Tíminn - 28.01.1989, Side 7

Laugardagur 28. janúar 1989
HELGIN
17
með því að tæma sjóði hans.
Mikill biturleiki skapaðist milli
Tzu-hsi og frænda hennar. Um síðir
taldi hann að eina lausnin væri að
drepa yfirgeldinginn og fangelsa
hana. En hann var svikinn af emb-
ættismönnum sínum, sem óttuðust
að breytingarnar mundu kollvarpa
þeim sjálfum. Því fór svo að keisar-
inn var sjálfur hnepptur í varðhald.
Ekki þorði hún að láta drepa
hann, en nánustu samverkamenn
hans drap hún eða dæmdi í útlegð og
setti eigin menn í hans stað. Perla,
fylgikona Kuang-hsu, kraup á kné
fyrir henni og bað hana að hlífa
keisaranum við frekari auðmýkingu.
Hún vogaði sér meira að segja að
láta liggja að því að hún hefði ekki
umboð til þess að grípa fram fyrir
hendurnar á keisaranum, sem færi
með umboð himinsins. Tzu-hsi rak
hana burtu og lét fangelsa hana.
Þar með var stjómartíð keisarans
og draumar hans um nýja tíma á
enda. Hún hélt honum föngnum og
settist sjálf á valdastól aftur. En
áhuginn á Kína, þesSu landi, sem
svo lengi hafði verið lokað, var að
vaxa og erlendis höfðu menn mikla
samúð með Kuang-hsu. Breski
sendiherrann lét í veðri vaka að
mikillar óánægju gætti í Englandi
með þróun mála. Dreka - keisaiá-
ynjan varð fokvond vegna þessanar
erlendu samúðar og hið gamla at-
lendingahatur hennar bálaði upp að
nýju.
Boxara uppreisnin
„Boxararnir" voru hreyfing sem
átti uppruna sinn meðal erkiaftur-
haldssamra æskumanna í Kuan hér-
aði í Shantung. Þeir voru ákafir
útlendingahatarar og nafnið drógu
þeir af hnefaleikaæfingum, sem þeir
stunduðu á laun og iðkuðu til þess
að espa sig upp í berserksgang.
Kjörorð þeirra var „Drepum villi-
mennina". En þar sem þeir voru
ákaflega hollir Ch'ing-keisaraættinni
og þjóðernissinnaðir, valdi Tzu-hsi
þá til þess að vera eins konar þjóðar-
varðlið og studdi þá með ráðum og
dáð.
Brátt hófu þeir manndráp og
brennur. Enginn trúboði né Kínverji
sem hafði látið skírast var óhultur.
Nokkrir ráðherra Dreka - keisara-
ynjunnar vöruðu útlendinga við og
ráðlögðu þeim að hafa sig úr landi
hið bráðasta. Þeir voru afhöfðaðir.
Þegar erlendir sendiherrar sendu
henni skjal þar sem þeir kröfðust að
hún segði af sér og að Kuang keisari
yrði settur í hásætið á ný, orgaði
hún: „Hvemig voga þeir sér að efast
um vald mitt? Ég skal útrýma þeim!“
Erlendum ríkisstjórnum leist ekki
á blikuna og ákveðið var að senda
herlið inn í Kína til hjálpar því fólki
sem enn varðist í umsátri og var
helst í breska sendiráðinu. Það var
nær eina hús útlendra manna sem
uppi stóð eftir íkveikjumar. Alþjóð-
legt herlið tók Tientsin og hélt nú af
stað upp með járnbrautarlínunni til
Peking. Keisaraynjan horfði gröm á
þegar óróinn í borginni óx og fólk
bjóst til að flýja upp í hæðirnar. Er
hersveitirnar nálguðust gerði hún'
enga tilraun til að hafa áhrif á rás
viðburða en tók að undirbúa eigin
flótta og keisarans.
Öllum fylgikonunum var skipað
að koma á fund hennar og var
eftirlæti keisarans, Perla, þar á
meðal. Vesalings stúlkan hafði enn
ekki lært sína lexíu og sagði að
keisaranum bæri að halda kyrru fyrir
í Peking. Tzu-hsi var ekki í neinu
skapi til þess að hlusta á eitthvert
múður. „Hendið þessari væflu niður
af múrnum,“ skipaði hún. Hún ýtti
Kuang-hsu burtu, þegar hann fleygði
sér á kné við fótskör hennar og bað
vinu sinni griða. „Látið hana deyja
þegar í stað,“ skipaði hún enn. Nú
mátti engan tíma missa. Óvinurinn
var við borgarhliðin. Klædd sem
smábændur hóf hirðin nú flóttann og
var ekið í gömlum gripavögnum.
Heim úr útlegð
f fyrsta skipti á æfinni fékk keis-
araynjan nú að reyna hvernig Iíf
vanalegs Kínverja var. Á fyrstu
dögum útlegðarinnar varð hún að
gista á lélegum krám, þar sem gnótt
var af flóm og ekki annað til matar
en lélegur hafragrautur. Hún komst
við af neyð almúgans og deildi út
gjöfum og kvaðst ekki hafa gert sér
grein fyrir kjörum fólksins í einangr-
uninni í „Borginni forboðnu."
En þetta eymdarlíf stóð ekki
lengi. Einnig í útlegðinni var hún
brátt umlukin óhófsmunaði. Henni
létti mjög er hún frétti þann 1. júní
1901 að friður hefði verið saminn og
að hún gæti tilkynnt þann dag er hún
mundi snúa heim. Hún hélt inn í
Peking með dýrðlegu föruneyti,
silkifánar blöktu, ljósker blikuðu og
blómum var stráð hvarvetna. Hún
var viss um að sig mundi enginn
áfellast og utan við borgina færði
hún fljótsguðinum fórn.
Smátt og smátt tókst henni að
telja sér trú um að hún hefði engan
þátt átt í grimmdarverkunum og
heilsaði hverjum útlendingi með
sérstakri kurteisi og alúð. Hún
krafðist að sagan yrði endurrituð og
að allar tilskipanir hennar til Boxar-
anna yrðu útmáðar. Henni hafði
loks skilist að útlendu ríkin höfðu
yfirhöndina og síðustu árin gaf hún
út tilskipanir um endurbætur, sem
meira að segja Kuang-hsu hefði
mælt með.
Keisarinn hafði átt illa daga eftir
að þau komu úr útlegðinni. Honum
voru fengnir kærulausir geldingar til
þjónustu sem elduðu honum lélegan
og bragðvondan mat og þegar raf-
magn var leitt inn í höllina var ekki
hirt um að leggja það í híbýli hans.
Endalokin
En lok ævidaganna voru nærri hjá
þeim báðum og bar þau að þannig
að ætla mætti að þar hefði verið um
mikinn örlagadóm að ræöa. tn
sennilegra er að eiturbyrlanir hafi
verið orsökin.
Sumarið 1907 fékk keisaraynjan
vægt heilablóðfall og árið eftir veikt-
ist hún af blóðkreppusótt. Sú hesta-
heilsa sem hún hafði löngum notið
var á undanhaldi. Þegar hún lagðist
í rúmið lagðist keisarinn veikur sam-
tímis. Hann var sagður þjást af
nýrnaveiki, en læknir sá, sem sóttur
var til hans, kvað hann engjast af
kvölum, haldinn sjúkdómseinkenn-
um sem hann aldrei hafði séð fyrri.
Hann lést á silkibeði sínum að
morgni hins 14. nóvember 1908.
Fyrir andlátið hripaði hann á blað
bölbænir um þá konu sem komið
hafði honum í hásætið.
Tuttugu og fjórum stundum síðar
lét Tzu-hsi færa sig í hinn hefð-
bundna kufl eilífðarinnar, sneri and-
litinu í suður og dó. Nærstaddir
sögðu að henni hefði virst létta er
hún spurði lát keisarans. Hafði hún
gert út af við hann með eitri? Enginn
var alveg viss.
Því er þó við að bæta að þennan
síðasta sólarhring var tveggja og
hálfs árs gamall frændi Kuang-hsu
leiddur á fund hennar og útnefndur
keisari. Hann hét Pu‘i og um hann
hefur verið gerð margrómuð kvik-
mynd - síðasti keisarinn.
Hún var grafin með mikilli
viðhöfn. En tuttugu árum eftir útför-
ina réðust ræningjar inn í gröf henn-
ar og stálu þeim gripum sem lagðir
höfðu verið hjá henni. Líkinu var
fleygt til hiiðar, eins og rusli.
SKIUÐ SKATTFRAMTAU
f TÆKATÍÐ
Skattframtali 1989 vegna tekna 1988 og eigna í árslok á að skila í síðasta
lagMO.febrúar.
Fylgiblöð með skattframtali liggjaframmi hjá
skattstjórum æm jafnframt veita frekari
upplýsingar ef óskað er.
Mikilvaegt er að framteljendur varðveiti
launaseðla áfram eftir að skattframtali hefur
verið skilað. Launaseðlar eiga að sanna, ef á _
þarf að halda að staðgreiðsla hafi verið dregin af laununí

SÍÐASTISKILADAGUR SKATTFRAMTALS
ER 10.FEBRÚAR.
RSK
RÍKISSKATTSTJÓ.RI