helztu leikkonum Norðmanna, frii Ragna Wettergren lék Höllu. Leiknum var tekið með af- brigðum vel. Um Einar Jónsson mynd- höggvara er grein i Illustreret Tidende 17. nóvember, með niörgum mynd- um af listaverkum Einars. Meðal nýrra mynda eftir E. J. er þar Friðrik kon- ungur 8. á islenzkum hesti. — Á stallinum eru upphleyptar myndir af Sögu og Framtíð. í sjálfri greininni segir m. a. um E. J.: Það hefir verið mikið um hann ritað i tímaritum Breta, í ameriskum, þýzkum, frakkneskum og austurrískum blöðum. Yankeearnir (Bandarikjamenn) kalla hann á sinn barnalega hátt snill- inginn, sem heimurinn eigi að hylla. Þjóðverjar skýra verk hans af mikilli nákvæmni og listarinnar skriftlærðu viðurkenna, að hann sé einkennilegur listamaður, er hæfileika hafi og djörf- ung til að fara sína éigin götu*. Mörgum lofsamlegum ummælum öðrum er þar farið um Einar. Athugasemd. óðara. Eða getur Hœgstad dæmt um skýringar hr. J. Ól. á ýmsum klámyrð- um, er orðabók hans er svo auðúg af? Aunars ætti ekki að þurfa að taka það fram, að einsætt er að meta hvert starf, — hvort sem það eru ritdómar eða annað — eftir því, hvernig það er af hendi leyst, en ekki eftir þjóðerni höf- undarins eða þess, er það hefir unnið. Um Einar Arnórsson má og geta þess, að su er ein grein í þessu orðabókar- máli, er hann er öllum mönnum, bæði utanlands og innar, fróðari dómari í, og það er lagamálið. Það er undarlegt, ef almenningur má ekki marka orð hans þar. Islenzkum blaðamönnum væri sæmra að hvetja lesendur sína til að hugsa sjálfa um þau efni, er þá varða, en pré- dika þeim að bíða með hlustandi eyrura og gapandi munni eftir dómum einbverra útlendinga, ekki sízt er þá brestur sum megin-skilyrði til að geta skapað sór róttar skoðanir á þeim. Sigurður Guðmundsson. í seinasta blaði »Reykjavíkur« birtir hr. Jón Ólafsson örstutt ágrip til al- mennings um væntanlegan ritdóm um orðabók sína eftir Einar prófessor Arn- órsson. Þótt i litlu só, á þaðsammerkt í því við sumar löngu greinarnar, að það vinnur að því að heimska lesendurna í stað þess að vitka þá og fræða, — og hlýðir ekki að þegja við slíku. Hr. J. 01. kveðst hafa heyrt, að Einar só að semja »níðgrein« um nýútkomið orðbókarhefti sitt. Hann bætir því við, aS prófessorinn hafi »auðvitaS ekkert vit á þvi málefni«. Hins vegar muni nafn- kunnir fræðimenn (erlendis, skilst mór) geta heftisins í útlendum vísindarituni. Væntir hann þess, að »alþ/Sa manna meti þá dóma meira« (en rltdóm íslend- ingsius Einars), »en meti sem vert er hefndarníð frá mönnum hór, sem skamm- ast sin fyrir nafn sitt«. Þetta er dálítið lævíslega orðaS. ÞaS er að v/su satt, að »hefndarníð« er tor- trygg'legt. Það er samt engan veginn loku skotið fyrir, aS margt só satt í slíkum greinum. ÞaS getur vel fariS saman aS segja satt og segja þaS í hefndarskyni. — En það voru ekki þessi ummæli hr. J. ÖL, sem hleyptu mór af 8tað, heldur hitt, að það er sem honum þyki betur treystandi dómum útlendra fræSimanna um orðabók sína heldur en skoSunum Islendinga á henni. ESa hví sk/tur hann ekki máli sínu til færra íslenzkra móSurmáls-fræSinga, t. d. dr. Finns Jónssonar, dr. Jóns Þorkelssonar, dr. Björns Bjarnasonar og Pálma skóla- kennara Pálssonar? Oft hefir trú vor á útlendinga, speki þeirra og óskeikulleik, úr hófi keyrt. En sjaldan hefir þó kastaS eins tólfuu- um og í þessari grein, er skipa á þá hæstaróttardómara í deilum um orSabók íslenzkrar tungu. ÞaS minnir á þaS, er hæstaréttur Dana var hér á árunum aS kveSa upp dóm um merking alíslenzks. orSs. Það ætti að vera auSsætt, aS í dómum um þessa orðabók standa út- lendir fræSimenn í mórgum greinum — aS öðru jöfnu — ver að vígi en ís- lendingar. Þeir geta að sönnu skorið úr því, hve vel hr. J. 01. hefir tekist að skrifa upp úr orðabókum þeirra Fritzners, GuSbr. Vigf., Björns Halldórssonar og Jóns Þorkelssonar, ef þeir nenna aS eyða tíma og kröftum til slíkra rannsókna. Aftur verða þeir aS taka sór ferS á hendur hingaS, ef þeir ætla aS skera samvizkuaamlega úr því, hve rótt hr. J. 01. fer meS það, sem hann ber orSasafn Hallgr. Schevings fyrir. (Þetta má ekki skilja svo, sem eg drótti því að hr. J. Ól., að hann hafi eitthvað rangt eftir Scheving. Eg hefi ekki kynt mér það). Sumir þeirra kunna og skyn á því, aS hve miklu vísindagagni bókin kemur þeim, ersemja vill sögu íslenzkar tungu frá elztu tímum til vorra. daga, eða hví- líkt vísindasnið só á því, er hr. J. 01. tekur sér vald til að skera úr, hvaða orð og merkingar sóu ný í tungu vorri, í staS þess að tilgreina, h v a r og h v e- n æ r þeirra verður þar fyrst vart. En ætli sumum þeirra veiti ekki erfitt að kveSa upp dóm um, hve mörg orð úr nýíslenzku vantar í hana, eða hvort allar merkingar orðanna eru til tíndar. Hór á hver greindur alþýðumaSur íslenzkur betra aSstöðu en >nafnkunuir útleudir fræðimenn«. Hvað ætll Hægstad prófessor hinn norski geti t. d. vitað um það, að í orð- inu »auki« er ekki minst á aukaáfati? Slíkt sjá flestir skynugir íslendingar Guðsþjónusta á morgun: I dÍTnkirkjunrii kl. 12 síra^Bj. JónssoB. |-----kl. 5 — Jóh. Þork. í Frikirkjunni kl. 12 — 01. ÓlafBson. Vegna þrengsla verður sitt af hverju, sem koma átti í þessu blaði að bíða næsta blaðs; m. a. svar frá Garðari Gíslasyni kaup- manni við greininni um sauðfjárböð- un í blaðinu 7. des. Ennfr. mann- skaðasamskotalisti, nokkrar minuingar- greinar um Björn Jónsson o. fi. Bar-Jesús. Fátt er svo vitlaust, að ekki verði einhverir til að trúa því, og allra sizt trúmálagrillur. Er því ósýnt, hvort ekki hafa einhverir fallist á flrn dr. Helga Péturss í síðasta blaði, einkum er það er 'doktor, sem ritar og uppgötvun þessi því doktorsupp- götvun. Vegna þeirra manna, ef nokkrir eru, tel eg rétt ,að geta þess, að nafnið Jesú var algengt nafn á Krists dögum, og ekki var heldur fá- títt um þær mundir, að menn nefnd- ust föðurnafni sinu, eins og Emýlas Bar-Jesú, þótt feður þeirra vaeru engu kunnari menn en sjálfir þeir. Eða hvað hyggur dr. H. P. um það, hvort Rabas hafi verið þjóðkunnari maður en Barrabas (þ. e. Rabasson) sonur hansf Ef hér væri einhver maður, sem engin vissi deili á, en nefndi sig Helgason — væri það nokkur sönn- un þess, að hann væri sonur dr. Helga Pjeturss? Saga Jesú er og svo nákvæmlega sögð í guðspjöllun- um, að það ætti að nægja til að sann- færa hvern maun um, að svo mikils- verðu atriði sem því, að hann hefði átt barn, mundi alls ekki hafa verið slept. Eitt af þvi, sem er þyrnir í augum doktorsins, er sagan um Ananías og Saffíra (Postulasagan, 5. kap.), og er það sizt furða, svo herfilega hugmynd sem hann hefir um dauðdaga þeirra. Sé aftur á móti engri Helga-speki bætt inn í söguna, er engin ástæða til að saka Pétur um ómiskunnsemi. Áminning hans var ekki að eins rétt- mæt, heldur sjálfsögð, þá er svona stóð á. Slikt hið sama hefði Jesú sjálfur gjört, og sýna það áminningar hans til Faríseanna. Þau voru sjálf- ráð, hjónin, hvort þau gáfu söfnuðin- um nokkuð eða ekkert; en að ljúga að postulunum var óhæfa, sem þeir voru skyldir að finna að, einkum sökum eftirdæmisins. Við orð Péturs vaknar samvizka þeirra, og lítur helzt svo út af sögunni, að þau hafi dáið af geðshræringu. Fleiri meinlokur dr. H. P. nenni eg ekki að minnast á, enda dæma þær sig flestar sjálfar, eins og t. d. sú, að Páll hafi verið óvinur Krists og kristninnar — sem doktorinn hef- ir fyllilega gefið í skyn —, einmitt sá postulinn, sem röggsamlegastur var og batt sig ekki við kreddur Gyðing- anna, heldur gekk á undan hinum postulunum i þvi að boða heiðingjum kristna trú. Þörfustu mennirnir og framkvæmdamestu eru oftast mest misskildir og skammaðir. Reykjavík, 8. des. 1912. Guðm. R. Ölajsson úr Grindavík.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.