Samvinnan - 01.07.1942, Page 5

6. HEFTI
SAMVINNAN
Hestur Djengis Kans Eftir Paul Morand
Eiríkur frá Bonn fór yfir Kínamúrinn mikla hjá
Ping-Fú og hélt í áttina að Leng-Kon-skarðinu. Mon-
gólía lá framundan marflöt, og þangað var litlu eyði-
merkurlestinni stefnt eftir bugðóttum stígum. í lest-
inni voru hestar og múldýr, tveir bláir vagnar, er
múldýrum var beitt fyrir, burðarmenn og hestasvein-
ar og sjálfur ferðalangurinn. Eiríkur frá Boml var
ungur og einrænn og ákaflega sérlundaður
maður. Hann var mikill langferðamaður og af taum-
lausri ástríðu barn víðáttunnar. Hann var á leið heim
til Evrópu á hestum alla leið frá Peking. Honum ægði
minna kuldinn heldur en svækjan í vögnum aust-
ur-síberísku járnbrautarlestarinnar. Hann hafði verið
dögum saman á ferð, einn síns liðs, og sungið óperu-
lög úr Parsifal eftir Wagner, eins hátt og hann hafði
lungnaþol til og danglað löngum bífunum í síðurn-
ar á mongólska hestinum sínum. Hann var ekki í
fötum, er ætla mætti að notuð yrðu á slíku ferðalagi,
heldur í yfirfrakka með borgarsniði, aðskornum í mitt-
ið, síðbuxum og með harðan, háan flibba og gráan
hatt, sem hann tók aldrei ofan, og vakti þess vegna
mikla undrun meðal Kínverja, er hann hitti, og var
auðvitað álitinn tiginn maður.
Leiðin lá yfir ár, sem urðu til mikillar tafar, því
að svo bugðóttar voru þær, að özla þurfti allt að
fimmtán sinnum yfir sumar. Að lokum komust þeir
á Góbi-eyðimörkina. Þeir mættu loðnum úlföldum frá
Baktríu, er auðsjáanlega voru þegar búnir undir vet-
urinn, sem í hönd fór, félausum hermönnum í lekfi,
(augun í þeim voru eins og í úlfum), kaupmönnum,
sem ferðuðust með konur sínar og sátu á varningi
sínum og reyktu vatnspípur í náðum, trúboðum frá
útlenda Biblíufélaginu og loddurum, sem iðkuðu af
mikilli leikni hnetuleik, sem Mongólum stendur bæði
sálarvoði og fjárhagstjón af.
Kvöld eitt, þegar Eiríkur frá Bonn var tekinn að
þreytast á tilbreytingaleysi þess, sem fyrir augun
bar, reið hann dálítið á undan föruneyti sínu til þess
að skoða veiðihöll, er stóð miðhlíðis í hæðadragi einu
og byggð hafði verið handa hinum fræga keisara,
Kien-Lung. Hann villtist af réttri leið og kom í dal
staksteinóttan og eyðilegan. Dögum saman hafði hann
ekki séð eitt einasta tré, en fram til þessarar stundar
hafði hann ekki skynjað stórfenglegustu tign þess-
arar austurlenzku auðnar. Jafnvel götuslóðinn var
horfinn. Hann hafði dreifzt í óskýra troðninga, sem
lágu í ýmsar áttir, og að lokum týnzt með öllu, þarna
á yztu nöf lífsins — sokkið í kverk dauðans.
Eiríkur frá Bonn kunni ekki að hræðast. Eina vopn-
ið, sem hann bar á ferðum sínum, var sinepsbaukur.
Hann sagðist demba sinnepi í matinn til þess að gera
hann ætan, og á kvöldin sáldraði hann sinnepi í ból
sitt til varnar gegn skorkvikindum. Honum var sagt,
að það væri háttur stigamanna að leggja hald á
ríka hirðingja og láta kaupa þá lausa, en þeir réðust
nær aldrei á Norðurálfumenn, svo að engu var að
kvíða, nema ásækni beiningamanna og þefnum, sem
lagði af Mongólíustúlkunum.
Hann litaðist um. Haustloftið var þurrt, og í glamp-
andi sólskininu var sem eimyrja lægi yfir veðurbörð-
um klettatindunum og sandorpnum námugöngunum,
umhverfis. Alt í einu kom hann auga á eitthvað, sem
glóði á, tíu til fimmtán faðma í burtu. Hann hélt
fyrst, að það væri spegill. Er hann gætti betur að,
sá hann, að þetta var hauskúpa af hesti. Þessi haus-
kúpa var svo skjannahvít, svo fáð af regni og vindi,
svo eitilhörð og einkennileg að lögun, með tómar,
ægilegar augnatóftir og bogið nefbein, svo dular-
full í allri nekt sinni, að ætla mátti að hún væri frá
fyrstu tímum lífsins á þessari jörðu. Eiríkur frá Bonn
steig af baki og tók hana upp; hún var furðulega
þung. Hann lét hana í kjöltu sína og sat lengi hugsi:
Voru þetta hinztu leifar einhverra eyðimerkurfara,
sem dáið hefðu úr þorsta, örmagnast á hinum söltu
og veðrasömu auðnum? Voru þetta síðustu minj-
arnar um horfinn mongólskan konungsson í rauðum
skrúða, sigursælan og hugprúðan, eða ættarhöfðingja
eða merkisbera, sem endur fyrir löngu hefur verið
sendur í eitthvert afskekkt vígi Kínamúrsins mikla?
Eða voru þetta ef til vill hinztu vegsummerki mikill-
ar orrustu, er hér hafði verið háð. Hestur! Eiríki frá
Bonn varð hugsað til þess tíma, er Sung var uppi,
hestur var konungur, víðfrægur af öllum skáldum,
hafinn til ódauðleika af listamönnunum, og annað
tveggja látinn hestur eða hestlíkneski úr leir í hverja
gröf. Án hestsins hefðu hinir miklu þjóðflutningar
aldrei gerzt. Þessi víði, grýtti dalur var nú auðn ein
sökum þess, að hinir fornu íbúar hans, Mongólar,
Húnar og Tyrkir, höfðu hesta til hernaðar og sigur-
ferða um Kínaveldi, Indland og Norðurálfu. Þá var
Gengis Khan drottnari heimsins, en hesturinn var
drottinn hans. Mýkt hörundsins er vottur um æsku,
69