Tíminn - 16.12.1986, Síða 11

Framsóknarflokkurinn
ara
Steingrímur Hermannsson:
70 ára starf
Framsóknarflokksins
Hinn 16. desember 1916 sto
nýjan þingflokk, og um leið
Framsóknarflokkinn. Þá voru hin gömlu
flokksbönd mjög farin að riðlast, enda í sjónmáli
sigur í sjálfstæðisbaráttunni. Pessum mönnum var
ljós þörfin fyrir nýja starfshætti og nýtt afl, sem
stuðlað gæti að atvinnulegum og félagslegum
framförum sjálfstæðrar þjóðar.
Stofnendur Framsóknarflokksins voru allir úr
röðum samvinnumanna, bænda og
ungmennafélaga, en það voru þær þrjár
hreyfingar, sem fremstar fóru í baráttunni fyrir
framförum og sjálfstæði. Samvinnumönnum hafði
tekist að ná versluninni úr höndum erlendra
einokunarkaupmanna, búnaðarfélögin voru
brautryðjendur í nýrri og róttækri tækniþróun,
ungmennafélögin vöktu stórhug og bjartsýni með
þjóðinni.
Hinum nýja flokki óx fljótlega fiskur um hrygg,
enda þörfin augljós. Framsóknarflokkurinn varð
áhrifamikill bæði á þingi og með þjóðinni. Á
sjötíu ára starfsferli hefur flokkurinn tengst
flestum þeim framfaramálum sem mikilvægust
eru. Hann hefur einnig hvað eftir annað verið
kvaddur til stjórnarforystu, þegar erfiðleikar hafa
að steðjað. Frá slíkri ábyrgð hefur
Framsóknarflokkurinn aldrei hlaupist heldur
leyst með sæmd.
Flokkur sem endurnýjast og hefur fullan
skilning á breyttum tímum, er ungur þótt sjötugur
sé. Svo er um Framsóknarflokkinn. í áratugi
hefur öflug sveit ungra manna og kvenna starfað
innan Framsóknarflokksins og stuðlað að
endurnýjun og framsýni. Sjaldan hefur þessi
hópur verið öflugri en nú. Því mun
Framsóknarflokkurinn áfram verða leiðandi afl í
íslensku þjóðfélagi.
Steingrímur Hermannsson.
Kristján Benediktsson: framkvæmdastjóri þingflokks framsóknarmanna:
Fundargerðir þingflokksins
varðveittar frá upphafi
Framsóknarflokkurinn var stofnað-
ur í desembermánuði árið 1916 af
átta þingmönnum. Telja má víst að
stofnfundurinn hafi verið í Alþingis-
húsinu þótt ekki sé þess getið í
fundargerð.
Samtök þessara átta þingmanna
beindust í fyrstu einkum að þingmál-
um. Þarna var því fyrst og fremst um
þingflokk að ræða sem síðar þróaðist
yfir í landsmálaflokk.
Reyndar má rekja upphaf þing-
flokks framsóknarmanna allmiklu
lengra aftur. Á aukaþingi árið 1912
bundust nokkrir þingmenn samtök-
um og stofnuðu flokk sem þeir
kölluðu Alþýðuflokk.
Helstu markmið þessa flokks áttu
að vera að efla framleiðsluna til
lands og sjávar og auka menningu,
jafnrétti og samtök meðal almenn-
ings.
Fljótlega var nafni flokksins breytt
og hann kallaður Bændaflokkur.
Starfaði sá flokkur í þinginu þar til
Framsóknarflokkurinn varð til.
Margir þeir þingmenn sem voru í
Alþýðuflokknum og Bændaflokkn-
um voru meðal stofnenda Fram-
sóknarflokksins. Hann er því rétt-
nefndur arftaki þeirra. Enda sjást
tengslin kannski best á því að fund-
argerðir þessara þriggja flokka eru
skráðar í eina og sömu bókina.
Með nokkrum rétti má því rekja
upphaf þingflokks framsóknar-
manna til ársins 1912 eða til 3. júlí
1913 er stofnsamningur Alþýðu-
flokksins var undirritaður í húsi
Búnaðarfélags fslands.
Starfsemi þingflokksins
í lögum flokksins segir að þing-
menn hans skuli mynda þingflokk og
að í upphafi hvers þings skuli hann
kjósa sér stjórn þriggja manna,
formann sem kjósa skal sérstaklega
og tvo meðstjórnendur.
Núverandi formaður er Páll Pét-
ursson en meðstjórnendur Ingvar
Gíslason og Davíð Aðalsteinsson.
Kosning stjórnar er skrifleg. í starfs-
reglum sem þingflokkurinn hefur
sett sér segir svo m.a. um stjórn hans
að hún skuli koma fram fyrir hans
hönd útávið og innan þingsins, taka
á móti erindum sem þingflokknum
berst og afgreiða þau eftir því sem
þörf krefur í samráði við þingflokk-
inn.
Fundir
í starfsreglum þingflokksins segir
að hann skuli halda fundi a.m.k.
tvisvar í viku yfir þingtímann og
oftar ef þurfa þykir. Fastir fundar-
tímar eru á mánudögum og miðviku-
dögum á tímabilinu frá kl. 16-19.
Utan þingtíma eru fundir haldnir
eftir því sem ástæða þykir til. Árleg-
ur fundafjöldi í þingflokknum í
seinni tíð hefur verið á bilinu 70-80.
Auk þingmanna eiga allmargir
aðilar rétt til setu á þingflokksfund-
um samkvæmt flokkslögum eða sér-
stökum samþykktum þingflokksins.
Hafa' þessir aðilar málfrelsi og til-
lögurétt en ekki atkvæðisrétt.
Hér er um að ræða þá stjórnar-
menn og varastjórnarmenn Fram-
sóknarflokksins sem ekki eru
þingmenn, formenn landssamtaka á
vegum flokksfélaga, ritstjóra Tím-
ans og Dags og þann fréttamann
Tímans sem annast fréttaskrif frá
Alþingi.
I upphafi núverandi kjörtímabils
ákvað þingflokkurinn að sá maður
erskipaði 1. sæti flokksins í Reykja-
neskjördæmi, en náði ekki kjöri,
fengi rétt til setu á fundum þing-
flokksins.
Stöku sinnum eru þingflokksfund-
ir haldnir utan þinghússins. Þannig
var tveggja daga fundur á Sauðár-
króki sl. sumar og jafnframt heim-
sótt fjölmörg fyrirtæki þar og í
nágrenni. Fyrr á árinu var tekinn
dagur í að skoða ýmis fyrirtæki og
stofnanir á Suðurnesjum. Segja má
að slíkar kynnisferðir séu orðnar
fastur liður í starfsemi þingflokksins.
Það sem gert er á fundum
Þar eru stjórnarfrumvörp kynnt
þegar flokkurinn er í ríkisstjórn og
oft á tíðuin er ákveðnum mönnum
falið að skoða þau milli funda.
Stjórnarfrumvörp eru ekki lögð fram
í þinginu fyrr en þingflokkar stjórn-
arinnar hafa um þau fjallað og
heimilað framlagningu þeirra.
Þá kynna þingmenn einstök mál
sem þeir hyggjast flytja eða gerast
meðflutningsmenn að. Einnig greina
menn frá störfum í nefndum og leita
álits þingflokksins á einstökum atrið-
um sem um er verið að fjalla þar.
Alloft er leitað til manna utan þing-
flokksins vegna sérþekkingar þeirra
á tilteknum málum og þeir fengnir
til að koma á fund til að skýra mál
sem þingflokkurinn er að fjalla um.
Stundum fer svo að sjálfsögðu
fram í þingflokknum almenn stjórn-
málaumræða þar sem störf og stefna
ríkisstjórnarinnar er vegin og metin
og ráðherrunum gefið veganesti til
að fara með á ríkisstjórnarfundi.
Einnig þarf þingflokkurinn að af-
greiða ýmiserindi sem honum berast
bæði frá félagssamtökum og einstakl-
ingum. 1 Alþingishúsinu hefur þing-
flokkurinn til ráðstöfunar rúmgott
og vistlegt fundaherbergi í austur-
hluta fyrstu hæðar. Mjög falleg mál-
verk prýða veggi þessa herbergis.
M.a. eru þar málverk af nokkrum
látnum þingskörungum sem tengdir
voru Framsóknarflokknum.
Fundargerðir
Fundargerðarbækur þingflokksins
hafa varðveist allt frá upphafi. Þær
eru orðnar 22 og um þessar mundir
er verið að skrifa í þá 23. í fyrstu
bókinni sem byrjað er að rita fundar-
gerðir í árið 1912 eru fundargerðir
Alþýðuflokksins og Bændaflokks-
ins sem margir þeir þingmenn sem
síðar stofnuðu Framsóknarflokkinn
störfuðu í. Fundargerðirnar eru hin
merkasta heimild um starfsemi þing-
flokksins og þar er reyndar skráður
hluti af stjórnmálasögu þjóðarinnar
frá árinu 1912 til okkar daga.