Ísafold - 01.04.1916, Blaðsíða 1

Ísafold - 01.04.1916, Blaðsíða 1
1 Keraur út tvisvar • í viku. Verð árg. ] 5 kr., erlendis T1/^ ! kr. e5a2 dollarjborg- ist fyrir tniSjan júlí erlendis fyrirfrara. Lausasala 5 a. eint. AFOLD r Uppsögn (skrifl.) I bundin við áramót, er ógild nema kom- in sé til titgefanda fyrir 1. oktbr. og j sé kaupandl skuld- laus vi5 blaðið. ísafoldarprentsmiðja. Rttstjóri: Dlafur Bjöfnssnn. Talsfmi nr. 455. XLIII árg. Reykjavík, laugardaginn 1. apríl 1916. 25. tölublað Alþýftnfél.bókaeafn Templaias. 8 kl. 7-8 BorgarstjóraskriÍBtofan opin virka daga 11—3 Bœjarfógetaakrifstofan opin v. d. 10—5! og ~1 Bsíjargjaldkerinn Lanfásv. B kl. 12—8 og 1—1 íslandsbanki opinn 10—4. K.P.U.M. Lestrar- og skrifstofa 8 árd,—10 -iDó. Alm. fundir fld. og sd. 8'/« siod. Iiandakotskirkja. Gnosþj. 9 og 6 á bel;rnm liandakotsspitali f. sjúkravitj. 11—1. Landsbankinn'10—8. Bankast.i. 10—12. .Landsbókasafn ÍÍJ—3 og 5—8. Útlán 1—8 Landsbúnaðarfélagsskrifstofan opin fra Vi-% Landsféhiroir 10—2 og 6—«. Landsskialasafnio hvern virkan dag kl. 12—S Landssiminn opinn daglangt (8—9) virka daga helga daga 10—12 ðg 4—7. Nattn,ragripasafnio opio l'|s—2*/» á sunnn 1, Pósthúsio opio virka d. 9—7, snnnud. 9—1. Samábyrgft Islands 12—2 og 4—6 Stjórnarráosskrifstofurnar opnar 10—4 dagl. Talsimi Reykjavikur Pósth.B opinn daglangt 8—10 virka daga, helga daga 10—9. Vifilstaoahælio. Heimsíknartimi 12—1 tjöomenjasafnío opið sd., þd. fmd. 12—2. IW<MIMIIII>»M<M Klæðavérzlun • H. Andersen & Sön. Aðalstr. 16. H Stofnsett 1888. Simi 32. \i\ eru fötin sanmnð flest þar eru fataefnin bezt aarggir «•«•«•«•«*««••••• Hæst verö greiðir kjötverzlun E. MilnerS, Laugavegi 20 B, fyrir nautgripi, eldri og yngri, einnig kálfa. Borgrað samstundis. ísl. eimskipafélagið Starf þess og hagar. Eftir Guðtn. Hannesson. Ljósifi i myrkrinu í öllu voru landsmálamoldviðri skýn þó að minsta kosti eitt ljós þessi árin: Isknska eimskipafélagið. Áratug eítir áratug höfum vér verið kotnnir upp á náð og miskun út- lendra gufuskipafélaga, styrkt þau sf landsfé, látið þau hafa oss aðféþúíu, látið þau þar á ofan Htilsvirða þing og þjóð á mangan hátt, fara stund- um með oss ver en skynlausar skepnur. Sjálfstæðið var nú ekki meira en þetta er öllu var á botninn hvolft, áræðið svona litið, enda þutfti hér að brjóta þykkan ís, sem myndast hafði af frosti maigra alda. Á endanum var hann þó brotinn og frýs vonandi aldrei saman aftur. Og ítofnun Etmskipafélagsins fylgdu mörg tíðindi og fáheyrð. Allirflokkar urðu sammála um þetta íyrirtæki, þó þeim kæmi ekki saman nm neitt annað. Fátæka alþýðau okkar, sem pft.hefir fengið orð í eyra bæði fyrir smásálarskap og sundurlyndi, lagði nú fram sem einn maður meira fé, en flestir höfðu talið nokkrar líknr til, sýndi það ljóslega, að vel er henni treystandi ef ekki brestur forustuna. Þó allt gengi af göfiunum í Norður álfunni er styijöldin hófst, þá var gifta félagsins svo mikil, 3ð skipin vóru smíðuð, og félagið tók til starfa eins og ekkert hefði i skorist. Og þegar farið var að skoða og reyna nýju skipin, vóru allir á einu máli um það, að ekki höfðum vér verið sviknir á smíðinni. Þau vóru hin þrýðilegustu og reyndust að öllu vel. Allir höfðu gengið að því visu, að kaupfélög vor reyndust félaginu vel, en eftir var að vita, hversu kaup- mennirnir gæfust, mennirnir, sem félagið átti mest að skifta við. Þeir höfðu flestir lagt tiltölulega lítið fé í félagið, spáðu sumir illa fyrir þvi. Var nú þetta undanfari þess, að þeir flyttu ekki vörur sinar með skipum félagsins? Ef það fengi ekki nægar vörur að flytja, var það dauðadæmt, að minsta kosti hefði þá hagur þess hallast fljótlega. Nokkur reynsla er nú fengin fyrir þessu. Bæði kaupfélög og kaupmenn hafa yfirleitt reynst vel, skipin hafa alltaf haft fullfermi hingað og oftast út, jafnvel boðist tnikln tneira, en rútn hefir leyft. Svo mikil er eftirspurnin eftir vörurúmi i skipunum, að allt er fullt 2—) ýerðir ýyrirfram. I öllum þessum atriðum hefir allt leikið i lyndi, allar hrakspár hafa orðið sér og spámönnunum til skammar og svívirðingar. En að hverju gagni hefir nú Eim- skipaféiagið orðið oss þaðsemafer? SparaBar 300,000 kr. Þó ekki snerti það beinlínis hag Eimskipafél agsins má fyrst á það minnast, að líklega sparar ýélágið Iskndingutn full- ar 300,000 kr. jyrsta drið, .bor^ár þjóðiam óbeinlíois áttfaldann styrk þann, sem því er veittur árlege á fjárlögum (til milli landaferða). Eg skal skýra þetta með fám orð- um. Eins og kunnugt er hafa farmgjnld hækkað afskaplega, síðan stríðið hófst. Félögnm, sem geta fengið nóg að flytja fyrir þessi háu gjöld, þykir auðvitað súrt í broti að sigla fyrir miklu lægri farmgjöld og þykjast jafnvel ekki bundin við fyrri samn- inga á ófriðartimum. Þannig hækk- aði Björgvinjarfélagið farmgjöld sin um fjórðung i byrjun striðsins þvert ofan í aíla samning-a, og hefir lands- stjórnin ekki séð sér fært að rétta þar hluta vorn. Að vísu hefir Sam- einaða gufuskipafél. ekki gert þetta, en fæstir munu efast um það, að líkt hefði því farið, ef Etmskipafél. hefði hvergi verið. Sú hefir og orðið reyndin á, að Sameinaða fél. hefir hækkað farmgjöldin stórum (engu minna en Björgvinjarfél.) með anka- skipunum. Verður félaginu tæpast ámælt fyrir það' úr því nóg er að flytja milli annara landa fyrir engu minna verð. Eg tel þvl öll líkindi til þess, ef ekki fulla vissu, að oss hafi sparast um 25% á öllum farm- gjöldnm með skipum þeim', er fastri áæt'un fylgja, við það að Eimskipa- fel. var stofnað. Slík hækkun nemur á ári nm 150,000 kr. fyrif skip Eimskipafél. og Hklega öilu meira fyrir skip Sameinaða félagsins. Landinu sparast pví um 300,000 kr. á einu ári við starfsemi Isl eimskipa- féi., jafnvel sennilegt að i raun og veru sé um hærri upphæð að ræða. Almenningur hefir með öðrum orð- um stórgrætt á félaginu. Trygging fyrir að fá vandaðar vörur fyrir lítið verð, er að verzla við V. B. K. Landsirís mestu birgðir af: Vefnaðarvörum Pappír og ritföngum Sólaleðri og skósmiðavörum Pantanir afgreiddar um alt Island. Heildsalá. Vandaðar vörur. Smásala. Ódýrar vörur. Verzlunin Björn Kristjánsson, Reykjavík. Samgöngubætur. Sumar hafnir eru að visu svo vel settar, að sam- göngur og vöruflutningar hefðu án efa verið þar í góðu lagi, þó skíp Eimskipafélagsins hefðu hvergi verið. Svo er þ:tta um Reykjavík. En öðrum héruðum, sem lakar eru sett t. d. Húnavatnssýslu hata bau orðið mikil samgöngubót ef ekki bjarg- vættur. Allir muna hve vel gekk fyrsta ferð Goðafoss, sem slapp fyrstur allra skipa gegnum isinn og flutti miklar birgðir af nauðsynja- vörum tiV hafnanna við Húnaflóa. Á þessu ári hefir hann farið 2 ferð- ir með vörur á þessar slóðir, sem geta komið að ómctanlegu gagni, ef hafísinn lokar öllú undir vorið eins og oft hefir komið fyrir. Félag- ið skaðast á því, að glima við þess- ar erfiðu hafnir og Sameinaða félag- inu mun ekki ljúft sð sigla þangað, en Eimskipafélagið hefir að þessu leyti látið nauðsyn almennings sitja í fyrirrúmi fyrir eigin hag. Vafa- samt er það og, hvort strandferðir hefðu ekki orðið að falla niður næsta sumar, ef félagið hefði ékkx hlaupið undir bagga. Eg fæ því ekki betur Paul Herraann: Grettissaga á þýzku. Ef þú litur á gamlan Þjóðólf milli 1860—70, og kemur niður á grein- ar um þýðingu Webbe Dasents á Njálu, sem þá kom hingað í skraut- bandi, og tekur eftir gleði blaðsins yfir þýðingunni og búningi bókarinn- ar, þá getur þú ÍTiyndað þér gleði mína yfir Grettissögu á Þýzku, þeg- ar eg fór að kynna mér hana, og sá að hér var einn af gömlu gimstein- unum okkar greyptur í fágætasta baug. Fiaman á kápunni er gylt víkinga- skip og aftan á henni er gyltur fálki hvorttveggja stýldregið á skjöld. Hvorttveggja er markið á bókum þeim, sem íslandsvinirnir þ ý z k u gefa út. II. í formálanum fyrir þýðingunni er rifgerð um útlegð eftir fornum ís- séð, en að það hafi þegar greitt fram úr miklum vandræðum og bætt sam- göngurnar til stórra muna, þó ekki hafi því tekist, að koma strandferð- unum í það horf, sem til var ætl- ast. Styrjöldin gerði það ókleyft. Um nokkra vanrækslu frá félagsins hálfu var eflaust ekki að tala. Stórfé hefir almenningur grætt á félaginu fyrsta árið Og bjargvættur hefir það orðið fyrir samgöngurnar, sérstaklega norðanlands. En hvernig er þá hagur félagsins ? Er útlit fyrir, að það beri sig og gefi hluthöfum hagnað í aðra hönd ? Áhrif 8tTÍÖ8Íns. Styrjöldin hefir orðið erlendum gufuskipafélögum feykileg auðsuppspretta. Þau hafa stórgrætt, en einqönqu ve%na pess, að jarmgjöldin haýa hœkkað hófiaust. í þennan gróða ná þau félög ekki, sem ekki hækka farmgjöldin eins og Eimskipafélagið befir gert1). Það ') Nýlega hefir það þó afnumið í svip afslátt á farmgjöldum frá Leith og lækkað afsláttinn á farmgjÖldum frá Kaupmannah. lenzkum lögum. Þar er önnur rit- gerð um myrkfælni, sem prófessor Hermann hefir þótt vissara að skýra fyrir stórborgalýð og landslýð heima hjá sér, þar sem skamdegið liggur léttara á mannlifinu og einveran er sjaldgæfari en hér. Mikið af for- málanum er um það, hvernig Gretla sé samin, og sögunni iikt til grískra sorgarleika að byggingunni til, án þess að þýðandinn beinlinis setji haua á bekk með þeim. Grettir var sá mesti bjarndýra, berserkja, trölla og drauga bani, sem hér fara sögur af. Hann lifði hér á landi, og var sögupersóna. TJtan um gæfuleysi hans og hreystiverk hafa myndist þjóðsögur og kynjasögur. Hann er manna myrkfælnastur, og verður þó oftast að lifa einlífi langt frá öðrum mönnum. Auðnin í kringum hann mikil, en auðnin innanbrjósts vex með árunum, Gæfuleysið vat dóni- ur á honum,— dómur Gláms — og Glámsaugun fylgdu honum alstaðar. Prófessor Hermann spyr, hvort slik ur róman, sé óæðri, en sagan sjálf, og lætur Aristoteles svara: Skáld- skapurinn er sagan i æðra veldi. Seint í formálanum er hreifl þeirri hefir flutt vörur milli íslands og út- landa fyrir 20—24 kr. tonnið, eins og var fyrir striðið, en lausaskipin útlendu, sém flutt hafa kol og ýms- an varning, hafa tekið nálega tvöfalt, um 45 kr. fyrir lestina. — Félagið hefir því ekki grætt á striðinu og er bezt að hluthafar geri sér það ljóst. Þvert á móti hefir það tapað stórfé A pví. Stjórn félags- ins hefir leyft mér að skýra lauslega frá tjóni því, sem stríðið hefir vald- ið undanfarið ár. Gullfoss var þá i förum 9 minuði, en Goðafoss að eins 6xj2, svo tjónið hefði verið miklu hærra, ef um heilt ár hefði verið að ræða. Aukaútgjöldin, sem stríðið hefir valdið, eru aðallega þessi: Stríðsvátrygging á skip- unum meðan á bygg- ingu þeirra stóð . . 2.910 kr. Stríðsvátrygging á Gull- fossi í 9 mán. 20.790 — — á Goðaf. i 6l/z m. 13.697 — — á skipshöfn Gullf. 7.200 — — á------Goðaf. 4.225 — Kauphækkun skipshafna ij.yoo — Verðh. á kolum Gullf. 28.000 — — - — Goðaf. 12.000 — Vinnukaupshækkun við afgreiðslur 0. fl. . . 10.000 — Tjón við tafir Gullfoss í Englandi .... 39.200 — Tjón við tafir Goðafoss i Englandi .... 15.400 — Samtals 169.103 kr. Eftir þessu myndi tjónið af strið- inu nema hér um bil 241.000 kr. á heilu ári, ef alt hefði gengið eins og raun varð á i fyrra, eða um 33°lo af hlutafé jélaqsins (711.000 kr.). Með öðrum orðum: til þess að geta staðist þetta tjón pyrýti filagið að graða i meðaldri 33 °/0 eða öllu heldur hdtt upp í 40 °/0, ef gert vari rdð ýyrir pví, að hluthafar fen%ju petta drið 4—6°fQ arð, og er þó ótalin sú fúlga sem leggja þarf í varasjóð o. fl. spurningu, hvað Grettir eiginlega hafi verið ? Nikulás biskup segir í >Kon- ungsefnum* Ibsens. »Sá sem mesta hefir hamingjuna er mesti maður- inn«, og um Skúla hertoga er þar sagt: »Skúli Bárðarson var stjiip- barn Guðs á jörðunni«. Grettir var ekki giftusamur, sólskinsbarn var hann ekki, stjúpbarn guðs á jörð- unni var hann eftir endir Grettis- sögu, en eftir byggingu sögunnar var hann það ekki. — Nei, Grettir er þjóðhetja íslands ofin inn í sagna- vef þess. Það er hér um bil niður- staða þýðandans. í niðurlagi for- málans talar prófessor Hermann um Grettisljóð Matth. Jochumsonar, og vitnar til formálans fyrir þeim: »Grettír, þú ert þjóðin mínc. M. J. álitur að hún muni losast seint við hann G 1 a u m sinn, en geti byrjað Spesar þátt, þegar bræður og synir hennar stefni málum sínum til þings. Frá þessu sjónarmiði er Grettla spá- dómur um islenzku þjóðina, sem á sér enn gæfu í vændum — gæfu sem þegar er byrjuð. III. Og þá er þýðingin á Grettissögu. Prófessor Hermann leysir söguna

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.