Ísafold - 23.02.1916, Blaðsíða 1

Ísafold - 23.02.1916, Blaðsíða 1
Kemur út tvísvar í viku. Verð árg. 5 kr., erlendis 7l/2 kr. eBa 2 dollarjborg- ist fyrir miðjan júlí erlendis fyrirfram. Lausasala 5 a. eint. ISAFOLD Uppsögn (skrifl.) \ bundin viS áramót, ; er ógild nema kom- in sé til útgefanda fyrir 1. oktbr. og sé kaupandi skuld- laus vi5 blaðið. ísafoldarprentsmiðja. Ritstjdri: Dlafur Djörnsson. Talsími nr. 455. XLIII. árg. Reykjavík, miðvikudaginn 23. febrúar 1916. 14. tölublað ArþýonféH<ökasaln Templaras. 8 kl. 7-8 Borgarstjóraskrifstofan opin virka daga 11 -8 Bœjartógetaskrifstofan opin v. d. 10—2 og i -9 Seojargjaldkerinn Lauíasv. 5 kl. 12—8 og f—7 íslandsbanki opinn 10—4. ¦K.F.VM. Lestrar- og skrifstofa 8 árd.—10 siM. Alm. fundir fld. og sd. 8»/s stöd. Landakotskirkja. Guosþj. 9 og 6 á helgom Landakotsspitali f. ajúkravitj. 11—1. iandsbankinn 10—8. Bankastj. 10—18. ¦Landsbókasafn 12—3 og 6—8. Útlán 1—8 Lanðsbúnaoarfélagsskrifstofan opin fré. 12—2 Iiandsféhiroir 10—2 og 6—6. Landsskjalasafnio hvern virkan dag kl. 12-2 Landssíminn opinn daglangt (8—B) virka d»B» helga daga 10—12 og 4—7. Wattúrugripasafnio opio 1'/«—2>/» a sunnud. Pósthúsio opio virka d. 9—7. sunnud. 9—1; Samábyrgo Islands 12—2 og 4—« Stjórnarráosskrifstofarnar opnar 10—4 dagl. Talsimi Heykjavikur Pósth.B opinn daglangt 8—10 virka daga, helga daga 10—9. Vifilstaoahælio. Heimsöknartimi 12—1 Þjóömenjasaínio opio sd., þd. fmd. 12—2. Landskjörið. Listi sjálfstæðisflokksins. í sumar, þann 5. ágúst, á, sam- kvæmt hinni nýju stjórnarskrá, sem gekk í gildi 19. janúar síðastliðinn, að kjósa 6 landskjörna þingmenn til Efri deildar. Gera má ráð fyrir þvi, að óðar en Jíður verði tekið til óspiltra mál- anna um undirbúning undir þessar kosningar. Þykir ísafold því rétt að rifja upp í stuttu máli skipulaqs- fcglurnar við landskjörið. Eins og nafnið ber með sér, eiga þingmennirnir, sem hér er átt við, að vera kosnir af öllu landinu, en ekki í einstökum kjördæmum. Þeir Æru kosnir til 12 ára og fer helm- ingur þeirra frá sjötta hvert ár. A sfyrsta reglulega þingi eftir næstu kosningar þ. e. á þinginu 1917 verður hlutkesti varpað um það, hverjir hinna landskjörnu þingmanna .skuli fara frá eítir 6 ár þ. e. 1924. Hinir sitja til 1928. Þingrof nær ekki til landskjörinna pingmanna. Kosningarréttur til lands- kjörs er bundinn nákvæmlega sömu skiiyrðum og við óhlutbundnar kosn- ingar, 0: kjördæmakosningar, nema að skulu kosnir á sarha lista, án nokk- urar greiningar fyrirfram. Gildar er framboðslisti, þótt á honum standi færrinöfn, en ógildur, ef fleiri eru<. Meðmælendur þarf landslisti að minsta kosti 170 kjósenda i landinu. Af þeim skulu minsta kosti 60 vera úr fyrverandi Suðuramti, 30 úr fyrverandi Austuramti, 40 úr fyrver- andi Norðuramti og Vesturamti, hvoru um sig. Um sjálfa kosningaraðferðina gilda sömu reglur og við bæjarstjórnar- kosningar nú. því leyti að aldurstakmarkið er er hækkað upp í 3 5 ár, Og kjör- gengi við landskosningar er miðað við alveg sömu skilyrði og kosningar- rétturinn. Landskosningum stjórnar 3 manna kjörstjórn, sem ráðherra hefir þegar skipað að þessu sinni. í henni eiga nú sæti: Eggert Briem yfirdómari (formaður), Axel Tulinius yfirdóms- lögm. og Þorst. Þorsteinsson hag- stofustjóri. Landslista á að afhenda kjörstjórn- inni 8 vikum fyrir kjördag — að þessu sinni fyrir 10. júní næstk. Engan mann má setja á landslista, «vo gilt sé, nema skriflegt Ieyfi hans Hggi fyrir og á það að sendast kjör- stjóninni ásamt iistanum. . Enginn má leyfa nafn sitt, nema á einum lista. Ella verður nafnið numið burt. Um þingmannaefna-fjöldann segja kosningalögin: »Á íramboðslista skulu að jafnaði vera tvöfalt fleiri nöfn þingmannaefna en kjósa á þingmenn í hvert skifti, með því að að aðalþingmenn og varaþingmenn, Það er ekki svo lítið umstang við kosning þessara fáu manna á þing, rúmlega x/7 allra þingmanna — að þessu sinni, en eftirleiðis ekki nema rúman V14 hluta þingsins. Er hætt við að mörgum manninum finnist það fullmikið, og naumast að rauna- lausu. En fyrir löggjðfunum mun hífa vaka'ð, að »það skal vel vanda, sem lengi á að standa«, órjúfanleg- an hnapp Efrideildar 12 ár í senn. Talsvert hefir verið um lands- kjör talað og meira að segja stefnt til allsherjarmóts »framleiðenda« í landinu í fyrra mánuði við Þjórsár- brú, þótt þar færi nú svo sem orðið er og mjög munu skiftar skoðanir um. Um viðbúnað annara aðilja hefir eigi mikið vitnast enn. Þó er háft fyrir satt, að þingbændaflokkurinn hugsi sér fyrstan á sinum Iista Jósef Björnsson alþingismann. Og aðal- blað hinna gömlu Heimastjórnar- manna hefir skýrt frá, að fullráðið sé, að á þeirra lista verði efstur Hannes Hajstein bankastjóri. Af »þversum«-mönnum segir fátt í þessu efni, helzt þó það, að þeir muni hálfdeigir að setja upp nokk- urn lista, sé hræddir við skellinn. En ef úr honum eigi að verða, muni hann helzt ætlaður sem efsta manni einhverjum þessarar þrenningar: hr. Sigurði Eggerz sýslumanni, hr. Kristni prófasti Danielssyni, hr. Bírni Kristjánssyni bankastjóra. Vér seljum þetta eigi dýrara en keypt- um, en búumst eins við, að eigi verði »formað« að fara á stað með þversum-lista. Svo bert orðið fylgis- leysið við stjórnarskrár-eyðile%%in%ar- pólitikina. Um landslhta Sjálfstæðismanna er það að segja, að fullráðið er, að efsti maðurinn á listanum verður Fioar Arnórsson ráðherra, sá maðurinn, sem í ráðherrasessi hefir m. a. komið fram hinni nýju stjórnar- skrá vorri með algerri fullnægingu fyrirvara alþingis 1914, sá maður- inn, sem síðustu hönd lagði á fána- málið með þeirri niðurstöðu, að nú blaktir islenzkur þjóðfáni landshorn- anna á milli og kringum strendur landsins. Isafold er kunnugt um, að á lands- lista Sjálfstæðismanna verða auk ráð- herra E. A., ýmsir þjóðkunnir, gamlir sjálfstæðis-þingmenn og aðrir mætir menn úr þeim flokki og þykist mega fullyrða, að svo vel verði þar sæti skipuð, að hinn fjölmenni Sjálf- stæðisflokkur í landinu hljóti að skipa sér óskiftur um landslista Sjálf- stæðisflokksins. Leikhúsið. Tengdapabbi. Gamanleik- ur í 4 þáttum eftir Gustaf af Geijerstam. Ef það er satt, sem margir vitrir, menn mæla, að góður hlátur lengi Iífið, þá er þeim það heillaráð, sem langlífir vilja verða að skreppa i Leik- húsið og horfa á hið nýja leikrit, sem Leikfélag Rvikur sýndi fyrsta sinni laugardagskvöldið eð var. Langt er síðan að segja hefir mátt með jafnmiklum sanni um Leikhúsið: »Gleði var í höll«. Leikritið er svo sem ekki veiga- mikið, en samtölin stórhnittin og gáskamiklum viðburðum komið sér- staklega vel fyrir. íslenzka þýðing- in (eftir Andrés Björnsson) óvenju- góð. Efni leiksins verður ekki þrætt hér, nægilegt að geta um hlutverkin helztu. »Tengdapabba« sjálfan, lang- stærsta hlutvezkið, fimtugan prófes- sor, sem enn er upp á kvenhöndina, leikur hr. Jens B. Waaqe. Er það fyrsta sinni, sem eg hefi séð hann i gaman-hlutverki, og sýnir það sig, að hann er mjög vel vigur, einnig á þá hlið leiklistar. Hann var ákaf- lega spaugilegur á köflum. Það sem helzt bjátaði á var, að honum var ekki nógu liðugt um tungutak á köflum. Annað há-spaugilegt hlutverk hafði hr. Anárls Björnsson. Hann lék gamlan yfirdómara, erkipiparsvein, og gerði það forlátavel. Konu »tengda- pabba«, ærið umsvifamikinn kven- skörung lék jungfrú Emilía Indriða- dóttir og gerði hún það einkarvel. Sama er að segja um systur hennar frú Mörtu Indriðadóttir í vinnukonu- gerfi og Guðrúnu Indriðadóttir, sem lék hálf-heyrnarlausa gamla konu. Málara, vin prófessorsins frá Paris, sem að lokum gerir hann að tengda- pabba i annað sinn lék Jakob Möller snoturlega. Tveir nýliðar komu fram í þessu leikriti, jungfrú Kristín Norðmann, sem lék unga, fallega heimasætu og v a r hvorttveggja og hr. Agúst Jósejs- son, sem lék liðsforingja, unnusta hennar, er fær hryggbrot á endanum leiðinlegt hlutverk, er gaf lítið tæki- færi til að sýna leiklægni. I smáhlutverkum nutu þau sín, frú Stefania og Friðfinnur Guðjóns- son, sem ætíð finnur upp á ein- hverju, sem gaman er að, hversu smátt sem hlutverk hans er. Yfirleitt var Tengdapahbi óvenju- lega jajn-vel leikinn og trúi eg ekki öðru en að hann eigi oft eftir að fylla leikhúsið hlæjandi áhorfendum. E%o. Hlutafél. PVölundurf Trésmiðaverksmiðja — Timburverzilun Reykjavík. Hefir ávalt fyrirliggjandi miklar birgðir af sænsku titr.bri (unnu og óunnu), vanalegar, strikaðar innihurðir af flestum stærðum og allskonar lista til húsbygginga. Landsbankans hr. Jóni Pálssyni, og skoraði á landsstjórnina að vikja honum frá starfi hans við bankann. Þetta kæruskjal bankastjórnarinnar hefir síðan verið á (erðinni milli banka og stjórnarráðs fram til þessa. Um málið hefir ekki annað vitn- ast, er teljandi sé, opinberlega en að eigi er til að dreifa í kæruskjali bankastjórnarinnar neinu því á hend- ur gjaldkerans, er í námunda komist við nokkura óreiðu eða þesskonar. Málið er nú búið að vera á döf- inni um 2 mánuði. Mun útskurðar Stjórnarráðsins vera að vænta þessa dagana — minsta kosti fyrir viku- lok. ísafold hefir eigi neitt lagt til þessa máls, af þeim ástæðum, að hún hefir eigi með neinu móti viljað, að óþörfu, fara að flækja Landsbankann inn í opinberar deilur og litið svo á, að hér væri um eigi veigameiri atriði að tefla en að lang bezt hefði á því farið og langhollast verið fyrir Landsbankastofnunina, að jöfnuð hefði verið / bróðerni, innan bankans, en aldrei einu sinnu komist það langt, að skotið væri undir úrskurð Stjórn arráðsins. Hin nýja byggingaraðferð C. G. Gulbrand's. Eftir Guðjón Samuelsson byggingafræðing. Landsbankinn. Eins og kunnugt er sendi banka- stjórn Landsbankans Stjórnarráðinu erindi á aðfangadag jóla með ýms- um aðfinningum á hendur gjaldkera Flóaáveitu-nefnd. Eíri deild alþingis samþykti þings- ályktunartillögu í sumar um, að skora á landstjórnina að: I. Láta á næsta sumri 3 hæfa menn rannsaka Flóaáveitumálið og má verja til þess alt að 2500 kr. af landsfé. Menn þessir skulu: a) Leita samninga við jarðeig- endur í Flóanum um alt, er til þeirra tekur viðvíkjandi á- veitumálinu, sérstaklega hæfi- legt endurgjald í landi, ef verkið er framkvæmt á lands- sjóðs kostnað. b) Athuga og gera áætlun, ef nauðsyn krefst, um það, hversu lögnám á jörðunum á áveitu- svæðinu yrði framkvæmt, hver kostnaðúr og áhætta flyti af þvi fyrir landssjóð. c) Gera tillögur um það, hversu bygðinni, skiftingu lands, býla- stærð og bylafjölda á áveitu- svæðinu, túnstæðum o. þvíl. yrði bezt og haganlegast kom- ið fyrir. II. Að undirbúa að öðru leyti áveitu- málið fyrir næsta þing. í þessa nefnd hefir landsstjórnin skipað: Jón Þorláksson landsverkfræð- ing formann og auk þess þá Gísla Sveinsson yfirdómslögmann og Si%- urð Siqurðsson ráðunaut. Gisli er rit- ari nefndarinnar. Með þvi að eg hefi fengið svo margar fyrirspurnir viðvíkjandi nýrri byggingaraðferð, er nefnd er eftir höfundinum Gulbrand (»Byggesystem Gulbrand«) og eg í sumar 1 siglingu minni hafði tækifæri til að athuga, vil eg hér gefa dálitla lýs- ingu af henni, þótt eg áliti, að það hefði verið betra að biða seinni tíma, unz reynslan hefði leitt í ljós kosti og annmarka þessarar nýju aðferðar. Byggingaraðferð þessi er mjög ný, litið þekt fyr en í vor, og vakti þá mikla eftirtekt. Sá, er fann hana upp, er norskur byggingafræðingur, C. G. Gulbrand, og hefir hann einka- leyfi á aðferðinni. Fyrsta hdsið, er bygt var með þessari aðferð, var árið 1913 á Holmenkollen við Krist- ianiu og var það eingöngu lítið til- raunahús. — Byggingafræðingurinn sjálfur segir, að hann álíti að ein- asta framtíðaraðferðin til bygginga sé steypa, en henni sé mjög mikið ábótávant, eins og hún sé nú. Hann segir enn fremur, að það hafi oft vakið undrun sína hve mönnum sé gjarnt að nota ætíð hinar gömlu að- ferðir og reyna að ráða bót á þeim, án þess að reyna nýjar aðferðir. Eftir þessari nýju aðferð á að vera hægt að steypa hús ur flestum þeim efnum, er hendinni eru næst, leir, mó, hilmi, rudda, tuskum og pappir. Húsin eiga að vera hlý og endingargóð, þola regn, eld og auk þess jarðskjálfta, og eru 2j% ódýr- ari en önnur hús; er því eigi furða þótt þessi aðferð vekti meiri undrun en flest annað, er komið hefir fram á siðari árum tilheyrandi húsagerð; virtist mönnum því mjög erfitt að festa trúnað á þetta í fyrstu. Til þess að sanna kosti þessarar bygg- ingaraðferðar, lét Gulbrand meðal annars fylla tilraunshúsið með hefil- spónum og var síðan helt steinolíu í. Lét hann siðan kveikja í því og varð hitamagnið um iooo0; og er slökt var kom í ljós, að húsið hafði mjög lítið skemst. Auðvitað sprungu rdður og hurðir brunnu, og sömu- leiðis sprakk miirþynnan (pússið) lítið eitt á veggjunum. Hiisinu var þessu næst velt lit af grunninum, til þess að sýna að þessi byggingaraðferð hæfði mjög vel jarðskjálftasvæðum; var það síðan reist á grunninn aftur og var það þá algerlega óskemt, að undanskildu því, að einn smáveggur á lofti hafði sprungið lítið eitt.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.