Ísafold - 30.07.1913, Blaðsíða 1

Ísafold - 30.07.1913, Blaðsíða 1
Kemur út tvisvar í viku. VerS árg. 4kr., erlendisökr. eöa 1 Jdollar; borg- ist fyrir miöjan júlí erleiiíis fyrirfram. Lausasala 5 a. eint. ISAFOLD Uppsögn (skrifl.) bundin við áramót, er ógild nema kom- in só til útgefanda fyrir 1. oktbr. og só kaupandi skuld- laus við blaðiS. ísafoldarprentsmiðja. Ritstjóvi: Ólafus* Bjösmsson. Talsími 48. XXXX. árg. Reykjavík, miðvikudagiun 30. júlí 1913. 61. tölublað I. O. O F. 94819. Alþýðufél.bókasafn Templaras. 8 kl. 7—9. AugnlækninK ókeypia I Lækjarg. 2 mvd. 2—3 Borgarstjóraskrifatofan opin virka daga 10—3 Bæjarf'ógetaskrifstofan opin v. d. 10—2 og 4—7 Bæjargjaldkerinn Laugav. 11 kl. 12—8 og 5—7 Eyrna- nef- hálslækn. ðk. Pósth.str. liA fid. 2-8 íslandsbanki opinn 10—2>/i og 5*/t—7. K.P.TJ.M. Lestrar- og skrifstofa 8 árd.—10 siod. Alm. fundir fid. og Bd. 8>/i slod. Landakotskirkja. Gubsþj. 9 og 6 a helgum. Landakotsspltali f. sjúkravitj. 11—1. Landsbankinn 11-2'/«, 5>/«—6»/». Bankastj. 12-2 Landsbókasafn 12—3 og 5—8. Útlán 1—8. Landsbúnaoarfélagsskrifstofan opin frá 12—2 Landsféhiroir 10—2 og 5—6. Landsskjalasafnio hvern virkan dag kl. 12—2 Landssíminn opinn daglangt (8—9) virka daga helga daga 10—12 og 4—7. Lækning ókeypis Þingh.str.23 þd. og f*d. 12—1 Náttúrugripasafnio opið 1»|«—2'/« * sunnud. Saroabyrgo Islands 10—12 og 4—6. Sti'ómarráosskrifstofurnar opnar 10—4 dagl. Talgfmi Keykjavlkur Pósth.8 opinn daglangt (8—10) virka daga helga daga 10—9. Tannlækning ókeypis Pósth.str. UB md. 11—12 Vifilstaoahælio. Heimsokt.artlmi 12—1 Þjðomenjasafnio opið á hverjum degi 12—2. Nýja Bíó í kvöld og næstu kvöld: Gegnum Svartaskóg. Hongur euðimerkurinnar. Tliður með þjðrféð. Joh. Nilsson efnir til hljómleika í Bárubúð annað kvöld (fimtudag). Síðasta skifti! Úrvalslög! Aðgöngum. 1 kr.! Sjá götuaugl! Hljómleikar föstud. i. ág. kí. 9 síðd. i Bárubúð Haraldur Sigurðsson frá Kallaðarnesi Gustav Hansen aðstoðar. U5p"" Nánar á götunum ""^jfcS Alþýðufræðsla Stadentafél. Jón Jónsson læknir flytur erindi: Tannsjúkdómar sem þjóðarmein og hvaða varnir séu tiltækilegastar, sunnudaginn 3. ágúst kl. 5 síðd. í Iðnaðarmannahúsinu. Aðgangur kostar 10 aura. Sigfús Blöndahl Rödingsmarkt 57, Hamburg 11. lUn- & útflutniagsverzlun. Uinboðsverzlun. Allar íslenzkar vörur seldar hæsta verði. Símnefni: Flfinflahl. — Hamburg. Ofna og eldavélar selur Kristján Þorgrímsson. Erl. símfregnir. Khöfn 29. júlí 1913 Járnbrautarslys í Danmörku. Esbjœrg-lestin valt út aj brautar- teinunum á laugardaginn við Bramm- inse. Fimtán manns biðu bana. Með- o al peirra var Sabroe. Lampar og Lampaáhöld Mest úrval. — Lægst verð. verzlun B. H. Bjarnason, Sabroe, sá er getur um i skeytinu, var nafnkunnur blaða- og stjórnmála- maður í Danmörku af jafnaðarmanna- flokki. Hann sat á þingi Dana síð- ustu árin. Enginn danskur blaða- maður heflr komist eins oft í ber- högg við meiðyrðalös:gjöfina eins og Sabroe. Efling Landsbankans og Alþingi. Eins og skýrt var frá í næst-sið- asta blaði lagði nefnd sú, er Neðri- deild kaus tií að íhuga það mál, ein- róma til, að landssjóður skyldi taka að sér ábyrgð á sparisjóði Lands- bankans og að landssjóður skyldi leggja bankanum til 100,000 kr. á ári næstu 20 ár. Við 1. umr. í Neðrideild töluðu B. Kr. bankastj., J. Ól. og dr. Valtýr rækilega fyrir þessum tiilögum, en andmælum sættu þær hjá umboðsm. ráðherra. I gær stóð 2. umr. um landssjóðs-ábyrgðina og var þá all- þungt andæft af ráðherra og sömul. Kristjáni og Pétri frá Gautl., — en studd af B. Kr., J. ÓL, Skúla Th. og L H. B. Nú er það kunnugt, að flestallir þingmálafundir í vor kröfðust þess, að alþingi eftir megni styddi að efl- ing Landsbankans, enda á allra vit- orði, sem til þekkja, að þess er hin brýnasta nauðsyn. Réttmœtar kröfur til lána fara sívaxandi með aukinni framleiðsiu og framtakssemi í verzl- un og iðnfyrirtækjum. Þvi leiðara og óskiljanlegra er það, að frá núverandi og íyrverandi ráðh. skuli koma fram mótbárur, aðrar eins og i Neðrideild í gær. Aðalefni þeirra var, að ej lands- sjóður ætti að taka að sér að ábyrgj- ast sparisjóð Landsbankans þyrfti bæði að leggja svo og svo mikil verð- bréf landssjóðs til hliðar, vegna þeirr- ar abyrgðar og skerpa eftirlitið með Landsbankanum af stjórnarinnar hálfu. Þriðja ástæðan var loks sú, að þessi ábyrgð mundi draga úr láns- trausti landssjóðs út á við.* Öllum þessum rökum var ræki- lega hnekt í þingumræðunum. En vér viljum sérstaklega benda á fyrstu ástæðuna, þessa um hliðar- lagning verðbréfa. Éf hún væri rétt, væri lítið unnið með frv., því að þá væri að eins farið úr öskunni í eld- inn ¦— landssjóður látinn Jeggja þau rúm 600,000 kr. til hliðar til tryggirig- ar sparisjóðnum, sem Landsbankinn gerir nú. En ástæðan er röng. Lands- sjóður þarf engin verðbréf að leggja til hliðar, vegna pess, að ábyrgð hans verðbréjalaus, er meiri á metunum hjá sparisjóðseigendum heldur en 600,000 kr. verðbréjahliðarlagning. Ef alþingi neitar eigin stofnun landsins um þessa ábyrgð er það sama sem að draga þessar 600,000 kr. út úr viðskiftaveltu Landsbankans. Og væri það þarfaverk eða hitt þó heldur — ein,mitt þegar allir lands- menn með rikum rökum heimta veltuféð aukið! Og hattulaus er þessi ábyrgð fyrir landssjóðinn meðan bankinn fer sæmi- lega að ráði sinu. En um það getur landsstjórnin, lögum samkvæmt, haft nægilegt eftirlit. Um lánstraustsskerðinguna- fyrir kmdssjóð, sem enn var hreyft til andmæla, er það að segja, að íyrir henni voru engin rök færð, heldur var það staðhæfing ein. Þá hina sömu lánstraustsskerðing ætti hið raunverulega ástand, sem nú er, og að leiða af sér, með því að Lands- bankinn er landsstofnun, og ef illa færi mundi ábyrgðin lenda á honum. Mikinn byr munu andmælin gegn landssjóðsábyrgðinni ekki fá, — minsra kosti í Nd., því að þar var aðalefni frv. 1. gr. samþ. með 15 atkv. gegn r við 2. umr. En Isajold hefir þótt rétt að gera þessar athuganir út af umr. í þinginu, vegna þess hvílík lífsnauðsyn er á því fyrir viðskiftalíf vort alt, að einlæglega sé ^ þvi unnið að greiða sem mest fynföllu því, er efla má hag Landsbankans. Lotterí-fyrirspurnin. Hún var rædd í N.deild á mánu- daginn samkvæmt ákvörðun ráðh. Aðsókn var mikil að þinginu þann dag, eins og aðra »stóra daga* þings- ins — forvitni og eftirvænting áheyr- enua eigi litil. En þeim er bjuggust við bragð- miklum orðasennum varð eigi að von 'sinni. Umræður máttu heita stiliilegar og foklitlar. Fyrirspyrjandinn Lárus H. Bjarna- son gerði grein fyrirspurnar sinnar og óskaði svars ráðherra um það, hví hann hefði eigi borið lotterífrum- varp síðasta þings upp fyrir konungi, svo sem skylda hans skýlaus hafi verið, og taldi vanrækslu hans í því efni brot á stjórnarskrá og ráðherra- ábyrgðarlögum og af þeirri vanrækslu stafa voða fyrir þingræði vort. For- dæmið hættulegt, því að seinni ráð- herrar gætu notað sér það, þegar þeim bæri svo við að horfa. Ráðherra skírskotaði til ástæðna þeirra, er hann hefði flutt í skýrslu sinni í Samein. þingi 14. júli. En þær voru mótspyrna danskra ráðh. í haust gegn frumvarpinu, með þvi að það riði í bág við dönsk lög (heim- ilisfang í Khöfn) og danska hags- muni. Ef hann hefði borið frumv. upp þá hefði því óefað verið synjað staðfestingar af konungs hálfu. Ög hvað hefði þá orðið ? Um það fór ráðherra svofeldum orðum í skýrslu sinni: . . . »En undir þá synjun hefði eg ekki séð mér fært að rita með konungi. Eg hefði þá þegar orðið að beiðast lausnar, og konungur orð- ið að fá sér annan ráðgjafa. — Eg þykist nú sjá, að sumum háttv. þing- mönnum mundi hafa þótt það nokk- ur bót i böli, en af ýmsum ástæð- um komst eg að þeirri niðurstöðu, að það mundi eigi vera rétt gert af mér að svo stöddu að stofna til slíks. í fyrsta lagi græddi málið sjálft alls ekkert á því, að þvi væri teflt til skipbrots þá þegar, áður séð var fyrir endann á því, hvort ekki mætti lán- ast að bjarga málinu við á einhvern hátt. í öðru lagi stóðu fyrir dyr- um málaleitanir mn aunað margfalt stærra og mikilvægara mál, sem mik- ill meiri hluti alþingis hafði falið mér að framkvæma sem ráðherra. Enginn gat vitað þá til hvers þær málaleitanir mundu geta leitt. Eg varð að álíta það einlægan vilja mik- ils meiri hluta þingsins, að tilraunin yrði gdO; en ef eg hefði sctt þetta mál á odd og larið tra vegna ágrein- ings um það við konunginn og hið danska ráðuneyti hans, þá voru allar þær málaleitanir fyrirfram údlokaðar og að engu gerðar. En auk þess var það fyrir mér aðalatriðið í þessu efni, að eg gat ekki betur séð en að það gæti verið háskalega villandi að gera þetta mál, eins og það lá fyrir, að stjórnskifta- máli. Það hefði út á við getað skil- ist svo, að það væri vilji þings og stjórnar að halda því til streitu, að ísíenzkt löggjafarþing gæti beitt sér í Danmörku til þess a§ gera þar raðstafanir um störf, framkvæmdir eða stofnanir þar í landi, að forn- spurðu hinu danska löggjafarþingi, eða jafnvel í óþökk þess eða danskra stjórnarvalda. En þetta er og hefir verið fjarri tilætlun og vilja alþingis og stjórnar. Alþingi samþykti lotterí- lögin í þeirri sannfæringu, að þau kæmu ekki í bága við dönsk lög og hagsmuni.....« Ráðh. kvaðst því hafa afráðið að bera málið ekki upp í haust, en sjá hverju fram }mdi og hvort eigi mundi einhvern veg hægt að liðka svo til, að málið næði fram að ganga. En í vor hafi svo Danir samþykt ský- laus bannlög við lotteríum — og þá með öllu loku skotið fyrir staðfest- ing. Þá hafi hann á ríkisráðsfundi í vor skýrt konungi frá málavöxtum og ráðið honum til að fela sér að skýra alþingi frá, að lögin hefðu eigi verið borin upp vegna »breyttra kringumstæðna« frá því alþingi sam- þykti lögin. Lárus H. B. taldi frumv. eigi hafa riðið neitt í bága við dönsk lög í haust, ekki fyr en eftir, að nýja danska lotterí-frv. var samþykt í vor. Nægur tími frá miðjum des. — eftir samninga umleitanina, til vors að bera frv. upp fyrir konungi og van- rækslu þeirri af ráðh. hálfu engin bót mæíandi. Enn töluðu Jóhannes Jóh., Jón Magnússon og Einar Jónsson, allir þess efnis, að meðferð ráðherra á málinu hefði verið rétt. Enn fremur á sömu leið Kristján Jónsson. Hann komst talsvert inn á að tala um ráð- herraskifti og var þá svo minnugur á atburðina 1911, að hann kvað óhæfilegt vera að steypa nokkrum ráðherra fyr en menn væru búnir að koma sér saman um eftirmann! Flokksbrotin, sem nú vildu steypa þessum ráðherra gætu komið sér sam- an um það eitt — en meira ekki. Isajold er nú, alveg eins og hún var árið 1911, á því máli, að það sé hreinn óráðsíu- og angurgapa-hátt- ur að grípa til þess að steypa nokkr- um ráðherra af stóli fyr en fengið er samkomulag nægilegs meiri hluta um tiltækilegan eftirmann — og get- ur það eigi annað en glatt oss, að Kr. J. hefir horfið á sömu sveif eftir reynsluna frá 1911. Enn talaði Eggert Pálsson og vítti ráðherra fyrir fordæmi það, er hann hefði gefið með því að bera eigi frv. upp einhvern tíma í vetur — meðan timi var til, áður en dönsku lögin voru samþykt i vor. Að umræðum loknum var borin upp svofeld rökstudd dagskrá frá Lárusi H. Bjarnason: >Deildin telur Jrammistöðu ráðherra í lotterímálinu mjög aðfinsluverða, en tekur pó Jyrir nasta mál á dagskrá í trausti pess, að líkt komi eigi Jyrir Jramvegis<i. Var hún samþykt með 13 atkv. gegn 11 að viðhöfðu nafnakalli. Já sögðu: Eggert P., Jón sagnfr., Benedikt, Bjarni frá Vogi, Bj. Kr., G. Eggerz, Halldór Steinsson, Jón Ól., Kr. Daníelsson, Lárus H. B., Skúli, Valtýr og ÞorÍ. Nei sögðu: E. Jónsson, Jóhannes, Jón Magn., Kr. J., Magn. Kr., Matt- hías, Ól. Briem, Pétur, Sig. Sig., Stef. Stef. og Tryggvi. Hannes Hafstein greiddi eigi atkv. Áður en dagskráin var samþykt gat ráðherra þess, að hann mundi ekki fara frá, þótt hiin yrði samþykt. Til þess þyrfti skýlausa vantrausts- yfirlýsing frá meiri hluta þjóðkjör- inna þingmanna minsta kosti. Um alt þetta lotterí-fargan vildi ísafold frá eigin brjósti gera þessa örstuttu athugasemd: Eins og málið var í garðinn búið af alþingi í fyrra og eins og undir- tektir urðu undir það í Danmörku í haust þykir oss mega ganga að því vísu, að lotterífrumvarpið hefði aldrei orðið oss að gagni, aldrei komið til framkvæmda, jafnvel þótt borið hefði verið upp fyrir konungi og hlotið staðfesting, svo ólíklegt sem það var, eftir skýrslu ráðherra. Fjárgróðahliðin kemur því eigi til greina. Hitt var aðalatriðið í þessu máli að girða fyrir það, að uppburðarleysi frv. til staðfestingar fyrir konungi gæti orðið skoðað sem fordæmi, sem ráðherrar vorir eftirleiðis gætu skotið sér undir, ef þeir vildu sleppa hjá því að bera upp frumvörp, sem al- þingi samþykkir, en þeir væru mót- fallnir. Þetta atriði virðist oss því, að rök- studda dagskráin hefði átt að snúast um — taka pað skýit fram. Frá alþingi. Breyting á bannlögun- um. Þeir Lárus H. Bjarnason og Eggert Pálsson flytja frv. um breyt- ing á bannlögunum, er svo hljóðar: 1. gr. Aftan við 2. gr. komi ný máls- grein svohljóðandi: Sendiræðismönnum framandi rikja er heimilt að flytja frá útlöndtim einu sinni á ári hæfilegan áfengisforða til heimilis- þarfa sinna um eitt ár i senn. Þá getur og landsstjórnin veitt útlendingam, er vinna annaðhvort verk i þarfir landsstjórnarinn- ar eða reka annað erindi útlendrar stjórn- ar en um er getið næst 4 undan, leyfi til að flytja til sín fra útlöndum hæfilegan áfengisforða til eigin notkunar, meðan þeir dvelja hér á landi eða hér við land. Öðrum en þeim, sem hér eru taldir má eit-i leyfa innflutning áfengis, flutning úr skipi i annað skip eða úr skipi í land. 2. gr. Eftir 6. gr. komi ný grein, er verði 7. gr. og hljóðar svo: Enginn má taka við nokkurs konar áfengi úr skipi, er hefst við hér við land, né heldur taka við áfengi á floti, hvort heldur gegn endurgjaldí né endurgjalds- laust. 3. gr. 16. gr. verði 17. gr. og orðist svo: Brot gegn 7. og 8. gr. laga þessarra varða 100—1000 kr. sektum, og skal afeng- ið ásamt ilátum verða eign landssjóðs. 4. gr. Þá er lög þessi eru staðfest, skal fella þau inn i texta laga nr. 44, frá 30. júli 1909, og getur konungur þá gefið þau út þannig breytt sem lög um aðflutn- ingsbann á áfengi. Höfn í Vestmanneyjum. Jón Magnússon flytur frv. um að veita alt að 83 þús. kr. úr lands- sjóði til hafnargeiðar í Vestmanneyj- um gegn þreföldu fjárframlagi úr hafnarsjóði Vestmanneyja — og fá landssjóðsábyrgð fyrir 167,000 kr., er sýslunefnd Vestmanneyja kann að fá til hafnargerðar. Hallærisvarnir. Þrír Efri- deildar-þingmenn, Guðjón, Jósef og Hákon flytja frv. um hallærisvarnir. Þeir vilja láta stofna allsherjarsjóð til hjálpar í hallæri, er hlýzt af hafís,

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.