Ísafold - 20.01.1921, Blaðsíða 1

Ísafold - 20.01.1921, Blaðsíða 1
p ISAFOLD Stia 499 og JOO. Ritstión: Vilh'ámn-r' Hnsen. Isafoldi XLVIR árg. Reykjavik. Fiitd ¦•> n 20 ] úat 1921 •1|U!^ (\. Ræöa : Kn þið viti'ð ríst iill nokknð utn þnð, ai"'. Verzlunarmenn eru að sjálfsögSu hbiti verkamannali'ðsins, aS minsta : hwt-ir¦•¦¦¦¦ ¦ farrfast Engihn „búSarÍokur". "Eg.ætla aS leyfa mér aS kosti í f'lestum löndum, og vafalaust Einars H. Kvaran á kjósenðafunöinum 9. þ. m. þi^rrn hefi 1 árin haí't hngrekki ti' þess oö bin neiiiu máli, sem alþýða manna iS aS neinu. Viö --------- -» : . ao' allar fram- msum ykkai ¦ ókleifar á þessum ha: ekki legl <¦' að • tveimur Srum. AS öðru' leyti býst eg °; "l:!1 við höfum sra'ði'S, h'efir lesa ykkur örstutta kafla úr ritgjörö, líka hér, leggur ekki áherzlu á þessa sciu við i'engum í nokkurs konar jóla- : gjörbreytingu á þjóöfélagsskipuninni, gjöf, Reykvíkingar — bÍaSiS gefiS út ei leggur kapp á hitt, ab' kjör verka- manna séu bæft, svo sem framast verður vi'ð komi'S, og aS í þeirra skaut falli sem mest af ágóðanum af þeim fyrir- aðf augadaginn: I kaapstaðnum hafa vaxið upp fjöl- . ;kur hafi or' Pflð hef'Si þó ef til vill mennar stéttir mam eiqa . í .. í oklíur vonarneistan- heimaféng kandaverk íitækjum, sem þeir leggja vinnu sína í • ii'.í st.iórn a okkur trú á rill- .,, ,tp,„ \ j gg mlimjst ]íka ofurlítið á þetta miki)- - að þ\ fýrir'okkur, þegar fnaiíslenzku j væga mál áSur en eg haetti. i höfnhi ekki orSiS mikiS 0g alls- j Vi'ö gerum ráö fyrir að einhverjum • '¦' trú hjá þiiigflokkununi. — ..aiikast og marg /Ua" — göturnar. vifc, áð ykkur háfi mðrgum þótt stjórn- ' •./ósl-,, á hver'ju þeir ætluSu tnska kaupstaðamenning nokkúrn tímá undanfai n.lar hefir c'mn af ítokk ignast a'ð 'völdum og út- sviplítil. Eg ¦¦•>' ' stefnuskrá. En hún var lcr, marmanna a bcs: . að eg hefi áti tal sv" víðtæk og oákveSín, að nauSalítið mú itli ver'tð í avo , i'ð ineiin úr l'Iestuni hlutúm landsin , " ¦' henni hafa verið teki'S. ' mikíurn mciri Vuta a'ð hann hr.fir ráðið nleiri • '¦'¦ ;r I ¦ 'o'S við þann tón. nmleitanir háfa verið k síð- tolhi ..heldrimanna" tlsknhni. Og sú '¦ '1 ntt áð breyta hémn, gera . htldrimanna tíska irotnar í lu.ndi.nu. ¦7ii 'ií. ,".f st.jórnmálmmrn hjá haUa eitihvað lögu'egri. En mér skilst ítn kaupmangara Kágurinn er nú einu Rc-k\j'ki'-;um en öörnin landsmörinuni. svo- seft eú viöteitni hafi runnið út í , ,„)' i.lþjóff manna kaupi ":! þetra efcki í ámadisskyn ¦ t'ariS haia iif 5 stjðrni nudim'.S'nmirvirðasth'afaœtoflokk-'^ð';. 0ír kaupmangaratískan i kaup- ,á]. u'num íið lifn á gömlum detlnm urn sa.m- ntaðímm er gegnaartauM óhóf. Eyðsla í:: idant'ÖTiu— hvorki til þings' band okkar við Dani. Mér finst það {< dý'rHMu e-.iendum oörwm og stjórnar. ii#™ héfi enga tilhrieigingu "okkuð líkt c.ins og ef einhver ætlaði' fæðutegunúum; óhóf i skrauthýmm og • áfellast neinn. Eg sér aS hita húsið sitt me'S kolunum, sem ¦ dýrnstu húágögnum,, óhóf í lixffnaði og' þetta hafa verið afni ''•'"", brendi fyrir nokkrilni árum. pað A.cmtiininu. bUum, reiðhjólum og öllu fjáíii tírnar. paS hefir l>r berrsýnilegt, að cinhvern betri hita- idum n'ófrtvm tjáir að nefna. að sitja hjá gJáfa þurfum \'i'S inn í stjórnmnl _ /•;» ö\lu 'framar óH'ófiegt iðjuleysi og ' ¦.:¦ sér en að ráíSa okkar. lyfirlæti— samfara fyrirlitningu á Uk- lciki hugur á a'S vita, bvernig s fstaða okkar sé til þingflokkanna, ogþessvegna hef'i eg sagt um þá þsð seni eg het'i sagt. Eg vona, að öllum bkiljist, að hú,.> ev', enn sem kcniið er. ákveðin með því, scm eg hefi uú tekið fram. Við höfum ákveSin mál, sem viö yiljum fá fran:j gengt. ViS vitúm ekkert, hvort þing'- flokkaruir vil.ja ljá þeim fyJgi sitt. Með- v'O stendur, tcl.ium viö okkur a'ð sjálfsögðu engum flok-ki háffa. Okku.i' hsfir verið sagt, að miki'ö haíi \criö uin þa'ö spurt, hvcr al'staða værj lil :¦, íjnnir hafa nú reyndar ekki þózí j haia fyrir ])\i að spyrja. Tafarlaust þegar fregn- in bni'si út 11111 þaJS vim basinn. a'ð við gerðum kosl , illyrti eittblaöið' Vísir, að við værum afdráttariaust fylg- ismenn stiórnarinnar, og áma'lti okkur l'.vrir það ...... þó að við hefðum þá ekki s.jálfir sagt uokkurí orb um það. Sania , er sannfær-j .PaS leyndi sér ekki ú síSasta þingi, amXegri rinini, fyrirlitúing á almúgan :..: • aieð rétt mál, þegar hvað mönnum finst þessi flokkaskifting um 'og innlcndum og fornum alþf/ðu n'ki nijög almeun v'era orðin andhælisleg og fánýt. pá háttumd sló'ð þessardoflStunga fersíðan' bbið dróttaði þ' nokkurum '"»¦'"' ' ¦':"'' imálin obkár og leitSi fuBdu 10 þmgmenn sig km'tða til þess háraffi kaupstaðarbáa, og verður hver) þjésti, að eg .¦¦¦ i höfunðui að grein í úl ! að lýsa yfir því, að þeir teldu 8ig ekki | „ð sækja svo i slóffina sem kraftar M stöð- Sannast a'ð segja skil eg ekki, hvern-, he>'ra neinum flokkinum til. En þessum Uyfa. ísís í stiórnarinnar nleikurinn var sá, að eg hafði íg þess ¦ S geta verið annan veg 10 mönMm í6v nákvæmlega eins og farið. :., þess að þ.jóðin haí'i áhuga á flokkunum :þeir léta ekkertuppi um þa8 stjörnmáiunum yfii-ieitt, verður hún að hv*P beir ætiuðu sér fyrir okkur að .sjá eúihverjnm h&gsjánum haldið á lofti i"era- setn að minsta kosti nokkurum hluta píi'ð er ekkert undarlegt, að afskap- hennar ^etur þótt vænt um. Hún verður leg deyfð hafi komist inn í stjórnmála- iv stel'nt sé að einhverju áhagann með þessu atferli, og a'S tölu- takmarki, sem henci þykir máli skifta. vc.rS óbeit á stjórnmálunum hafi sprotf- B'm veronr «S sjá éiuhvérja menn, seni ið upp. Engum getur dulist, að m.iög halda \\\vr'' merki hugijónanna, menu, mikið verk liggur fyrir þessari þjóð sc" hún veit a,S eru þess albúnir að að vinna, ef vel á að fara. Og því fer stai.'n \iS meriið eða falla hjá því, svo fjarri, að framkvæmdirnar séu til- p;>; er þetta, sem vekur h]á þjóðinni komumiklar, að stjórnmálnmenn okkar ái'";a á stjórninálunum og kærleika til. eru jafnvel ekkert um þær að tala. þeirra. l!; ['"ð er ckki neitt annað. En því miður er sagan ekki nema hálf Pið vitiö nú sjálfeagt öll, nokkurn- \sii-0 me8 bessu" f staíSinn fyrir heil" veginu jafnvel og eg, hvernig gengi'ð bri^an áhuga á landsmálum, er vi«- heíir fyrir okkur. Okkar aðalmál hefir b.i"«sleí?«sti stéttarígur að magnast. Eg verið 7«ndStwí«ní«. LaEgm«t.he£ir mn A þal' einkum viS kuldann mÍ1U kaup' hana veriS talað af öllum landsmáium. : ^ntona - og þá sér^taklega Reykja- Langmestar aðfiuslur, sem hrotiS hafa víkur ~ °^ sveitanna. í stjórnarinnar garí, hafa að eÍDhverju | pa-g eru ekki hlýjar kveðjur, sem leyti staðið í sarcbandi við hana. Áöur; Reykjavík fær úr eveitunum um þessar en þessum fundi vevíiur slitið, vertSur | nnuidir. pað er ekki mikið verið að tala gerð ítarieg greit' f'yrir afstöðu okkar: um það, að Beykjavík ber um helming- til þess máh', svo að eg þarf ekki að, inn af öllum þebn útgjöldum, sem tefja ykkur á því að fiölyrða um hana. l.-'.ndssjóður fær af sköttum, toll- En það verS eg a'S tuka fram, að méi'i um, aukatekjum og stimpilgjöldum er óskiljanlegt að það mál sé vel fallið , og þess konar. — Einn norðlenzk- til þess að vekja kærleika til stjórnmál- ¦ ur rithöfundur, sem Reykjavík tók með anna, þó aö hún hafi víst verið óhjá- \ kostum og kynjum fyrir 2—3 árum, kvæmileg ráðstöfun í byrjuninni. Enda' prédikar þaö látlaust, a« Reykjavík sé flefir ekki sú rauiún orðið á. Raunin að drepa alla menning í landinu. Síðast hefir orSig sú, að nærri því allir hafa j hefir hann lýst yfir því á prenti fyrir pið verðið nict' að líkindum öll sam- engan þ$tt étt í þeirri grein og ekkert um veriö óánægSir — með réttu eða röngu. Petta mál sýnist alveg sérstaklega re\ til þess fallið að vekja úlfúS og sundur- nokkrum vikum. Ekki Terfiur annað séð, en að verið sé að œsa sveitirnar upp tii þess að leggja taumlaust hatur á lyndi, gremju og tortrygni. Eg get t»p- j Reykjavík, og þá sérstaklega á verzlun- lega hugsaS mér svo algjöra Btjórn, «8 (arstéttina. Henni er um alt ilt kent. hún hefði ekki »«tt ámœli, ef hún hefBi Óvildin og óvirðingin skín út úr hverri orðið að dragast meS slíkt mál. setningu. Kaupmenn eru tæplega nefnd- j Paö eru sósialistar eða jafnaðannenn, Vitaskuld höfum við haft þingflokka. ir „kaupmenn". peir eru ,^kaupmangsr- sem aðhyllast þessar akoOanir. Annar dóma um þa'ð, :ið óvingjamjegra — og eg vil .ial'uí'inuii segja ósanngjarnara og vitlausara — gæti þetta tæpast verið. Eg skal taká til dæmis iðjuleysis-brigzl- i'ð. pcir, scm eitthvað vita um þa'ð verk, scm verzlnarmenn þessa bæjar inna af hendi á hverjum degi, og um það kapp- hlaup, karla og kvenna úr öllttm stéttum, sem hér fer framjivemer sem einhver at- viniia losnar, þeir vita það lika, að það brigzlið er alveg út í hiitt, bcin fjar- stav6a, sprottin af óvild og vanþekk- ing. petta er ekki nema eitt, lítið sýnis- horn af þeim fjandsBaparskúrum, sem stöðugt er látið rigna yfir Reykjavík úr sveitunum. Mér í'inst þn'ð vera alvar- legt mál, og eg vík ofnrlítið að því síðar. Stétttirígurinn er líka að magnast í aiinari mynd, ekki síst hér í Reykjavík. Hér stendur hann sambandi vi'ð þá al- heimshreyfingu, sem nú er hingað kom- in og yfirleitt er kend við verkamenn— ina. Nokkur viðleitni hefir farið fram í þá átt að gera þennan ríg sem allra kuldalegastan. I þessari alheimshreyfingu eru, eins og þið sjálfsagt vitið, tveir megin- straumar. Annar þeirra á upþtök sín i þeim kemiingum, að mannfélagsskip- unin sé alveg ótæk, misréttið í henni sé allsendis óviðunandi, þar sem sumir hafi ekki málungi matar, en aðrir hafi ekki að eins allsnægtir, heldur langt fram yfir þaS, og geti með auðnum kúgað þá, sem eru minni mátt&r — og að ráCið til þess að bæta úr þeesu sé það, að gróðalindirnar verði eigm ríkjanna. — liana vita'ð. íryr en cg Ins hana í lila'Sinu. eins og nörir kaupeudur þess. pa'ð er bersýráleg! að aðalvopnið ;-cegn okkut' á a'ð vcra þaö að telja luiinnum tríi um, sð rið ætlvim okkur að vera stuðnings- mewn stjórnariiinar, á hyerjn sem geng- ur, og hvað sem viö segjum, og hvort sem v'ð segjum nokktvð eða ekki neitt. Ekki geiuni vi'S þrætt -fyrir það. að okk- ur liai'i verið boði'ð fylgi manna, sem sig sjálfir að minsta kosti ráða miklu í þessum b;c. ef við vildum skil- yrðislaust lýsa obkur andstæ'Öinga stjórnarinnar. Við höl.um ekki viljað gera neiu slík kaup — ekki binda okk- ur neinum þeirn biindum, setn við telj- nm óeðlileg e'ða jafnvel ha;ttuleg — viljum beldiir i'ara á mis við kosningn, eí því er a'ð KkiftR. en kaupa hana sliku verði. aða okkar til stjórnarinnar er að sjalfsögðu nokkuð lík afstöðu okkar til flokkanna. Vill stjórnin aðhyllast okk- ar áhugamál og styðja þau röggsam- lega? Bins cg þið skiljið skiftir það miklu máli. Vi!;ji hún það ekki getur auðvítað ekki verið um neitt fylgi að ræða frá okkar hálf«. Við vitum ekki um hng hennar í þeim efnum, og getum því ekkert sai.ít, um fylgi við hana. En hitt teljum við beint óráð og óverjandi að skuldbinda sig fyrirfram til þess að greiða henni vantraustsatkvæði. Pað geta menn gert, þegar menn vita nokk- urn veginn með vissu, hvað við tekur, ef stjórnin fellur— þegar til taks eru hæf- ir, þektir menn, viöbúnir að taka vií völdnnnm. pið vitið öll, að engu slíku er til að dreifa hér með oss um þessar mundir. í þeim þingflokka-óskapnaði, , þeirri hringiðu stjórnmálanna og þeim j hiossakaupa-faraldri, sem við eiguni við búa, getum við sannarlega feug^S 'u -\erri .st.jórii eil við nú hóí'uin. Eg 1 mjög uin, a'ð Reykjavík vani þess \ albúin að skifta nú á stjórninni og þcini, mðnnum, serti hallmæla henni :neö 'uiu oi'sn , i: mnfæ'rS- það, ti! dn'mis að taka, að lands- ictur komið í h'öndum rit- Vlagnúásonai'. Eg iitn okkuv • ei'nm ekki itstjóri V'ísis na tnenn bent. \ j ínig til að víkja atiur að þeirri ofsókn, sem i skrifum manna úr Alct' f'inst að Reykjavík, og þá n Heyk.javíkur, eigi að gefa I lici: ,, i liugsn'ð iiiéi', að ein- '.'g vígreifuu: mönnum ¦ niki'ð \nl'amál, hvemig við l.'.c.\k\ ¦iguni n'ð' svara slíkri :ið v að sjálf- ;a hart maita hörðu. Við ¦,, mál. pó að harð- séu úsamigjom og a rangsnúÍB þá er und- nt'nr alvarlegs eðlis. íirðug'leikar, sem tð stríSa um þessar < ninndii'. Atvmiiu.cgii landsins hafa ;>)kkur síðustu ár- íiinuveganna, sem okkur, hefir laud- , búnaðurinn orðið affcur úr. Bændur sjá . voðtt í'tam undan sér. Frarn úr þcssum i iir'ð . ur aS reyna að ráða, ¦'¦ cigum til. pví fer svo l'.jai'ii, að ingar eigi að láta æsast lil óyildar gegn sveitamönnum, þó tvð l'cii' verði óþolininóðir og skapvondir r garð, a'ð þeir eiga, aö krefjast þingmönnum sínum hver.iir sem þeir nú verðn, nð þeir hafi vakandi auga n hagsmununi landbúnaðarins og styðji af alefli sé J. sem getur veriS hoimro til eflingar, ct' ekki er gengið meS því á réttindi annara manna. Með því iniiir Reykjavík sanna þjóSræknis- skyldu :sf hendi. Og þa'ð er bezta ráSið til þess a'S lækna þennan stéttaríg, áður en hann er orðinn að átumeini. pað er sannfæring okkar, að okkar aSalniál, þau sem hr. Jón porláksson hefir' nú gert grein fyrir, séu afar-mikil- va?gt spor í áttina til hagsmuna fyrir sveitírnar. Reynist kleift að nota aflið í f ossunum til þess að lýsa og hita sveita bæina, og til þess að koma á járnbraut- arferSum um landið, þá er óhætt aS segja, að sveitir þessa lands eigi ekki saman nema nafnið við það, sem þær eru nú. Samgiiuguörðugleikaniir og kuldinn í híbýlum sveitamanna er vaf»- laust með alvarlegustu agnúunum, sem landhúnaSur vor á viS aS stríSa. pá vík eg að af stöSu okkar til verka- mannahreyfina;arinnar. Sísialistar er- um viS ekki. Við höfum ekki trú á þvíf að meS þeiiri breytingu, sem fyrir jafn- aðarmönnum vakir, verði mein okkar bætt, að minsta kosti ekki hér á lslanái. Eg kannast fúslega viS þa«, aS miklir agnúar eru á, þeirri þióSfélagsskipun^ sem mannkyniS hefir átt vijB aö búa »8 undanförnu. Eg kannast líka við þaí, að ýmsir rithöfundar sósíalista hafa veriS stórgéfaSir og hálærSir menn. Éa

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.