Ísafold - 25.03.1916, Blaðsíða 1

Ísafold - 25.03.1916, Blaðsíða 1
-^~-^~> Kemur út tvisvar í viku. VerS árg. 5 kr., erlendis l1/^ kr. eða 2 dollar;borg- Ist fyrir miðjan julí erlendis fyrirfram. ' Lausasala 5 a. eint. ISAFOLD ^wmMMA^W^^MM* - Uppsögn (skrlfl.) buadin við áramót, er ógild nema kom- in só til útgefanda fyrir 1. oktbr. og sé kaupandi skuld- laus við blaðið. ísafoldarprentsmiðja. Ritstjöri: Dlafur Björnsson. Talsimi nr. 455. XLIII. árg. Reykjavík, laugardaginn 25. marz 1916. 22. tölublað Alþí^ufél.hókasafn Templarni. 8 kl. 7—9 Borgarstjóraskrifstofan opin virka daga 11—8 Bajarfógetaskrifstofan opin v. d. 10—3 og 1—1 Bœjargjaldkerinn Laufasv. B kl. 18—B og 5—7 tslandsbanki opinn 10—l. K.F.TJ.M. Lestrar-og skrifstofa 8árd.—10 = (3d. Alm. fundir fld. og sd. 8>/» siSd. tiandakotskirkja. Guðsþj. 9 og 6 & helsíUB Landakotsspitalj f. sjúkravitj. 11—1. Iiandsbankinn 10—3. Bankastj. 10—1S. Landsbdkasafn ia—8 og 5—8. Útlan 1—8 bandsbúnaOarfélagsBkrifstofan opin frá. 12—S Dandefehiroir 10—2 og 5—6. Landsskjalasafnio hvern virkan dag kl. 12—3 tiandssiminn opinn daglangt (8—8) virka daga helga daga 10—18 og 1—7. Háttnrngripasafnio opifi l'/t—2»í* » sunnid. Pdsthnsio opio virka d. 9—7, sunnud. 9—1. SamábyrgO Islands 12—2 og 4—B Stjórnarraosskrifatofnmar opnar 10—4 dagl. Talslmi Reykjavikur Pósth.B opinn daglangt 8—10 virka daga, helga daga 10-9. Vifllstaoahnlio. Heimsðknartimi 18—1 Þjoomenjasafnio opio sd., þd. fmd. 12—8, llfl P *••«•*•••> •»»«»•••#• Klæðaverzlun H. Andersen & Sön. Aðalstr. 16. H Stofnsett 1888. Sfmi 32. þar ern fötin sanranð flest j þar eru fataefnin bezt. j nm niiHriiniiBfrnP Landsvinna eða sýsluvinna? Niðurl. Bygging bæja. Ef vér hugsum oss, að menn þessir væru notaðir til húsagerðar. til þess að steypa veggi íbúðarhúsa, sem nota mi til óæfða menn, ef þeim er vel stjórnað, þá má ganga að því sjilf- sögðu að oll gerð húsanna yrðiýyrir- fram vandlega huguð. Landið bæri að nokkru leyti ábyrgð á því, að verk þegnskyldumanna gætu litið sómasamlega út og verið til fyrir- myndar. Það myndi láta húsagerðar- fræðing hafa hönd í bagga með út- liti bæjanna og fyrirkomulagi. Tvo verkstjóra yrði það að leggja þessum hóp til, því óhentugt myndi að hafa 20 óæfða menn í senn við byggingu á einu húsi. Ef landið legði verk- stjórana til, sparaðist sýslunni kaup prirra, en auðvitað legðist þá sú byrði á landssjóð. Að verksstjórar gerðu allt sitt til að kenna þegn- skyldumönnum verkið og vekja at- hygii þeirra á öllum aðalatriðum er að húsagerð lúta, má telja sjálísagt. Þegnskyldumenn myndu lara að steypa einfalda veggi, svo að samilegir veeru í olla staði, læra verk, sem nálega hver maður í sveitum þyrfti helst að kunna og eflaust jmsan aukreitis fróðleik, sem færi eftir þvi, hveverk- stjóri væri háefur maður. Þegar þessir menn þyrftu síðar að byggja hlöður, fjárhús og þvílíkt yrðu þeir að mestu leyti einfærir um það. Með nauðsynlegri aðstoð trésmiða og öllu efni við hendina má gera ráð fyrir því, að þessir 20 menn gætu bygt 4 bæi af meðalstærð á hverju sumri, steypt veggina. Með þessum vinnuhraða tæki það nálega heila öld að byggja upp alla bæi sýslúnnar. Nú væri það hvorki nauðsynlegt né sanngjart að gefa bændum vinn- una. Sýslan myndi að sjálfsögðu reikna sér kaup fyrir mennina, en þó svo lágt, að hagur yrði nokkur fyrir bændur í samanburði við að nota annan vinnukraft. Ef bóndi sæi mönnum fyrir fæði, drægist það frá kaupinu. Komið gæti til talsað gefa honum gjaldfrest á meira eða minna af kaupinu, leyfa honurr að afborga það á nokkrum árum. Kaup það, sem sýslan fengi, gengi svo aftur til þess að standast kostnaðinn af mönnunum og væntanlega yrði nokkur afgangur, sem verja mætti til verklegra framkvæmda i sýslunni, til endurbóta á þegnskylduvinnunni eða þvilíkt. Að sýslan fengi sinn kostnað uppborinn er vafalaust. Tæpast verður því mótmælt, að ýmsir kostir fylgdu slíku skipuligi. Greiða myndi það fyrir byggingu bæja, húsin yrðu fegurri og hentugri, verkið traustara og betur vandað, eo þegnskyldumenn lærðu nauðsyn javerk, sem siðan gæti komið þeim að gagni, lærðu ef til vill nokkuð af góðri skipulegri verkstjórn, samveru við félaga sína úr ððrum sveitum 0. fl. Ef verkstjóri væri vel hæfur maður, gæti ýms aukreitis kensla komið til tals, þvi vinnutimi yrði aldrei mjög langur. Vegagerfl. Ef flokkurinn væri látinn einn að vegagerð, þyrfti ekki nema einn verkstjórann. Eg geri ráð fyrir því, að landssjóður kostaði mælingu vegarins og yrði öll gerð hans með fullri forsjá. Allt kapp myndi lagt á það, að vinnan væri sem hagan- legast unnin, verkstjórn og öll tæki góð, að fyrirmyndarsnið yrði á öllu verkinu og framkvæmd þess. Kost- naðinn við mannahaldið yrði að sjálf- sögðu að greiða af vegafé sýslu og hreppa, þó búast mætti við þvi, að nokkur styrkur fengist og úr lands- sjóði, ekki sizt er flutningabrautum er lokið. Eflaust myndi þetta sýslunni nokk- ur hagur. Vegagerðin yrði vandaðri, betur huguð og gengi auk þess greiðar, er 20 manna flokkur starf- aði að henni allt sumarið, ef til vill ár eftir ár. Verkstjórn og vegar- mælingar fengi sýslan ókeypis. En minna lærðu þegnskyldumenn jf þessu starfi en húsagerðinni, nema verkstjóri væri því betri maður. Tjón þegnskyldumanna. Varla verður um það deilt, að hvort held ur sem land eða sýsla á i hlut, þá er það gróði að fá verkamenn kaup- laust. — En þá er á hitt að lita, að þegnskyldumenn missi af sumarkaupi sínu og bíða þannig fjármunaiegt tjón. Eg er ekki viss um, að mjög mikið sé úr tjóni þessu gerandi. Mér er sagt, að unga fólkinu vilji oft hald- ast illa á kaupi sínu, og gangi það í súginn hvort heldur sem er, er tjónið litið. Allt veltur á því, hvort það tækist, að gera þegnskylduvinn- una, sem eg viidi kalla sýsluvinnu, ef sýsla á i hlut, eins og eg hef gert ráð fyrir, að verklegum skóia sem kendi eitthvað verulega þarflegt. Nii eyða allir, hvort heldur sem er, stóifé til þess að ganga á allskonar skóla og þá oft misjafna, og ekki ætti það að vera ókleyft að láta ekki sýsluvinnuna verða lakasta skólann. Reynslan ein getur úr þyí skorið, hvort mönnum yrði vinnan tap eða gróði. Útlendi reynslan bendir á tjónið yrði ekki tilfinnanlegt. Ef það tækist að ala upp reglulega góða verkstjóra, sem ekki að eins kynnu verk sitt, heldur væru auk þess lag- aðir til þess að hafa góð áhrif á unga menn og leiðbeina þeim i öðrum nytsömum hlutum, þá er einsýnt að vinnan gæti orðið ágæt- ur skóli og borgaði sig vel. Þá njóta og þegnskyldumenn siðar góðs af öllum þarflegum framkvæmdum í sinni sýslu. Landsvinna. — Sýsluvinna. Það mun hafa vakað fyrir flestum að þegnskylduvinnan yrði landsvinna, að öllum mönnunum yrði fyrst safnað á einn stað, t. d. suður til Reykja- víkur, og þeir síðan sendir í allstór- um hópum til vegagerða, i Flóaáveit- una, hafnarbyggingar eða þvíl. Þessu fyrirkomubgi fylgja vissir kostir, sem eg hirði ekki að telja upp, eink- um ef um stórvaxin landssjóðsfyrir- tæki væri að ræða t. d. Flóaáveituna eða þvilikt, en aftur yrði kostnaður landssjóðs mikill við það að sjá 800 mönaum fyrir fæði og öllum nauð- synjum, sjálfsagt yfir 100.000 kr. á ári, auk þess erfitt að koma þessu bákni af stað i byrjun, sjá fyrir hæf- um verkstjórum 0. fl. Ferðalög mannanna fram og aftur, hlytu að kosta mikið. Það er þó einkum ein mótbára móti þessu fyrirkomulagi, sem mér virðist þung á metunum, sú að sjálfum hériiðunum veitir ekki af monnunum til nauðsynlegra starfa, jafnvel pó peir varu hálfu fleiri. Það veitti ekki af 30 mönnum til húsibygginga einna i A.-Hdnavatns- sýsiu, væri meira að segja langt of lítið til þess að vel væri. En sýslan þarf auk þess menn til vegagerða o. fl. — Að öllu athuguðu sé eg ekki neina gilda ástæðu til þess að taka mennina úr sýslunum og neyða þær til að kaupa daglaunamenn í þeirra stað. Ef pegnskylduvinna atti að kotnast d liggur pvi eflaust nœst að hún yrði sýsluvinna, að hver ynni í sinu héiaði. Hórað8samþykt. Svo framarlega sem atkvæðagreiðslan sýnir að þegn- skylduvinnan hafi verulegt fylgi i landinu má bihst við að undirtektir verði mjög misjafnar í héruðum. Öll líkindi til þess að mörg héruð séu henni algerlega fráhverf, önnur ef til vill fylgjandi. Nú myndi það yms- um vandkvæðum bundið að neyða menn til þegnskylduvinnu máske í heilum héruðum og isjárvert mjðg er engin neyð rekur til þess. Hjá þessu mætti komast ef vinnan er sýsluvinna. Þá lægi það beint við að semja heimildarlög, sem leyfðu héruðum með ákveðnum skilyrðum að koma á fót þegnskyiduvinnu hjá sér með héraðssamþykt. Landssjóð- ur rétti þeim þá hjálparhönd til þess að koina þessari nýjung af stað, legði til verkstjóra og þvil. Hyrfu nú ein eða tvær sýslur að þessu ráði yrði tilraunin mjög viðráðanleg og kost- aði engin ósköp. Á j—10 ára frestr fengist þá reynsla fyrir þessu og ár frá ári myndi smá bætt úr þeim göllum sem á hefðu orðið i fyrstu. Ef sýslunum gæfist þessi tilraun vel og almenningur yrði ánægður með hana, tækju smám saman fleiri sýsl- ur þetta upp. Þeir sem fyrstir hefðu riðið á vaðið, hefðu þá sóma afþvi. Slik hægfara þroskun, eftir þvi sem reynslan yxi, er hálfu hyggilegri leið en að leggja alt landið í óvissa og afardýra tilraun. Mér finst það svo ógætilegt, að þó öll héruð greiddu atkvæði með þegnskylduvinnu, myndi eg hiklaust greiða atkvæði móti alls- herjarþegnskylduvinnu, ef eg væri á þingi. Kæmi það hins vegar fram. að rif- legur meiri bluti i fáeinum héruð- um væri fylgjandi þegnskylduvinnu, myndi eg fúslega greiða atkvæði með þvi, að þeim yrði ley t að koma henni á hjá sér og fengju nokkurn styrk til þess af landsfé. Hvað virðist pér ? Flestir sem um þegnskyldumálið hafa ritað, munu hafa gert ráð fyrir allsherjar-lands- vinnu. Eg hefi skrifað línur þessar til þess að vekja eftirtekt á því, að Uklegasta skipulagið og varlegasta er ekki landsvinna heldur sýsluvinna.1) Þetta vildi eg að þd athugaðir áður en þii greiðir atkvæði. Mjög mikils væoti eg ekki af þegnskyldunni, en eg teldi það vel farið ef örfá héruð vildu riða á vaðið og gera slíka tilraun, sem myndi vekja athygli stjórnmálamanna víðs- vegar um heim, að minsta kosti ef hún gengi vel. Mætti eg ráða at- kvæðagreiðslunni kysi eg að i 1—2 sýslum væri mikill meiri hluti mál- inu fylgjandi, en allar hinar alger- lega fráhverfar þvi. Svona lit eg á máhð. En — hvað virðist þérf Guðm. Hannesson. Erl. simfregnir. Opinber tilkynning frá brezku utan- ríkistjórninni i London. London, 19. marz. Flotamálaskrifstofan tilkynnir, að jo brezk, frönsk og belgisk loftför og flugbátar, ásamt 15 flugvélum, hafi snemma í mcrgun ráðist á þýzkan flugbát, varpað sprengikúl- um á járnbrautarstöðina í Zeebríigge og loftskipaskýlið i Houltabe i nánd við Zeebriigge. Varð tjónið mjög mikið. Hvert loftfaranna hafði með sér 200 ensk pund af sprengikúl- um. Öll komust þau óskemd heim aftur. London 20. marz. Fjórir þýzkir flugbátar flugu yfir austurströnd Kenthéraðs á sunnu- daginn og vörpuðu niður sprengikiil- um. 3 karlmenn, ein kona og 5 börn biðu bana, en 17 karlmenn, 5 Tfeíen Heííer Fyrirlestur eft r prófessor Har. Nielsson ' fæst i ísafoíd. Verð 25 au. konur og 9 Jbörn meiddust. Alls vörpuðu Þjóðverjar niður 48 tund- urkúlum. Ein þeirra féll á spitala Kanadamanna í Ramsgate; varð af tjón nokkuð, en engion beið bana. Tjón varð nokkuð á húsum og nokkur smáhds féllu i rústir. — Bone flugforingi elti einn flug- bátanna 50 mílur út á Norðursjó; stóð þar orusta i fjórðung stundar en iauk svo, að þýzka loftfarið varð að setjast. Mörg skot hæfðu þýzku vélina og njósnarmaðurinn va,r drcp- inn. Erh símíregnir (frá fréttaritara iaf. og Morgunbl.) ") Aftur hefi eg Rengið fram hjá mörgum þýðingarmiklum atriðum til þess að lenga þetta mál ekki um of. Kaupmannahöfn 19. mar*. Gallieni hermálaráðh. heflr sagt af sér. Heitir aá Loque, sem tekið hefir við af honum. »Stórad.míráll« von Tirpitis, flpta- málaráðherra Þjóðverja, hefir sagt af sér embættinu. Hefir Capella yfirflotaforingi tekið við ráðherra- embættinu. Ákafar orustur geisa enn á vesturvígstöðvunum. Sókn ítala hefir verið stöðvuð. Vegna illviðra við Skotiands- strendur, heflr ekki verið unt að ná Hólum öt. Óvíst það takist úr þessu. Kaupmannahöfn Bl. marz. Svo virðist sem Rússar séu að het{a sókn. Hjá Isonza eru aðeins smáskærur. Þjóðverjar hafa tekið gufuskipið Thyra, eign Sameinaða. Kaupmannahöfn, 22. marz. Edvatd Brandes f)ármálaráðherra Dana, liggur veikur af lungnabólgu. Christopher Hage gegnir embætti hans á meðan. Danska skipinu Skodsborg sðkt. Þrír menn fórust. Khöfn 23. marz. Kússar haí'a tekið lspa- han í Persíu. Rússar hafa hafið sókn á allri herlínuuni. Þjóðverjar halda áfram áhlaupinu á vesturvíg- stöðvuuum. Þeir haf»tek- ið nokkurn hluta Auri- court skógarins.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.