Ísafold - 10.12.1913, Blaðsíða 1

Ísafold - 10.12.1913, Blaðsíða 1
Kemur át tvisvar í viku. Verð árg. 4kr., erlendisö kr. eða l^dollar; borg- ist fyrir rniðjan júlí ei'leníis fyrirfram. Lausasala 5 a. eint. ISAFOLD Uppsögn (skrlfl.) bundin við áramót, er ógild nema kom- iu só til útgefanda fyrir 1. oktbr. og só kaupandi skuld- laus við blaðið. Il.ini.linlnn.in: ísafoldarprentsmiðja. Ritstjópi : Ólafur Björnsson. Talsími 48. XXXX. árg. Reykjavík, miðvikudaginn 10. des. 1913. 97. tölublað I. O. O F. 9512129. AlþýSuféLbókasafn Templaras. 8 kl. 7— Augnlækning ókeypis i Lœkjarg. 2 mvd. I -8 Borgarstjóraakrifstofan opin virka daga 1 s 8 Bœjarfógetaskrifstofan opin v. d. 10—8 og 1 —7 Bæjargjaldkerinn Laufásv. 6 kl. 12—8 og 5 -1 Eyrna-nef-halslækn. ók. Anstnrstr^a fstd i-l íslandsbanki opinn 10—2^i og 6»/i—7. K.F.U.M. Lestrar-og skrifitofa 8 árd.—10 aiðd. Alm. fundir fld. •% gd. 8'/« siod. Landakotskirkja. Gnðsþj. 9 »g 6 a hels um Landakotsspítali f. sjúkravitj. 11—1. Landsbankinn U-SPfi, 6'/«—6Vt. Bankastj. 12-2 Landsbókasafn 12—3 og 5—8. Útlán 1—8. LandsbúnaiDarfélagsskrifstofan opin frá »3—2 Landsféhiröir 10—2 og 5—6. Landsskialasafnio hvern virkan dag kl. 1.' -4 Landssiminn opinn daglangt,(8—9) virka daga helgaMaga 10—12 og 4—7. Lækning ókeypis'Aus^urstr.22 þd. og fsd. 12 -1 Náttúrugripasafnio opio l'/i—2*/« á sunnud. Samábyrgð Islands 10—12 og 1—8. 8tjórnarraðs8krifstofurnar opnar 10—4 dagl. Talsími Beykjavikur Fósth.S opinn daglangt (8—10) virka daga helga daga 10—9. Tannlækning ðkeypis Ansturstr.[22 þrd. 2 -8 Vifilstaðahælið. Heimsóki.artimi 12—1 Þjóðmenjasafnið opið sd, þd. fmd. 12—2. Nýja Bíó sýnir í kvöld og næstu kvöld: Gættu Amaliu — en ekki meira. Myndin er dásamlegasta gaman- mynd, sem til landsins hefir komið, enda farið sannkallaða sigurför um heiminn. Aldrei betra tækifæri til að gera sér glatt í geði. Bostanjoclo-Cigaretter mesta úrval í bænum í tóbaks- og sælgætisverzluninni á Hótel Island. Með tækifærisyerði eru Bostanjoclo cigarettur seldar í tóbaksverzlun R. 1». Leví. Verðið er langt fyrir neð- an það, sem áður hefir þekst. Minningarsjóður Björns Jónssonar. Tekið móti gjöfum í skrifstofu og bókverzlun ísafoldar, pappírsverzlun- inni Björn Kristjánsson og verzlun Tóns frá Vaðnesi á Laugavegi. Minningarritið um Björn Jónsson, fyrra bindi með mörgum myndum, er komið út og fæst í bókaverzlunum. Verð kr. 1.50. Egipzkar Cigarettur frá A. G, Cousis & Co. Cairo svo sem: Dubec Prince of Wales Mondiale og Nr. 3. eru áreiðanlega minst skaðlegar, og um leið bragðbeztar. Hver sá sem reykir af þeim 3— 4 búnt, reykir ekki annað upp frá því. Cigarettur þessar hafa hlotið ótal meðmæli. Fást i Levís tóbaksverzlunum. Erlendar símfregTtir cSFánqfát Rjá éonsRum Rœgrimönnum. Khöfn, laugardaqskvöld 6. des. Haqrimenn i landspmginu haýa haldið fund um ýdnamdlið islenzka o% Idtið i Ijósi vanpóknun á aýskiýtum Zahle i málinu. Þeir haja tekið til ihu%- unar að ríkispingið blundi sér i málið. SífórnarsRjffi § cŒraRRlanéi. London i %ar kl. 1. Ný stjórn er komin á laqqir á Frakklandi i stað Barthou-stjórnarinnar. Yfirráðherrann heitir Doumerque. Hann er jafnframt utanrikisráðherra. Caillaux er jjármálaráðherra 0% talinn aðalmaðurinn í ráðuneytinu. Hinn nýi yfirráðherra er eigi neitt víðkunnur stjórnmálamaður, hefir þó verið ráðherra áður. Hann er um fertugt. Caillaux varð yfirráðherra Frakka 1911, þá er Monisráðuneytið féll og þangað til Poincaré tók við. Hann er helzti stjórnmálamaðurinn í þessu nýja ráðuneyti, sem myndað er með bandalagi jafnaðarmanna og gerbótamanna. Fánamálið Aískifti íslandsráðherra, yfirráðherra Dana og konungs i ríkisráðinu í Khöín. Ummæli danskra blaða og stjórnmálamanna. Ríkiseiningar-kreddan i öndvegi! Konungsúrskurðurinn um íslenzka fánann var simaður hingað þegar sama daginn og hann var gefinn út. Hann er þvi landsmönnum kunnur. Hitt var ekki símað, hitt vissu menn eigi fyr en nú, er dönsk blöð bárust hingað, að um þenna jána- úrskurð fóru fram umraður i ríkis- ráðinu. Þeir skeggræddu fánamálið, ís- landsráðherrann, konungur vor og yfirráðherra Dana, hr. Zahle. Þess- ar ríkisráðsumræður voru að boði konungs birtar, bæði í Danmörku og á íslandi, og fara hér á eftir meginkaflarnir úr þeim: Hafstein rakti fyrst sögu máls- ins á þingi, skýiui iíðan frá því, að hann teldi konungsiirskurð mundu nægja til þess að löggilda fánann. Síðan bætti hann við: Þar eð óskir alþingis um sérstak- an fána voru svo sterkar, að eigi getur verið vafi á, að öll íslenzka þjóðin óski hins sama, vil eg allra undirgefnast leggja það til, að yðar hátign sýni þegnum yðar á íslandi þá konunglegu vinsemd að löggilda sérstakan fána til notkunar á íslandi og í landhelgi íslands, og verður þá jafnframt að leggja fyrir næsta al- þingi frumvarp til laga um að bæta við 2. gr. i lögum i^.des. 1895 um skrásetning íslenzkra skipa, þessum orðum, »eða í landhelgi islenzkan fána, er ákveðinn sé með konungs- drskurði*. I konungsúrskurðinum mun rétt að taka greinilega fram, að löggilding íslenzka fánans skerði 1 engu rétt manna til að draga danne- brog á stöng eins og hingað til, og þar sem mér þar að auki er kunn- ugt um, að það er ósk Yðvarrar há- tignar, að föst regla verði, að danne- brog sé á stöng dregin á húsi eða lóð hins íslenzka stjórnarráðs, legg eg til, að ákveðið verði að þegar ís- lenzki fáninn er dreginn á stöng á stjórnarráðinu, verði hinn klofni dannebrogsfáni jafnframt dreginn upp á eigi óveglegri stað né minni. Um gerð fánans fórust Hafstein orð á þessa leið: íslendingar hafa í óskum sínum um gerð fánans, fylkt sér — þó eigi einróma — um bláan fána með hvítum krossi, með því að bláu og hvítu litirnir þykja samþyktir í hin- um fyrnefnda kgsiirskurði um skjald- armerki íslands. En eftir að þingi sleit hefir stjórnarráð íslands fengið frá fyrstu hendi vitneskju um, að slikur fáni sé þegar notaður annars- staðar, þar eð hinn almenni gríski fáni, sem notaður er í landi er af- langur, blár fáni, með hvítum krossi, í líkum hlutföllum og dannebrogs- fáninn. Þessum gríska fána líkist bláhvíti krossfáninn, sem íslendingar vilja hafa, svo mjög, að eg þykist eigi geta farið fram á að fá slíkan fána löggiltan, sem islenzkan fána. Þar sem svona stendur á, mun vera ástæða til þess að fá að heyra álit þjóðar og þings um, hvaða gerð sé óskuð, og komi íslandsráðherra fyrst þar á eftir fram með tillögur um, að í nýjum konungsúrskurði verði ákveðin gerð fánans. Síðan bar Hafstein fram konungs- úrskurðinn, sem kunnur er orðinn hér á landi. Þá stóð upp Zahle yfirráðherra Dana og mælti á þessa leið: Reglurnar um hið sameiginlega rikisflagg og notkun þess í alþjóða- viðskiftum, heyrir undir hin sameigin- legu ríkismál, og breyting á því at- riði fæst eigi, nema með hluttöku (medvirkning) hinna dönsku stjórn- arvalda. Þetta er afleiðing bæði af núgild- andi lögum, rás viðburðanna og eðli málsins; aðaleinkenni verzlunarfán- ans er, að hann nýtur alþjóðaviður- kenningar, og til þess að hljóta slíka viðurkenning, þarf til löggilding af hálfu þess valds, sem samkvæmt þjóðaréttinum hefir rétt til þess. En þetta er eigi til fyrirstöðu því, að löggiltur sé sérstakur fáni til not- kunar á íslandi og í landhelgi íslands, og alveg eins og ákvæði um fána- notkun í landi eru gerðar í Dan- mörku með konungsúrskurði 7. júli 1854, svo hlýtur og að vera hægt að gera samskonar ákvæði á íslandi með konungsúrskurði, er íslandsráð- herra undirritar með konungi. Það skilyrði verður þó að gera, eins og íslandsráðherra einnig hefir í ljós látið, að rétturinn til að draga hinn sameiginlega rikisfána á stöng á íslandi og í landhelgi íslands, sé eigi skertur, og að þessi fáni sé ætíð á stöng dreginn á hiisi því, sem hið íslenzka stjórnarráð yðvarrar hátign- ar hefir bækistöð í. Loks mælti konuntfur á þessa leið: Enda þótt mér hefði fallið það betur, að alþingi hefði beðið með að láta í ljós ósk um islenzkan sérfána, þangað til komin væri regla á ríkis- réttarsamband Danmerkur og íslands, felst eg þó nú, er eg hefi heyrt þessi ummæli, á tillögur þær til kon- ungsúrskurðar, um sérstakan fána til notkunar á íslandi og í landhelgi íslands, sem íslandsráðherra hefir borið fram og yfirráðherrann ekki hefir komið fram með nein mót- mæli gegn. Um leið og eg geng að því vísu, að þessi fáni verði eigi eftirtakan- lega likur fána neins annars lands, býst eg við, að fá siðar tillögur ís- landsráðherra um gerð fánans. Eg vil taka það sérstaklega fram (leg önsker at fastslaa), að afstaða Dana í þessu máli stafar af alvar- legri ósk um að efla gott samband milli Danmerkur og íslands. Eg gef hérmeð yfirráðherranum og ísiandsráðherra leyfi til að birta ríkisráðsumræðurnar um þetta mál, bæði í Danmörku og á íslandic. Um þenna konungsúrskurð og umræðurnar í rikisráðinu hefir dönsk- um blöðum og stjórnmálamönnum orðið mjög tíðrætt. Stjórnarblaðið danska Politiken get- ur þess, að yfirráðherrann, Zahle hafi tekið til máls i þvi skyni sérstak- lega að »benda d, að hinn islenzki sérýdni matti ekki að neinu leyti skerSa réttinn til að nota hinn sameiqinhqa ríkisfdna d Islandu. Að endingu lætur hið danska stjórn- málablað í ljósi, að þessar umræður »verði vonandi til pess, að binda ha%- feldan tnda d fdnamdlið*. >Fyrir- komulaq pað, setn hér er stungið upp d, latur að óskum Islendinqa um pjóðernisfána, sem bendi d hina sjdlf- staðu stbðu lslands innan ríkiseining arinnar*.1) Álit danskra haqrimanna á þessu máli og um leið fávizkuna um hagi vora, má bezt ráða af hugleiðingum þeim, er stjórnmálafréttaritari ým- issa hægri blaða út um land sendir þeim. Hann segir: »Þegar }. C. Christensen hóf sam- dráttarstefnuna gagnvart íslending- um, sem af sér leiddi heimsókn ís- lendinga í Danmörku og konungs- og rikisþingmannaheimsókn á ís- landi, er kostaði 400 þús. kr., voru margir Danir hræddir um, að ásælni íslendinga myndi ganga framar en skyldi. Það er að minsta kosti á- reiðanlegt, að í lagafrumvarpi því, er þá var samið, voru meiri tilslak- anir af Dana hálfu en holt var. íslendingum þótti það samt eigi nóg; meiri hluti alþingis hafnaði þvi, og í stað Hannesar Hafsteins varð Björn Jónsson ráðherra. Hann var í sambandi við skilnaðarmennina, sem bárust mikið á, vildu hafa sér- staka konsúla og voru ýmist leynt eða ljóst að semja bæði við Norð- menn og Þjóðverja um vernd þeirra og skilnað íslands við Danmörku.1) En þetta alt er harla djarflegt af þjóð, sem er rúm 70 þúsund að höfðatölu, eða eigi öllu stærri en bær eins og Arósar. Þessari þóttafullu þjóð var yfirleitt sýnd of mikil eftirlátssemi. Það eitt, að landið fekk sérstakan ráðherra æsti græðgina og ýtti undir kröf- ur um fullkomið sjálfstæði, óháð Danmörku, eða eigi minna en kota- ungssamband, og mun sii tilslökun hafa stafað af því, að landið hefir eigi ráð á að gera út strandvarnar- skip, er varið geti landhelgina. Það fær Danmörk að borga, eins og svo margt annað, og ennfremur hélt það ef til vill aftur af, að íslenzki lands- sjóðurinn hafði ekki ráð á að borga hinum heimansenda konsúli.2) Síðasta árið hafa íslendingar aðal- lega lifað á fánamálinu. »Island verður að hafa sérstakan fána«. — Um það hefir alt sniiist. Slíkir hafa rikisdraumarnir verið. Og nú er fyrsta skrefið stigið. — Það er nú biiið að ráða því til lykta í ríkisráðinu, að Islendingum skuli heimilt að nota sérstakan fána. Það er furðulegt, hve mjög hefir þurft að hraða þessu máli. Því að sjálfir eru Islendingar eigi enn orðnir sammála um gerð fánans. En hitt er víst, að fáninn kemur, þegar næsta alþingi er búið koma sér sam- an um gerðina. ísland er hafið upp til sérstakrar stöðu í hinu danska konungsrlki, hér er farið feti framar en stefnt var að, er sérstakur ráð- herra var búinn til. Minnisstætt mun, til hvers fánamálið leiddi í Noregi. En eitt er það, sem lögfræðingar og stjórnmálamenn telja "sjárvert í úrskurðinum. Eigum vér þá auðvitað eigi við stjórnmálamenn eins og J. C. Christen- sen og Zahle. Hið ísjárverða er leyfið til þess að nota fdnann d landhelqissvaðinu. Þetla hvað vera einstætt og ekkert líkt x) Leturbr. v«. ') Hvaða ár gerðigt þetta? Bitstj. ') HvaÖan sprettnr þessi dómadags- vitleysa P Bitstj.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.