Ísafold - 27.12.1926, Blaðsíða 1

Ísafold - 27.12.1926, Blaðsíða 1
*» Ritstjórar. Jón Kjartansson. Valtýr Stefánsson. Sími 500. ISAFOLD Árgangurinn kostar 5 krónur. Gjalddagi 1. júlí. Afgreiðsla og innheimta í Austurstræti 8. Sími 500. DAGBLAÐ:MORGUNBLAÐIÐ 51. árg. 64. tbl. Mánudaginn 27. des. 1926. ísafoldarprentsmiðja h.f. Eftir 5tefán Stefánsson, skólameistara. Kaflar úr fyrirlestri. Þó að vor sje kalt, tamt það vekur alt, er veit til tigur* i hjarta maniu, undir randir gehir og veg þeim velur, tem vinna mmarúnx blómsturkran*. Heilir hildar til, heilir hildi frá koma hermenn vorgróðurs txalandi. Þetta erindi H. H. datt mjer í hug þegar jeg var að velta því og kenningum í hvívetna og feta í hans fótspor. Fjölnismenpimir, sem hófu upp merki Eggerts, er lengi hafði niðri tegið, og skáldið þeifra, Jónas llall- grimsson, þjóðskáldið okkar hugum kæra, ovti um hann minningarljóð, sera 'alðvei fyraast, þningi-a af andagift, og hóf hann upp, ef svo oddsens skýrir ítarlega l'vá rann- sókimin hans og ritverkum, en því miður er sú ágæta fwðibók í ;ilt of fárra manna höndum. Æfi Eggerts Olafssonar eftir mág' hans og alda- vin Björn prófast Halldórsson í cv eifssyni riddana og hirð- var hann dimitteraður frá Skál- :^ stjóra ög Ólöfu Loftsdótt- holtsskóla, og fór utan á sama ur ríku." Síðan óx hann ári. Hafði hann þax til fararevri upp í foreldrahúsum til frá fóstra sínum Guðmundi. Á þess hann var 10 vetra, þá þessu hausti deponeraði hann, og setiu þau þennan sinn froru komst í tölu annara stúdenta rið getna son til bóknáms, og báskólann í Kaupmannahöfn. 1748 var Iv.uui á vetrum I Flat- tók hann examen philosoplncum 'i áðurnefndum sjera Sig- og Baeealaurei Gradum. 1749 urði, að læra fyrstu reglur latinskr- gekk út á prent latínskur bæk!- ar tungu. ingiivírá iumdi Eggevts : „Myndun Þegar Eggefl var 12 ára, kom M«nd« »f eldi.l< Atti það rit »5 hann á íóstur til Guðmundar Sig- m'a { tveim Pörtum, en aldrei urðssonar sýslumanns í Snæfells- kom ut »6ma hinn fyrri- Br þetta syslu, móðurbvóðuv síns er sat á vlT'Phaí að ritmeusku Eggerts. Ingjaldshóli. GuSmundur hjelt _ Arið 17r>0 var %¦*<"•* Sí>nil«r & fram bóknámi hans og á vetmm r*land*> ásamt Bjarna Pálssyn:, fjekk hiiim til læringar í hendar s,,m ^tundað hafði læknisfræði og síra Þórhalla Magmissyni sóknar- náttúrufræði samtímis honum við nvesti á Bovg. Hrósaði Eggert því háskólann og lauk prófi sama ár Sauðlauksdal prentuð í Hrappseyloft hve góð og gegnileg hefo'i ver- °8 ***&> til þess aS safha 1784 ev eflaust hið besta heimild- i« uppfræðing þess lærða og guð- gömliim bókum, grösum, dýram arrit um Eggert, þó stutt sje. og hrædda manns, síra Þórhalla. Hjá og steinufm og höfðu þeir styrk mætti að orði kveða, í æðra veidi, j öú orðið afarsjaklgæft. Björn llall-| homim var Eggert 3 vetur, en ;, ^ af Árna Magnússonar sjóði. gerði hann að nokkurskonar holl-| BJarni Pálsson var sonur Páls vætt landsins í hugum manna, eða vemdarengli alls hins besta og göf- Ugasta með þ.ióð vorri. Áhrit' þau, fyrir mjer, hvað jeg ætti að segja sem HuMuljóð Jónasar höfðu á um mikUmennið Eggert Ólafssonj H,i« fvrst> er •i,'s' ho-vrði þau' ()" ¦em viðætti,og honum væri fylli- nam' munu aklnii U1,'ð öUu hverfa- lega samboðið. Og varla getur það Þe&ar landsrjettindabaráttan k tilvdjun talist, að þessi vísa og næstliðinni ökl ofanverfei stóð sem höfundur hennar urðu þS éfst í hæ8t- uluUr Eorvstu ',álls SigurðV huga mínum. psonar °8' þúsundára afmælisfögnuð o'* • i' ._ v *• urinn fór um þióðina með nýjum Siðan jeg var ungungur hefir F^ ,. •'' v i. Ai e ¦ s i. *•* ! vonum oa' framtíðaráformum, orti iiggert Olafsson jafnan staoio mjer' fyrir hugskotssjónum, sem einhver allra glæsilegasta og hugþekkasta annað iiöfuðskáld aldarinnar, Matthías Joehumsson, svo átakanleg saknaðarljóð um Eggert. að hvert íslenskt hjarta bifaðist, þó hundrað vors, leituðust við að vekja þjóð-'ár væraliðiu frá hmusviplega M- ^ inaafværuinoglangvinnumsvefni. fa,]l W^íl^lf^ ™llL í ^^ a ^11" »r«n- ^ýsir hann því Eggert svo ve] og ábyggilega hetjan, meðal þeirra vormanna, sem í morgunsár hins íslenska þjóð- Svefneyjar. dórsson var stórmerkur maðuv. gagnkunnugur mági símtm, og hon- Hann var merkisberinn í broddi,svo m&r^ ounnií fil ÞJ68í>rifa °8 hirmar fáskrúðngu fylkingar, sem f benti þjóðinni fram og upp á leið, íið því marki að verða sjálfri sjer núg, með því að neyta alirar ovku, cg nota til fullnustu þau gæði. seffli iaud. vort, og sær eiga í svo ríku- leguin mæli. Hann kallaði svo hátt og snjalt, að bergmálaði í hjörtmn allra Tslendinga. sem eigi voru með öllu heillum horfnir, og ómar enn í brjóstum þeivra góðu drengja er með rjettu nefnast sannir lslend- ingar, og einblína ekki á það seint og snemma hve við erum fáir, fá- tækir, smáir, nje trúa því statí og stöðugt, að við sjeum nm allan fildur þeim óleysanlegu álögum bundnir, að vera kotþjóð með kot- ungshug. Þessir sigurómar lnreða enn við íbrjóstum vorum, og „benda þjóð að falia ekki frá nje fyrir- gera nú svo dýrura arf,en muna hvað hún var og hvað hún er og þarf." Eggert ólafsson er frumherji gert, óvenjulega miklu komið 1 verk á svo ungum aldvi. l'-Ati ev eins og þjóðin, fyvir munn sinna bestu og mestu andans manna, hafi jafnan minst Eggerts ölafssonar þegar mikið lá við, og mest reið á, að allir legðu fvam krafta sína, ættjörðinni til við- í'eisnnr, jafn ósleitilega og Eggert ólafsson gjörði á sínum tíma. Jeg vjek að því áðan, að Eggerl hafi látið sjer annast um, að vekja traust landa sinna á sjálfum sjer og laudinu. Sjá'lflstr*uB<f(5 le'itaðií^ hann við að efla, með því að brýna fyrir þeim égæti feðranna og trúna i', landið vildi hann glæða með því að fræða þa um landsins gæði og kenna þeim að hagnýta þau svo, að þau kæmu að sem bestum notum, enda ljet hann ekki sitja við orðin tóm. Til þeas að gera sig sem Eær- sem framast er kostur, bæði að vallarsýn og skapferli. Svb segir Bjðrn Halldóvsson !'vá upprána hans og uppvexti. Kvu þetta íians óbreytt orð; því best þykir mjev fiiva á að þau sjeu úr hans eigin munni mælt: ' Bjarnasonar prests að Upsum. Var þetta fyrsta för þeirra fjelaga í vannsókna erindum til landsins. Hefir Eggert þá verið 24 ára, én \ fjelagi hans nokkuð eldri, mm þri- tugt, f. 12. maí 1719. Sýnir þetta | hve bráðþroska Eggert var og ; | miklu áliti hjá fræðimönnum, og | mikils ráðandi þar ytra nm það leyti fyrir vitsimuna sakir og í«r- dóms- Komu þeir fjelagar út msð Vestmannaeyjaskipi. Fóru þeir víða vim til rannsókna, skoðuðu (ieysi. Krísuvíkuvnámur og gen^u upp á Ifeklu og þótti það líin sumviim þar i milli, hafðj hann meyta giæfraför og hóflaus of- mikið aðhald ;iv mentunar, þeirrar endurvakningar og viðrejan-[ astan til að leysa þetta mikilvæga arhreyfingar með þjóð vorri, sem.starf &f hendi, svo að verulegn hefst eftir miðja 18. öld og haldið'gagni mætti koma, varði hann mikl- liefiv áfvam, þó allmörg hJje hafi ovði« á alt fvam á þemvin dag. Allir þeir menn, er síðar hafa gengið fram fyriv fylkingar í þessu }).ÍÓðriðreisnarstríði, hafa litið Upp til Eggerts, dáðst að eldmóði hans, cg afburðavitsmunum', hafa eggjað menn f*st á, að fylgja dæmi hans um hluta sinnar skammviunu æfí til rannsókna á náttúvu landsins og háttum þjóðarinnar og öllum hag, enda mun enginn á þeim tímum, hafa vitað eins glögg skil á þesBum lilutum eins og hann og aðeins ör- Imív bieði lyv og síðar. DandfneCisaga dr. Þorr. Thoi-- „Anno 1726 þann 1. dag dec- embermánaðar er Eggert Ólafsson fæddur í Svefneyjum á Breiða- firði og á næ.sta degi endúvfædduv í II. skírn í'yviv embætti móður- bróðuv sins sjera Sigurðar Sigurós- sonav í Flateyjarkirkju, Foreldrar hans voru ólafur bóndi Gunnlaugs- son og Ragnhildur SigurSardóttir, hinnar gbfugnstu ættav. Vav Egg- ert 14. maður frá Rirni Jórsala- fara, en 11. maður frá Birni Þor- ri'dójns og annar- diifska að hætta s.jev í sKkt; þ»r bjii fóstra sínum fuuyrtu mienn að væru hræðilegir Guðmundi sýslumanni, er var ein- leirpjrf.tir, brennisteinshverir, æ»i- hvev lærðastur maður á þeim tíma legar rjúkandi eldgjár, svartir í sinni stjett og .siðavandur mjög. fURlar með jávnnefjum og Önnnr Þá víiv Eggert 15 vetra, ev hauij|undui. og (-,skbp. Með haustskipttm var nra haustið sendur í Skállholts-.iEarfu þejr fjelagar aftur íil. skóla og hjell hann þar við fimm Hainar og jókst álit þeirra mjíig vetur, nndir uppfrœðingu sira'^g þ^ssa fgr, ^a ¦„&§ ^pp^r Guðlaugs Þófgeirssonar, en síðan hinna frsegu r-annsttkna þsirra, «¦ skólameistarans herra Gísla Magn-^aiaa mun uppi nöfnnm þeirra um aldir. Að tilhlutun vísindafjelagsins danska, var nú ákveðið að senða þá aftur til landsins, til irekari rannsókna. Attu þeir að kaiú»a náttúvu laudsins, og allan l>ess hag, safna náttúrugripum og senda þá jafnóðum til vísindafie- lagsins, ásamt skýrslum um ferð- ina, og hvei's þeir urðu vísarL Eins og nærri má geta tóku þeir þessavi skijiun fegins hendi. Dvöldu hin nsestu missiri í H,öfn til þess að búa sig sem best undir förina, fallkomna sig í þeim vis indagreinum, sem þeim reið mest á að vera vel heima í, við hin um. Því lengur sem Eggert fjekst I vandasömu störf, swn fyrir þeim við bókmentir, því betur sýndu lágu. Var þeim ætlaoux cTvenju- sig lserdómsgáfnr hans, þar að le^a ríHe,gAii: Snrareyrir og laun, auki verkaði það hjá honum, bæði meðan á rannsóknunum stæði. sv« náttúvufrómleiki og gott uppeldi, ýmsum löndum þeirra þar í Höf* að hann sneiddi sig hjá 5Hum o. fl. varð að sjá flÉsi^nnm jifir hrekkja tiltækjum annara skols- veg þeirra og gengi. drengja, þótt, hann væri glaðlynd-; Vorifi 1752 hófu þeir Egg*»t »g ur, að líkinduin aldurs síns, »g Bjarni líinar frægm koni«uw»%ð- leikinn í meira lagi. ir aánar um ísland og slétJ» j|»v Árið 1746 á 20. ári aldurs shís, yfir í &ex sumnr samfleyKt. — X Sauðlauksdalur. ússonar, sem vavð búlknp á WSl

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.