Ísafold - 09.05.1927, Blaðsíða 2

Ísafold - 09.05.1927, Blaðsíða 2
t.8 a y e l 9 Fjárhagur Kaupfjelaganna lögunum veitt sjerrjettindi. Meö ; pólitískum æsingum er því haldið á lofti, að aðrir A'erslunarmenn, ----------- kaupmenn eigi að hverfa. Almenningur á því ekki að venj Og fjelögin heimta tiltrú, — ast, að gert sje neitt uppskátt um heimta sparifje fátækra manna fjárhag kaupfjelaganna. Verður inn í veltuna! það því með nýlundum talið, að En hvernig er verslunarrekstur Frjettastofunni hjer barst skeyti heildarinnar? Það er hægt að rekaj á dögunum um nokkrar tölur úr verslun með eilífu tapi meðan^ reikningum Kaupfjelags Eyfirð- keppinautum er komið fyrir kalt-' inga, amef, í þeirri von, að bankar og í skeytinu var getið um vöru- ríkissjóður taki skellinn á sínvn veltu verslunarinnar, um upphæð tima. í tryggingarsjóðum og innstæður Það er hægt að reka ,pólitíska' fjelaganna. verslun, íáta reka á reiðanun. Bn frjettaritaranum láðist að kæva sig kollann um fjárhagsú:- geta með einu orði um það, hvern- komuna — halda fjárhagsástandi ig vöruveltunni hafi verið háttað, leyndu og lifa hátt á meinleysi hve mikiu innflutningurinn hafi manna og hinni margumræddu numið og hve mikill hafi verið samábyrgð. útflutningur. Þá er heldur ekki En ástand landbúnaðar batnar getið um hvar tryggingarsj&ðir seint — meðan bændur lifa á li sjeu niður komnir og ekki minst ræktuðu landi, og hafa fje af á skuldir fjelagsmanna við fjelag- skornum skamti til túnrækt ið. Það væri þó óneitanlega í frá-' í Eyjafirði eru búnaðarfram-j sögur færandi, ef skuldir væru farir í bærilegu horfi. En tún- engar, og á hinn bóginn æði vill- ræktin þarf þar sem annarstaðar andi, þegar getið er um innstæðu' stórstígra umbóta við. — Þar og þessh. að minnast ekki á skuld- eiga bændur að sögn 900 þús. irnar um leið. kr- í verslun. Forðast er að minnast á það,' Eru þeir peningar betur geymd- hvort fjelag'ið hefir haft ágóða ir þar en í nýrækt? Þeirri spurn- eða tap af verslunarrekstrinum ingu þurfa bændur að fá svanð.j síðastl. ár, sem virðist þó miklu Meðan óvissan er, mun íslenskt máli skifta. jlundarfar heldur kjósa að lata Eins og kunnugt er, hefir Kaup- aurana ávaxtast í nýrækt í -ún-; fjelag Eyfirðinga verið eitthvert fætinum, ef eigi verða færðar best stæða kaupfjelag á landinu, sönnur á ¦og er því mjög óviðfeldið, að be&t." birtar sjeu mjög einhliða fregnir af rekstri fjelagsins, er gæfi al- menningi út í frá tilefni til að gera sjer getgátur um hitt og annað fjelaginu viðvíkjandi. Hin einhliða frásögn er Frjetta- í þessari löngu og kvalafullu legu. Frú Kristín var fædd 11. des. 1866 og því 601/» árs að aldri. — Var liún tígift. Synir liennar eru þeir Haraldur Arnason kawpmað- ur, Arni B. Björnsson gullsmiður og Ií.jorn Björnsson kgl. hirðbak- ari. Frú Kristín var fríð kona sýn- um og sköruleg í allri framgöusru, einörð og hreinskilin við Uvcrn sem hún átti, ljet ekki sinn hlut fyrir neinum stórbokkum, en var lftillát og ljúf við alla sem bá'gt áttu og mátti ekki aumt sjá. Var það hennar yndi, ef hún gat hjálp að þeim, sem leið illa, hvort sem það voru menn eða málleysingjar. Þegar stjórnarráðshúsið ?ar faugelsi. Frásögn dr. íBjörns Þórðarsqnar í doktorsritgerðinni „Refsivist á íslandi." Siera flrni lúhannesson sóknarprestur í Grenivík. verslunin, „geymi þá Kristín B. Símonarson 5. þ. m. andaðist frú Kristín B. •stofunni barst, er í rauninni líkari Símonarson að heimili sínu hjer í skrumauglýsingu en skýrslu um bænum, eftir langa og þrauta- afkomu þessa fjelags. jmikla legu. Það var seint í júlí- Kaupfjelögin eru, sem kunnugt mánuði 1925, að hún kendi fyrst er, verslunarbákn mikið. Með sjúkdóms þess, er nú hefir dregið lögum hafa þau fengið víðtæk sjerrjettindi. Þku skulda láns- stofnunum miljónir. Bændur Iandsins eiga þar bundið fje sitt og lánstraust að miklu leyti. Því eru ekki allir reikningar er snerta efnahag þessa fjelags- skapar birtir? Hvernig getur stjórn Sambandsins, stjórnir kaup fjelaganna, búist við, að hægt sje óátalið, að pukra með reikninga fjelaganna? Hvernig getur almenn ingur gert sjer slíkt að góðu? Lítum á hina eyfirsku bændur. Þeir eiga að sögn 900 þúsund krónur í kaupfjelagi þar. Hverjar eru skuldir fjelagsmanna ? Hve tryggar eru þær? Sennilegá hafa Eyfirðingar hugmynd um þetta hana til dauða. Var hún þá stödd sjálfir. ví-stur við Kyrrahaf í kynnisför. En hvað vita eyfirskir bændur Ágerðist sjúkdómuTÍnn brátl og um önnur fjelög víðsvegar um er hún koni til Xew York í októ- land, sem í Sambandinu eru? — bermánuði þá um haustið, varð Þeir leggja þó fje sitt í sara- hún að leggjast á spítala. — Þar ábyrgðarsúpuna. Hvernig er *jár- batnaði henni í svip og hjelt hún hagur heildarinnar ? Hvernig væri svo heimleiðis seint í desembei útkoman ef gert yrði upp? — Á leiðinni tók henni að verana Þessar og þvílíkar spurningar aftur. Fór hún þá til Lundúna og vakna hver af annari, spurningar var þar undir læknisheudi í ¦ ', mán sem ekki gleymast, spurningar uði, en batnaði ekkert. Þaðan fór sem bændur þessa lands þurfa að hún svo til Kaupmannahafnar og fá svarað, eiga heimting k að lagðist þar á „Klinik". Virtist þá svarað verði. j svo í fyrstu, sem hún mundi fá Hversvegna eru reikningar kauv- bata, en eftir 2 mánuði sló henni. fjelaganna ekki birtir nú, eins og'niður aftur. Fór hún þ;1 hingað var í gamla daga, meðan þeir heim og hafði nú legið rúmföst stýrðu fjelögunum,, sem nú eru síðan, í 10 mánuði, oftast nær með horfnir? jmiklum þjáningum. Hafði hún oft Samvinnupostularnir heimta sýnt það í lífinu, að henni var verslun landsmanna inn í Sam- frábærlega mikið þrek gefið og bandsiðuna. Með skattfrelsi eru f je kjarkur, og kom það þó best í 1 jós Miðvikudaginn (4. þ.m.) andað- ist á heimili sínu í Grenivík, sóknarpresturinn sjera Árni Jó- hannesson, nimlega 68 ára gamall, eftir nálega missiris baráttu við ólæknandi vanheilsu (krabba- mein). Er þar mætum manni á bak að sjá, því að sjera Árni var drengur góður, hugljúfi hvers manns, er kyrftist honum, og hinn skyldu- ræknasti í embætti alla tíð, enda átti hann alla tíð miklum vinsæld- um að fagna. Þegar sjera Arni kom í skóla var hann orðinn f'ull- tíða maður, kominn langt á 23. árið, þótt einn væri fyrir í bekkn- um (sjera Olafur sál. Finnsson), fullum tveim árum eldri. En þótt hann væri svo miklu eldri en flest- ir okkar hinna í bekknum, tókst fljótt mikil vinátta með honum og okkur öllum sambekkinguin hans, svo að jeg enda hygg, að fáir ættu meiri vinsældum að fagna í hóp sambekkinga sinna en hann. En vinsældir hans voru síst einskorðaðar við sambekking- ana. Mjer er nær að halda, að fá- ir skólabræðra minna hafi átt al- mennari vinsældum að fagna meðal pilta, en einmitt sjera Árni. Og til þess hafði hann margt að bera. Menn þurftu ekki að hafa mikil kynni af honum, til þess að sannfærast um hve góður drengur hann var, einlægur og falslaus. En jafnframt þessu var hann manna glaðlyndastur, og átti það ekki minstan þátt í hve við hinir yngri hændumst að þessum fjelaga okk- ar, þrátt fyrir aldursmuninn. Þar sem sjera Árni var í hóp fjelaga sinna, var ávalt glatt á hjalla og liann sjálfur þá venjulega glað- astur allra. Hit1 var okkur, ef til vill, ekki eins Ijósf í þá daga, að glaðlyndi Iians var samfara djúpri alvörugefni, þótt þess gætti minna út ;'i við nema þá í hóp nánustu vina. En svona var farið skap- lyndi hans alla æfi, að prlíiðværð og alvörugefni fóru þar saman, enda þótt hins síSara gætti meira út á við, eftir því sem hann eltisr meira og kyntist betur alvöru lífs- ins í þungaróðri þess. Og fyrir því átti hann alla æfi svo miklum vinsældum að fagna í verkahring sínum. Öllum þótti ánægjulegt að vera að samfundum við hann og hinsvegar báru allir, sem við hanu áttu að skifta, traust til hans og vildu eiga hann að trúnaðarvini, svo sem þann, er var jafntamt að fagna með fagnendum og gráta Margir munu halda, að þessi bók dr. Björns Þóröarsonar sje þurt lagatorf, sem engir hafi not af aðrir en liála-rðir lögfræöingar. En ]>ví fer fjarri. Bókin er fremur sögurit en lagarit, og almenningi fróðleg aflestrar. Iljer verður eigi ritaður neinn dómur um bókina sem heild, að- eins minst á þann þáttinn. sem mörguin Reykvíkingum mun þykja merkilegur aflestrar, lýsingin á fangahúsinu á Atnarhól, sem nú cr stjórnarráöið. Sakamenn voni látnir vinna aö hú.sbyggin<runni. Tók luin allmörg ár. Var lienni lokið að fullu 1771. I liúsinu voru íbúðir handa ráös- n:-anni og fangaverði — að vestan- verou niðri, en fangaklefar að austanverðu og uppi á lofti. Atti húsið að rúma 54 venjulega fanga og l(i stórglæpamenn í gæslm'arð- haldsklefum. Ilúsið var notað sem fangahús ])angaö til 1813. Meginhluti af bók Bj. Þ. er um fangavistina í þessu h.úsi, enda ýmislegt í frásögur fær- andi. Gekk skrykkjótt meö eftir- lit, viðurværi og aga. í hallíerum flyktust þangað bjálfar vegna ])jófnaöar og flakks. Matarvist svo ljeleg, að fólk dó \\r vcsöld, óþrifum og „lúsasótt." J>6 var venja að „bati" kom í fang- ana þegar hrognkelsaveiði byrjaöi. Eitt sinn er sulturinn svarf sjeí- lega aíi, og margir höfðu dáið, sendu fangarnir stiftamtmanni svo látandi brjef: Hávelborni hr. stiftamtmann. Þareð við hiifum verið dæmd til erfiöis í tngthúsi, en ekki til að deyja af hungri, þá umbiðjum vjer- J»á náð, náöugi herra, að við mætt- um fá svo mikið til fæðis, aö \uð- kynnum að halda lífi og kröftunv biðjum við í auðmýkt ásjá; hér- uppá eru vor undirskrifuB nöfn. Tugthuse h. 21. january 1786. (Nöfn 12 fanga.) Var matarvistin rannsökuð, er- brjefiS kom til stiftamtmanns og- hún ibætt. Það sem af var vetri höfðu margir sálast. Svo var til ætlast j upphafi, aö- fangarnir væru látnir stunda tó- vinnu. En þetta fór alt í handa- skolum. Þá voru karlfangar látnir vinna eyrarvinnu eða lánaðir til sjóróðra suður á Álftanes jafnvel eða upp á Akranes. Þetta gafst furðuvel, þó eftirlitið væri lítið. En svo var ástandið stundum aumt, að fangarnir liöfðu ekki föt til að hylja nekt sína og gátu af ]>eim orsökum ekki fengist viS úti- i'innu. Þaö kom fyrir, aS fangar áttií: börn saman og voru á tímabili mikil brögð að því. Yfirleitt er frásögnin um fanga- vistina á Arnarhól og um alla stjórn fangahÍLssins mjög skýr vott- ur þess, hve eymdarástand þjóðai-- innar var mikið á þessnm árnm. Nú á tímum er menningarástand þjóðanna m. a. metiS eftir fangels- unum. Eftir því sem þjóðin á full- komnari og betri stofnanir fyrii" vandræSamennina, eftir því er- menningarstig hennar talið hærra. Á hvaða stigi værum A-ið taldir, eftir ástandi betrunarhússins hjeroa við SkólavörðustÍKÍrni1? með grátendum. En slíkir menn fara sjaldan vinsælda á mis. Jeg hefi þá líka fyrir satt, að sr. Ární hafi verið mjög mikils metinn af sóknarbörnum sínum, enda hafði hann verið hjá þeim að sumu leyti allan sinn prestskap — nálega 39 ár. Prestskapinn mun hann alla tíð hafa stundað með samvisku- semi og skyldurækni og þótti upp- byggilegur kennimaður og ung- mennafræðari Yfirleitt fóru hom- um öll prestsverk vel úr hendi, að því er mjer hefir verið sagt, og lengst af mun hann hafa þótt hinn skemtilegasti fyrir altari, því að hann var raddmaður góður. Stað inn í Grenivík sat hann prýði- lega og húsaði hann allan og eius hjelt hann kirkju sína svo prýð - lega, sem frekast varð ákosið. Var í mesta máta ánagjulegt að s.i;'i, hve vel alt var um gengið þar á prestsetrinu, enda var presturinn orðlagður hirðumaður um alt, sem Iionurn var til forsjár falið. Að sóknarfólki sjera Arna er því mikili harmur kveðinn við fráfall hans, þótt tilfinnanlegast verði það nánustu ástvinum, ágætri eiginkonu hans frú Val- gerði Karólínu Guðmundsdóttur, og börnum þeirra og tengdabörn- unum. En allir nær og fjær, sem þektu hinn mæta mann, munu ásaint þeim blessa minningu hans. Sjera Árni Jóhannesson var fæddur á Víðihóli á Hólsfjöllum 14. febr. 1859. Foreldrar hans voru Jóhannes bóndi Árnason og Ingiríður Ásmundsdóttir, er síð- ast )).juggu að Ytra-Álandi í Þist- ilfirði. Ólst sjera Árni upp með þeim, uns hann haustiS 1881 fór í lærðaskólann og settist þar í 2. bekk. En sjera Guttormur Vig- fússon, séhi þá var á Svalbarði, mun hafa búið hann undir skóla. Hann var stitdent 1886 og kandi- dat frá prestaskólanum 1888 og vígðist þá um haustið (30. sept. 1888) sóknarprestur að Þöngla- bakka. en fjekk Höfða og Greni- vík 1892 og þjónaði því til dauða- dags. Hann var kvæntur Valgerði Karólínu Guðmundsdóttur (bónda á Brettingsstöðum Jónatanssonar)^ sem lifir mann sinn ásamt 4 börn- um þeirra (af 5) uppkomnum Og- er þeirra elstur Þórhallur cand- Árfiason hjer í bænum. Dr. J. H. Ranði krossinn Alþjóðafundur í París. Þessa dagana er í París hald- inn alþjóðafulltr.ftuidvtr í „Rauða krossinum". Sendiherra Islands í Kaupmannahöfn, Sveinn Björns- son, er á þeim fundi fyrir hönd2 „Rauða kross" Islands. -? > •

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.