Tíminn - 09.08.1994, Qupperneq 4

4
-
mmmn
Þriöjudagur 9. ágúst 1994
Mw
STOFNAÐUR 1 7. MARS 1 91 7
Utgáfufélag: Tímamót hf.
Ritstjóri: Jón Kristjánsson
Ritstjórn og auglýsingar: Stakkholti 4, 105 Reykjavík
Inngangur frá Brautarholti.
Sími: 631600
Símbréf: 16270
Pósthólf 5210, 125 Reykjavík
Setning og umbrot: Tæknideild Tímans
Prentun: Prentsmiðja
Frjálsrar fjölmiðlunar hf.
Mánaðaráskrift 1400 kr. m/vsk. Verö í lausasölu 125 kr. m/vsk.
Fresturinn liðinn
Nú fer að renna út sá frestur sem forsætisráðherra
gaf sjálfum sér til þess að ákveða hvort þing veröur
rofiö og efnt til kosninga þann 1. október. Líkur
eru til þess að hann tilkynni þessa ákvörðun í dag.
Á þeim tíma sem liðinn er síðan sjálfstæðismenn
ræddu þessi mál á þingflokksfundi hafa komið upp
ýmsar athyglisverðar spurningar. Ef formaður
Sjálfstæðisflokksins og forsætisráðherra beitir
þingrofsréttinum, hvað hefur hann hugsað um
framhaldið?
Ljóst er að mikil andstaða er af hálfu Alþýðu-
flokksins að ganga til kosninga nú. Þeir Sjálfstæð-
ismenn, sem mælt hafa fyrir kosningum, telja upp
þau rök veigamest að fjárlagagerð fari úr böndun-
um á kosningaári og sömuleiðis kjarasamningar.
Ef gengið verður til kosninga í byrjun október
kemst ríkisstjórnin hjá því að sýna fjárlögin og því
er hægt að komast hjá því að skjalfesta þær stað-
reyndir efnahagslífsins sem fjárlagagerðin byggist
á.
Taki forsætisráðherra ákvörðun um kosningar í
andstöðu við forustu Alþýðuflokksins eru líkur á
samstarfi flokkanna eftir kosningar minni en ella.
Hver flokkur stefnir að því að stjórna og varla er
Davíð Oddsson að rjúfa þing til þess að setja Sjálf-
stæðisflokkinn til hliðar í stjórnmálum. Sú spurn-
ing er því áleitin hvort einhver samtöl hafa átt sér
stað milli flokkanna um framhaldið.
Það er alveg ljóst að innan Sjálfstæðisflokksins
vakir alltaf áhugi á því að vinna með Alþýöu-
bandalaginu. Rökin fyrir þessu eru þau að ítök Al-
þýðubandalagsins í verkalýðshreyfingunni gætu
hjálpað viðkomandi ríkisstjórn í viðskiptum sín-
um við hana, þegar samið er um kaup og kjör.
Þingmaður á borð við Björn Bjarnason, sem er
fjarri því aö vera áhrifalaus í flokknum, hefur alls
ekki útilokað slíkt samstarf. Úttekt sú sem Morg-
unblaðið lætur vinna um málið á þessum tíma-
punkti hefur einnig vakið verulega athygli.
Það er vitað að Olafur Ragnar Grímsson mundi
ekki setja fyrir sig að berjast fyrir slíku samstarfi ef
hann og flokkur hans kæmist með því til áhrifa.
Einstaka þingmenn flokksins ættu verra með að
sætta sig við það, en þeir munu ekki ráða ferðinni.
Ákvörðun Davíðs Oddssonar um kosningar gefur
því vísbendingu um hvernig þessi mál muni þró-
ast. Ætlun forustumanna Sjálfstæðisflokksins er að
komast í þá aðstöðu að geta valið sér hvaða flokk
sem er til fylgilags við sig, og geta boðið vel. Krat-
arnir stóðust ekki það gylliboð síðast að fá helm-
ingaskipti á ráðherrum, og öryglega mundu renna
tvær grímur á Ólaf Ragnar við slíkt boð.
Ef forsætisráðherra tekur þá ákvörðun að rjúfa
þing til þess að losna við að sýna spilin á kosninga-
vetri í andstöðu við samstarfsflokkinn og án þess
að ríkisstjórnin hafi misst meirihluta sinn, er það
nýlunda í íslenskum stjórnmálum sem fráleitt eyk-
ur festu. Hún er heldur ekki fyrir hendi, þrátt fyrir
mótsagnakenndar yfirlýsingar stjórnvalda um
festu og stöðugleika. Sjónarspiliö síðustu daga er
fyrir það að forsætisráðherra vill ekki viðurkenna
staðreyndir um að efnahagsstjórnin er í uppnámi
og stjórnarsamstarfið hefur mistekist.
íhaldið óttast
grátkonublúsinn
STJORNMAL
Loftbrú
frá hægri
til vinstri
Kalda striðinu er lokið, heimskommúnisminn
hruninn og Beriínannúrinn sómuleiðis. Er
ekki timabært að kalda striðinu ljúki einnig
í íslenskum stjémmálum? Er ekki kominn tími
til j>css að Sjálfstaeðisflokkur og Alþýðubanda-
lag láti á það reyna, hvort flokkamir gcta
starfað saman i ríkisstjóni? Agnes Bi'aga-
dóltir lysiriíér luvyuum vi.Vi "g k 1 •
að jK'im iiiðurstíiðu að samsiarf |'".ss:im
twirgia llokka. geri |>aðað wvKian ;.n l-Va:: -
sóknarilokkurínn missi |iá IvkilaðátiViu.
Morgunblaðiö reynir nú allt
sem það mögulega getur til að
opna umræðuna um hugsan-
legt stjórnarsamstarf Sjálfstæð-
isflokks og Allaballa. Leiöara-
opnan í laugardagsblaðinu var
helguö þessu verki sl. laugardag
en þar ritar Agnes Bragadóttir,
sérlegur talsmaður ritstjóra síns
Styrmis Gunnarssonar áhrifa-
manns í innsta kjarna Sjáfstæö-
isflokksins, mikla grein um
möguleikann á sögulegum sætt-
um íhalds og komma. Þaö er þó
sú líflína sem Davíð Oddsson
skar á í bráðræöi í vetur með því
aö lýsa því yfir að hann myndi
„aldrei, aldrei, aldrei, sitja sem
forsætisráðherra í skjóli" Ólafs
Ragnars Grímssonar, formanns
Alþýðubandalagsins. Yfirlýsing-
ar forsætisráðherra eru nú kall-
aðar smámunir í Morgunblað-
inu. Enginn talar heldur opin-
skátt um tilraunir hópa innan
Sjálfstæðisflokksins og Alþýðu-
bandalags til að kanna mögu-
leikann á samstarfi á Nýsköpun-
arnótunum með Ólaf Ragnar
formann allaballa utan stjórnar-
innar. Garri hefur fyrir satt aö
síkar þreifingar hafi verið í
gangi, þó áhöld séu hins vegar
uppi um hvort slíkt sé í raun-
inni raunhæfur möguleiki í
stöðunni.
Ab brjótast
úr einangrun
En langsamlega trúlegasta túlk-
unin á skrifum Moggans er þó
sú sem fæst þegar þessi skrif eru
skoðuð í samhengi við áhyggj-
urnar sem Hannes Hólmsteinn
er aö viðra sama dag í Tíman-
um. Hannes reynir að smjaðra
fyrir Halldóri og segja að hann
sé skynsamur mabur og meira
ab segja skynsamari en Stein-
grímur Hermannsson. Mogginn
hins vegar kýs að reyna ab lag-
færa samningsstöðu sjálfstæðis-
manna gagnvart Halldóri með
því að láta líta út fyrir að hann
sé ekki eini valkosturinn sem
Allaballar og Sjálfstæöisflokkur
hafa. Sjálfstæbisflokkurinn er
einfaldlega lentur í pólitísku
öngstræti vegna þess hversu lé-
lega og ótrúverðuga samnings-
stöðu hann hefur að loknum
kosningum. Vilji flokkurinn
vera í ríkisstjórn þarf hann nán-
GARRI
ast að grátbiðja framsókn um
liðstyrk. Hlutverk Moggans og
tilgangur í lífinu þessa dagana
er að sprengja flokkinn út úr
þessu óbærilega hlutverki grát-
kerlingarinnar. Þess vegna og
aðeins þess vegna ástunda þau
Agnes og Styrmir skyndilega
hægri-vinstri loftfimleika sína
og skjall við þann flokk sem þau
og húsbændur þeirra úthróp-
uöu í gær sem óalandi og óferj-
andi. „Aldrei, aldrei, aldrei, Al-
þýðubandalag!" Það jaðrar hins
vegar vib misnotkun á Alþýðu-
bandalaginu að nota þaö meb
þessum niðurlægjandi hætti,
sem skiptimynt í hugsanlegum
stjórnarmyndunarviðræðum og
foröa þannig íhaldinu frá örlög-
um hins pólitíska beiningar-
manns.
Hvenær er aö marka
Davíb?
Hitt er ljóst að þessi tilraun
Morgunblaðsins til að bæta
samningsstöðu sjálfstæðis-
manna eftir kosningar hefur
ekki veriö með öllu útgjaldalaus
fyrir Davíð Oddsson og Sjálf-
stæðisflokkinn. Meb því að
blaðið segir að yfirlýsingar hans
séu smámunir einir sagðir í
„hita leiksins" veit þjóðin að
Morgunblaðið telur ab það þurfi
að hafa fyrirvara við allt það
sem forsætisráðherra segir. Fyr-
irvarinn varðar það í hvernig
skapi Davíð er í þegar hann seg-
ir eitthvað vib alþjóð. Ef hann
er reiður, er ekkert að marka það
- samkvæmt Mogganum. Fróð-
legt væri að fá útskýringar á því
hvaða fyrirvara eigi að hafa við
það sem hann segir þegar hann
er glaður. Verður kannski ekkert
að marka þaö vegna þess að það
var sagt í hálfkæringi á góðri
stund? Mun Morgunblaöið
e.t.v. taka ab sér að flokka yfir-
lýsingar forsætisráðherra og
segja fólki hvað sé marktækt af
þeim og hvað ekki? Auövitað er
Morgunblaðið komið í út tóma
endaleysu með því að segja að
ítrekaðar stefnuyfirlýsingar
Davíðs Oddssonar skipti engu
máli. Enda er það ekki tilgangur
Moggans að fá Davíö endilega
til að ganga á bak orða sinna og
vinna í skjóli Alþýðubandalags-
ins, heldur aðeins að láta líta
svo út aö þab komi til greina.
Þab er nóg til ab laga aðeins
samningsstöðuna að loknum
kosningum.
Garri
Það kemur okkur öllum vib
Er draumurinn um eina jörð og
eitt mannkyn kannski bara
draumur sem aldrei getur ræst? Er
það einungis hugsýn, hilling
þreyttra karla og kvenna sem þrá
frið, einingu, vináttu, umburöar-
lyndi? Er alþjóðahyggjan úr sög-
unni, sú alþjóðahyggja, að allar
þjóöir geti lifab í fribi og öryggi,
án íhlutunar og ágengni annarra,
hvorki innan landamæra eigin
ríkis eða utan þeirra?
Við lok heimsstyrjaldarinnar síö-
ari glæddist von margra um betri
og friðsælli heim, von um samtök
allra ríkja til að koma í veg fyrir
átök. Sameinuðu þjóðirnar áttu
að tryggja frið. Ekki leib þó á
löngu áður en átök hófust víða
um heim. Sigur Bandamanna var
ekki hinn endanlegi sigur sem
tryggði jarðarbúum frið. Sú skip-
an sem Norðurálfuþjóðir höfbu
komib á stóðst ekki. Víða
blossuðu upp átök og hefur ekki
öllum linnt enn. Skipting Ind-
lands kostabi ægilegt blóðbað.
Á víöavangi
Stofnun Ísraelsríkis olli styrjöld
sem fyrst nú sér fyrir endann á.
Ríkjum var skipt. Kóreustríðið,
Víetnamstríðib, átök í Indónesíu,
Kína, Afganistan, Jemen, Etíópía,
Angóla, Súdan, Alsír, íran-írak,
Persaflóastríðiö, Tíbet, Kambódía,
Biafra, Namibía, Kúba, Rúanda,
listinn er miklu lengri. Átök,
blóðsúthellingar, þjóðernisstefna,
trúarofstæki. Sovétveldib gliðnar,
Júgóslavía tætt í sundur, gamla
Mittel-Evropa risin að nýju og
vantar bara Franz-Jósef.
Heimurinn er ótryggari nú en fyr-
ir hálfri öld, og fréttirnar frá
Bosníu og Rúanda eru svo óhugn-
anlegar aö maður hlýtur aö
spyrja: Er það hið illa sem stjórn-
ar veröldinni? Þessi ægilegu
manndráp, þetta ógeðslega trúar-
ofstæki, þessi sjálfumglöðu hug-
myndakerfi, þessi heimskulega
réttlæting þjóðernishyggju og
viöurkenndra skoðana, allt er
eins og þetta dragi fram það sem
lakast er í manninum, hættuleg-
ast og lengst frá þeirri hugmynd
sem helstu hugsuðir mannkyns-
ins hafa verið að boða um aldir.
Sú mynd sem fréttastofurnar
bregða upp á heimilum okkar af
framferði manna er ekki til aö
auka bjartsýni á framtíbina. Og
þó er eins og ekkert hafi gerst.
Haldið er áfram ab þjarka um
verslun og fjármál, markaði og
hráefni, menntun og framfarir
eins og ekki skipti neinu máli
manndráp, hungur, ofbeldi ef
það er bara nógu langt í burtu.
En þetta er ab gerast á hlaðinu hjá
okkur. Þetta kemur okkur öllum
við. Ef til vill hafði Hölderlin rétt
fyrir sér er hann sagöi, að í hvert
sinn sem menn hafi ætlað að
skapa gubsríki á jörðu hafi það
endað með því verða helvíti.
Er framfaraskíman "skröksaga
ein?" H.Ó