Ísafold - 12.07.1921, Blaðsíða 1

Ísafold - 12.07.1921, Blaðsíða 1
Vikublað. Verð: 5 kr. arg. júlí G-jalddagi 1. AFOLD Símar 499 og 500. Ritstjórar: Vilhjálmur Finsen og Þorsteinn Gíslason., Afgreiðsla og inn- Iheimta í Lækjargötu 2. — Talsími 500. íaafoldarprentsmiðja h.f. XLVIII. árg. Reykjavik, Þriðjudaginn 12. júlí 1921. 28 tölublað. Auglýsingar þær, sem sendar eru Lögréttu eða ísafold, birtast i báðum blöðunutn og ná þannig mestu útbreiðsln um landið, sem fáanleg er — Verðið þó hið sama og áður var f öðru blaðinu. Islandsbanki- Aðalfundur. Aðalfundur bankans var haldinn 5. þ. m. kl. 9 f. h. i húsi bankans. Formaður bankariðsins las upp skýrslu fulltiilaiáðsins og skyrði itarlega frá starfsemi bankans sið- astliðið ár. Samþykt var að verja ársarðinum fyrir 1920 þannig: 1. Lagt var í varasjóð kr. 207. 427.66. 2. Lagt til hliðar fyrir tapi 1.200. 000.00. 3. Greitt til hluthafa 6°/0. Samþykt var að fallast á lög sið- asta alþingis um seðlaútgáfuréttinn og bankastjórniuni falið að útnefna tvo matsmenn fyrir bankans hönd til að meta hlutabref bankans. Til að gera nauðsynlegar breyt- ingar á skipulagsskrá bankans i sam- ræmi við lög siðasta alþingis var kosin 3Ja manna nefnd og hlutu koscingu: forsætisráðherra Jón Magn- ússon, hæstaréttardömari Lárus H. Bjainason og banbstjóri Eggert Claessen. í bankaráðið var. endurkosinn i e. hlj. Statsgældsdirektör P. O. A. Andersen. Sömuleiðis var endar- kosiun i e. blj. sem endurskoðandi landritari Klemens Jónsson. Reikningur íslandsbanka fyrir ár- ið£i920 er kominn út fyrir rúmri viku. Síðasta árið hefir ekki verið annað eins ^veltiár og 1919 var, þó ekki verði "annað sagt, en líka hafi vel árað fyrir bankann á síð- asta ári. Reikningur yfir ábata oghalla sýnir tekjumegin vexti, diskonto og provision^ 1.9 54.600 kr. 21 aur. og arður af útbúunum hefir verið 156.190 E:kr. 20 aur., svo samtals verðatekjurnar 2.110.790 kr. 41 aur. GjaldameginJ~eru helstu upphæðirn- ar laun *bankastjórnar og starfs- manna 75.405 kr. 57 aur., dýrtíðar- bætur 89.900 kr. 67 aur., ljós, eldi- viður, ræsting og skrifstofukostnað- nr 103.940 kr. 65 aur. og seðla- gjald til rikissjóðs 74.743 kr- 27 aur. en hreinn arður er til skifta kemur er 1.740.961 kr. 73 anr. Arið 1919 var arðurinn 2.224.817 kr. 67 aur. eða nærri hálfri miljón meiri. Jafnaðarreikningur bankans og út- búa hans sýuir að veltan í árslok hefir verið 52.343.867 kr. 21 aur> Þar af eru vhciiiin langhæsti liðar. inn, tf./1^.^^ «r. 5S anr. og þá reikningslán 9-251.136 kr. 49 aur. en sjálfskuldarábyrgðarlán 1.779.194 kr. 73 aur. Skuldir við erlenda banka voru við áramót 7.704.233 kr. 62 aur. Innstæðufé á hlaupa- reikningi nær n miljónir og inn- stæða með sparisjóðskjörum tæp- ar tvær miljónir króna og inn- lánsfé 8V2 miljón, og ýmsir skuld- heimtumenn áttu hjá bankanum tæpar 3 miljónir. Varasjóður bank- ans var í árslok 1920 3.792.587 kr. 37 aur. Af seðlum voru i umferð í árs- lok 8.586.180 kr. Mest var úti af seðlum mánuðina ágúst: 9.132.660 kr., september: 10.409.440 kr., októ- ber; 10.830.980 kr. og nóvember: 9.942.545 kr. Málmforðinn var i árslok 4.094.376 kr. Þar af í gull- peningum 3.030.300 kr. og inni- eígn hjá bönkum 1.040.000 kr. Reykjavik hefir haft margt til sins ágætis nndanfarna tima, og sumt af því jjvarir enn. Hér hefir staðið yfir fyrsta landbúnaðarsýningin íslenka, listasýning og ennfremur ýyrsta is- Unska heimilisiðnaðarsýninqtn, auk margs annars, svo sem synodusar, læknafundar, að ógleymdri sjálfri konungskomunni. Höfuðstaðurinn hefir því aldrei lifað aðra eins tíma og nú, bæjarlífið aldrei verið eins fjölbreytt og margháttað. Og sýn- ingarnar allar eiga ekki minstan þáttinn í þvi. Heimilisiðnaðarsýningin hefir bæk- isiðð sína i Iðnskólanum. Það hús- rúm, sem þar var um að ræða, að- eins 5 stofur, er alt of litið fyrir sýninguna. Munirnir njóta sýn ekki fyrir þrengslum, auga sýningargests- ins hvarflar yfir alla þessa mergð hlutanna an þess að geta notið hvers einstaks til fullnustu, nema þá að- eins þeirra, sem úr skera að fegurð eða sérkennileik. En það er áreiðanlega ekki til einskis farið samt sem áður, að koma á sýninguna. Það er i raun og veru stórmentandi. Maður stend- ur þar frammi fyrir áþreifanlegum votti pess, hve islenskar hendar geta afkastað í heimahúsum, hve vinnu- hæf og ^starfslægin þjóðin er enn. Það skin vinnugleði og vinnuáhugi af öllum þessum mörgu munum, misjðfnum að list og prýði, frágangi og endingu. Og það mnn varla koma svo nokkur á þessa sýningu, að hann undrist ekki, hve mikið þjóðin getur gert sjálf, hve verk- hyggin og verkla^in hún er, og hve miklum forða hun ræður yfir i heimilisiðnaðarstarfi sinu, sem getur gert heimilin fegurri, þægilegri og vistlegri. Alt saman með hðndunum, og alt saman unnið innan heimilis- veggjanna, í friði og ró, ekkert af þvi sótt 1 sótugar verksmiðjur eða fengið með vélavinnu. Þessar fimm stofur í Iðnskólanum með alla hina mðrgu muni, sem þar eru saman- komnir, eru i raun og veru þögul lofgerð til islensku heimilanna og íslensku iðnu og starfhögu hand- anna. Sýningunni er skift í dei'dir. I fyrstu deild er prjónles alt. Er það lang stærsta deildin. Má þar sjá: sokka, vetlinga, sjöl, þríhyrnur, trefla, handstúkur, skotthúfur, illeppa, dúka, band, pils, o. s. frv. Sumt af þess- um munum er mjög vel gert, sumt aftur á móti i meðallagi, og jafnvel þar fyrir neðan. Fólk hefir auð- sjálanlega sent munina eins og þeir eru vanalegast unnir hjá því og ekkert til þeirra vandað venju frem- ur. Aftur hafa aðrir að eins sent úrvalið. Og er gott að hafa þetta hvorttveggja til samanburðar. í þess- ari deild má bend* á auk annars framúrskarandi fint og vel unnið band, þrinnað. Litur það út fyrir að vera að eins einfalt og þó hár- smátt. Er bandið spunnið af Bríeti ísleifsdóttur 4 Kamphóli í Eyjafjarðar- sýslu. Það sem mesta athygli dregur að sér í þessari deild, er þó áreiðanlega handspunavélin eftir Bárð Sigurðsson frá Höfða i Mývatnsveit. Spinnur hann þar daglega á hana og gefst mðnnum tækifæri að sjá hverju hún afkastar. Eru á henni 2 5 snældur og á hún að vinna á við 12 stúlkurog og er þvi mesti töfragripur. Tvinn- ingaráhald og hesputré fylgir henni, Kestar hún með öllu 800.00 kr. Þessi vél er áreiðanlega hið mesta þarfa þing og ætti að vera til alstað- ar þar sem tóvinna er stunduð að nokkrum mun. En það ætti að vera sem viðast i þessu kalda landi. Þá má jjá þarna band með yms- nm litum, alt litað úr grðsum. Eru sumir litirnir einkar fallegir og að- laðandi. Þá er í annari deildinni veýnaður alskonar. Þar er meðal annara fall- legra og vel gerðra hluta bekkábreiða glitofin (nr. 42) eftir Helgn Eysteins- dóttir frá Karlsstöðum i Dalasyslu, mjög vönduð að allri gerð og frá- gangi. Ennfremnr sjal ofið (nr. 152) eftir Þórdisi Stefánsdóttir á Ákur- eyri, kostar það 250 kr., mjög vand- aður hlutnr og eignlegur. Þá er þar og stólrejill (nr. 166) eftir Margréti Sölvadóttir frá Arnheiðarstöðum i Múlasýsln, fallegur og vandaður, dyratjðld (nr. 191) unnin á vefnað- aruámskeiðinu á Akureyri. í þriðju deildinni er hvitsaumur. þar eru margir ágætlega vel gerðir hlutir. Fjórði flokkurinn er litsaumur og baldýrinq, Eru i honum ýmsir munir vel unnir og sjálegir mjög, svo sem sessa (nr. 50) eftir Sigrúnu Rósenberg Vatnsstíg 4 hér i Reykjavik, ktoss- saumuð qólfábreiða (nr. 87) eftir Ing- unni Eggertsdóttur frá Breiðabóls- stað í Fljótshlið, veggmynd (nr. 90) eftir Þorbjörgu Friðriksdóttir Óðins- götu Rvik, vegqábreiða (nr. 95) eftir Þorbjörgu Bergmann i Hafnarfirði, bekkábreiða (nr. 95) eftír önnu Sig- urjónsdóttir Austurhlið Húnavatns- sýslu og að síðustu ágætlega vel saumuð veqqmynd frá Mývatni, eftir Svanfriði Hjartardóttir, Suðurgötu 4 hér i Reykjavik. Er sú mynd óefað sú besta af þvi tagi á sýningunni. Þá er í 5 flokknum bast-, tdqa- hrosshdnvinna, burstagerð o. fl. Eru það einkum munir frá handavinnu- námskeiði á Eyrarbakka þetta ít, eftir börn frá 9—15 ára. Þá er skinnavara. Má þar sjá mjög vel sútuð skinn, skó úr stein- bitsroði, hákarlsskráp o fl. I sjö unda flokknum eru smíðaðir munir úr tré, beini og málmi. Er i tré- smiðadeildinni einkum tvent, sera vekur athygli manns: lítið skiþ eftir blindan mann, Kristjin Simonarson til heimilis hér i bænum. Er það i sjálfu sér engin dvergasmíð, en þó merkilegt fyrir þær sakir, að það skuli vera eftir blindan mann. Hitt er litið skatthol eftir ólæiðan mann, Boga Magnússon frá Skarði í Dala- syslu. í áttunda flokkknum er: bókband, pappavinna oq leikýðnq, og i þeim niunda og siðasta áhöld og efni til heimilisiðnaðar. Hér er ógerningur að minnast á alla þá muni á sýningunni, sem eiu maklegir umtals. Auk þess verður hér ekki farið út i þá sálma að finna að þeim munum, sem ekki geta talist sýningarhæfir. Þeir eru eins og gefur að skilja margir. En engu að síður ætti sýningin að geta náð tilgangi sínum: að sýna mönnum hvað islenskar hendur geta framleitt, 01? hvetja menn til að btia að sínu. Það er markmið þessar iðnsýningar. Og áreiðanlega geta menn margt af henni lært. Hún ætti að vera, og verður efalaust, öflug hvatning lands- mönnum til þess að leggja frekari stund á iðnað heimilanna. Það sýnir- sig þarna, að hann er þess verður. Að lokum má geta þess, að lýs- ingar af sýningum gefa hvergi nærri fullnaðaryfirlit yfir þær. Menn verða að fara sjálfir og sjá þær. Eins er með heimilisiðnaðarsýning- una. Menn verða að fara þangað sjálfir til þess að sannfærast um starfsþrótt og fjölhæfni islensku heimilanna. Geisimargir hafa þegar gert það. Og þeir sem enn hafa ekki komið þvi við, ættu að gera það strax. Það mun engan iðra þess. Sýningarnetndin hefir unnið óhemju- statf við að koma öllu fyrir. Og henni má að miklu leyti þakka það, hve gott er að fá yfirlit yfir mun- ina, þó húsakynni séa ónóg fyrir svo mikið safn. Nokkur bréff. Nafn séra Matthíasar Jochumsson- ar mun lengi lifa hjá þjóð okkar, og margt mun verða um hann skrif- að, ekki síður hér eftir en hingað til. Hann mun hafa skrifast á við marga og hljóta þvi bréf frá hon um að hafa geymst allvíða. Eg hef fengið frá honum fjölda bréfa, og við leit að þeim nú hef eg fundið mörg. Þessi biéfaskifti hófust löngu áður en eg hafði nukkur »persónu- legt kynni af séra M. J. Eg sá hann fyist vorið 1887, þegar eg var að ganga inn i latinuskólaun, og man enn vel, hvar það var. Eg var inni á forngripasafni og þar var margt fólk. Kom þá inn m. a. gild- ur maður og stórskorinn, töluvert frábrugðinn öðrum i ytra útliti og fasi. Hann gekk að Mariulíkneskinu stóra, sem var nálægt miðjum sal og skotið fram á gólfið, tók ofan og hneigði sig djiipt. Leit svo hlæj- andi til Sigurðar fornfræðings, sem stóð þar nærri, og sagði um leið og hann heilsaði honum: »Eg hneigi mig altaf fyrir henni*. Spurði eg þá einhvern, sem hjá mér stóð, hver þessi maðnr væri, og svaraði hann, að það væri »séra Matthías — í Oddac En séra M. J. var þá ein- mitt að ffytja sig frá Odda til Akur- eyrar og varð eg honum samferða á »Laura« norður um land, en hann fór af skipi með fjölskyidu sína á Sauðárkróki, þvi fregnirnar sögðu Eyjafjörð fullan af isi. Engin kynni hafði eg af honum á þessari ferð né nokkur af okkur skólapiltunum, sem með voru. En siðar sagði hann mér langa sögu af því ferðalagi inn- an um hafísinn, og þar i margt skritið, sem alveg hafði farið fram hjá mér þá. — Nokkrum árum síð- ar, eftir að eg var kominn á há- skólann í Kaupmannahöfn, skrifaði hann andmæli gegn einhverju, sem eg hafði sett í »Sunnanfara< um trúmál og skáldskap, og man eg, að eg fékk þá bréf frá honum. En það bréf finn eg ekki nú. Elsta bréf frá honum, sem eg finn hjá mér, er frá haustinu 1896. Þá hafði eg sett af honum mynd i »Snf.« og skrif- að grein með. Hún er í júliblaðinu 1896, siðasta tbl. »Snf.<, sem prent- að er i Kaupmannahöfn. Það bréf er svohljóðandi: I. Akureyri 9. okt. 1896. Hr. ritstj. »Sfa« og — vinurinspe! »Slæmur hef eg verið, en aldrei hef eg þjófur verið* — segir al- þýðan eftir Melkólfi þræl, og datt mér sviplikt í hug þegar eg leit fram- an i mina, »monstrusu< ómynd í »Sfa«. En slikt hefir litla þýðing og er alls ekki yðar sök. Eg verð líka allur á lofti yfir hinni andlegu skuggsjá, sem þér fyrir málsins iþrótt látið fylgja skripamyndinni. Það er sú langbesta og listamann- legasta »mynd«, sem nokkur hefir af mér »tekið<, vissi eg það löngu fyr að þar voruð þér fremsti mað- urinn af þeim, sem nú fást við literæra kritík hjá oss, og þessvegna var það, að mig langaði tíl að sjá mig presenteraðan í bl. yðar. Þvi að ö. 1. hef eg þá skoðun, að eg venjulega sé fremur herra en þræll hégómaskaparins. Grein sú sem »Dagskrá< færði um mig þóttí mér — hérna að segja — bull, eða að hinn gáfaði höf. hefði þar ekki geng- ið tíl »rðkstuddrar daqskrir* — eins og menn kalla á alþingismáli. Þ6 er cómt skjall verst og verra að

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.