Neisti - 25.07.1979, Blaðsíða 9

7. tbl. 1979, bls. 9
Viðtal við grænlenskan verkalýðssinna
„Heimastjómin áfangi til
sjálfstœðis“
Eftirfarandi viðtal virtist fyrir
skömmu í Klassekampen, málgagni
RSF, deildar F.A. í Danmörku.
Viðtalið er við Jens Lyberth, sem
var í efsta sæti á framboðslista
Sulissartut Partiat (Verkamanna-
flokkurinn) við Landsþingskosn-
ingarnar nú fyrir skömmu. Verka-
mannaflokkurinn var stofnaður
skömmu fyrir kosningarnar að
undirlagi grænlenska verkalýðs-
sambandsins, SIK og fékk flokk-
urinn um 5% atkvæðanna í kosn-
ingunum. Grænlenska verkalýðs-
sambandið, sem áður hét G.A.S.
(Grönlands Arbejder Sammen-
slutning) var stofnað fyrir 25 árum.
Á þeim tíma hefur það þróast úr því
að vera verkfæri danska ríkisins og
yfir í að verða baráttusamtök.
lens Lyberth segir svo frá: Þetta
byrjaði á gangstéttarveitingahúsi í
París, þar sem nokkrir félagar frá
danska verkalýðssambandinu töl-
uðu um, að þörf væri á verkalýðs-
hreyfingu á Grænlandi. I Græn-
landsráðuneytinu hafði það einnig
borið á góma, að menn þar gætu
ekki haldið áfram að bera alla
ábyrgð á hinum lágu launum á
Grænlandi. Vegna þessa stofnuðu
þeir G.A.S.
Greenex-verkfallið
Flestir a.m.k. í Danmörku
þekktu ekkert til G.A.S. mest allt
starfstímabil þess. Samtökin urðu
fyrst þekkt eftir mánaðarlangt
verkfall gegn fjölþjóðaauðhringn-
um Greenex í námunni í Mamorilik
í árslok 1977. Þá studdi það við
bakið á námumönnunum, en átti
engan verkfallssjóð. Danska verka-
lýðssambandið studdi ekki bar-
áttuna... I SIK eru nú um 6500
félagar, álíka margir af báðum
kynjum. Á hinn bóginn tilheyra
margir grænlenxkir verkamenn
ekki sambandinu, ef þeir gerðu það
væru félagarnir u.þ.b.. 12000.
Grænland einsog við
viljum hafa það
Sp: Hvernig á það Grænland að
vera, sem þið viljið?
Grænland þar sem allir eru jafnir,
þar sem ekki eru stéttir og þar sem
gæðin skiptast jafnt á milli íbúanna.
Þetta er takmark SIF. SP hefurlíka
tekið upp þessa stefnu. Á ráðstefn-
unni 1978 urðu miklar umræður
um kerfið, stöðu okkar í því og
hvort ætti að lappa upp á það, en
það viljum við ekki. Tekið var mið
af því þegar stefnuskrá flokksins
var samin. En þessu verður ekki
breytt á einum degi. Þess vegna
verður að koma til áætlunargerð
fyrir nánustu framtíð og einnig
stefnumið fyrir framtiðartakmark-
ið. Þau felast m.a. í því, að
samfélagið taki yfir stór fram-
leiðslufyrirtæki. Þjóðfélagið eða
Landsþingið á að taka yfir Græn-
landsverslunina sem á að hafa
staðbundna stjórn. Auðvitað á að
vera samræming, svo að ekki verði
um samkeppni að ræða á milli fyrir-
tækjanna og sjómenn og útgerðar-
menn eiga að stýra þeim.
Sp: Viljið þið sósíalískt sam-
félag?
- Já það er það, sem þið hér
nefnið sósíalískt samfélag. Við
notum ekki þau orð. Við förum
varlega í sakirnar að taka upp
erlend orð. Við höfum dýrkeypta
reynslu af því, og höldum okkur því
við okkar eiginn orðaforða.
Heimastjórnin aðeins
áfangi
Sp: Hvernig viljið þið koma
þessu samfélagskerfí á? Krefst það
ekki þess, að Grænland slíti öll
tengsl við Danmörku?
- Nú þegar heimastjórnin er
komin á virðist sem flestir líti á
heimastjórnina sem áfanga á vegin-
um til sjálfstjórnar. Áður en heima-
stjórnin komst á fóru menn gæti-
lega í að tala um hvað mundi gerast
er það kæmist á. Ég túlka ályktanir
SIF svo, að þegar tími er til kominn
munum við halda áfram og taka
örlögin í okkar eigin hendur.
Olíukreppan: Mesta gróðafyrirtæki olíufélaganna
Það er augljóst mál að olíuforði
heimsins er takmarkaður og fer minnk-
andi. Hins vegar stafa þær gífurlegu
verðhækkanir sem orðið hafa af olíu
undanfarið, að mjög litlu leyti af
minnkaðri olíuframleiðslu. Þær stafa
fyrst og fremst af því að olíufélögin
halda eftir birgðum til að auka gróða
sinn.
Hin opinbera skýring á olíukrepp-
unni er sú að olíuskorturinn stafi af
þeirri röskun sem varð á olíufram-
leiðslu í íran við byltinguna þar. Þetta
er þó harla slæm skýring.
• í Febrúar síðastliðnum leiddi
bandarísk þingrannsókn í ljós að olíu-
framleiðsla heimsins væri alveg jafn
mikil og fyrir írönsku byltinguna, -
önnur olíuútflutningsríki hafa að
mestu fyllt í skarðið rneð því að auka
sinn útílutning.
• Verslunarnefnd Bandaríkjanna
hefur viðurkennt að hún hafi sannanir
fyrir því að olíufélögin nýti ekki allar
hráolíubirgðir sínar, og bensínskort-
urinn kunni að vera búinn til af olíu-
félögunum.
• Á sama tíma eykst gróði stóru
olíufélaganna aldeilis ótrúlega; á fyrsta
ársíjórðungi 1979 jókst gróði Texaco
um 80%, gróði Exxon jókst um 37%,
Mobils um 81%, Getty um 41% og
þannig mætti lengi telja.
• Bandaríski öldungadeildarþing-
maðurinn Thomas Eagelton upplýsti
þann 15. maí að undanfarið hefðigróði
16 stærstu olíufélaganna af heima-
framleiddri hráolíu numið frá 144%til
389% af framleiðslukostnaði.
Verðhækkunin á olíu hefur verið
hrikaleg. Frá ársbyrjun hefur verð á
hráolíu á lausa markaðnum tvöfaldast
og er nú komið upp í 37 dollara tunn-
an, samanborið við 16.50 dollara
meðalverð á langtímasamningum frá
olíuútflutningsríkjunum (OPEC).
Verðhækkun á olíu hefur gífurleg
almenn verðhækkunaráhrif. Vélar
ganga fyrir olíu (eða bensíni),
ýmis gerfiefni eru búin til úr henni, hún
er notuð til kyndingar, og líklegast er
ekki til það svið efnahagslegrar starf-
semi sem losnað gæti við verðhækk-
unaráhrif olíuhækkunar.
Olíukreppan nú kemur á tíma þar
sem ýmislegt bendir til að hægri öflin
séu að endurheimta sjálfstraust sitt, og
talað er um almenna hægri sveiflu í
vestrænum iðnrikjum. Ólíklegt er að
þeir hlutar auðstéttarinnar sem verða
illa fyrir barðinu á olíukreppunni reyni
ekki að notfæra sér ástandið til að velta
gjörvallri olíuhækkuninni yfir á herðar
verkafólks. Það verður t.d. fróðlegt að
sjá hvaðan ,,vinstri“-stjórnin ætlar að
fá fjármagn til að greiða niður olíu-
verð til fiskiskipa allt fram í september.
Það er alltént ljóst að verkalýðsstétt
vesturlanda verður að vera vel á verði
ef hún á ekki að lenda í því að borga
upp umframgróða olíuauðhringanna.
Ölíukreppan hefur einnig annan
anga sem ekki er síður mikilvægur.
Hún gefur áróðri fyrir byggingu og
starfrækslu nýrra kjarnorkuvera byr
undir báða vængi, henni er ætlað að
brjóta á bak aftur alla andstöðu við
kjarnorkuáætlanir, sem eins og kunn-
ugt er, hafa mjög átt undir högg að
sækja undanfarið. Hagsmunir olíu-
félaganna hvað þetta varðar eru
gífurlega miklir, t.d. er fjórðungur
allrar úraníumvinnslu í Bandaríkjun-
um á vegum olíufélaganna. Olíufélögin
gera sér vel ljóst að olían endist ekki
endalaust. Spurningin er bara hvort
endist lengur, olían eða olíufé|ögin.
Við stefnum tvímælalaust áð því að
koma olíufélögunum fyrir kattarnef.
Þann 25. maí síðastliðinn birtist leiðari
í bandaríska Trotskyistablaðinu ,,The
Militant", þar sem ræddar eru leiðir í
þessu efni. Þar sagði meðal annars:
,,Fyrst af öllu verðum við að fá að
vita sannleikann um hvað er aðgerast.
Hve mikil olía og bensín er raun-
verulega í jörðu?
Hver mikil olía og bensín er í leiðsl-
um og geymslutönkum á þessari
stundu?
Hver er raunveruleg afkastageta
þeirra olíuhreinsistöðva sem þegar eru
í notkun?
Eftir leikreglum kapilaliskrar við-
skiptaleyndar er verkafólki, - og
jqfnvel rikissljórninni - cetlað að taka
gott og gilt það sem olíufélögin segja
um þessar mikilvœgu staðreyndir.
Allar tölfrœðiheimildir sem Orkuráðu-
neytið hefur undir höndum eru komn-
ar frá oliuiðnaðinum... Verkalýðs-
hreyfingin œtti að krefjast þess að bók-
hald olíusamsteypanna verði opnað
fyrir opinberri rannsókn. Við skulum
setja hvern einasta þátt i starfsemi
þeirra undir stœkkunargler.
Verkalýðurinn œtti að gera þá kröfu
til stjórnarinnar að iðnaðurinn verði
tekinn úr höndum Rockefelleranna,
Gettyanna, DuPontanna, og annarra
einkaeignaraðilja og hann gerður að
almenningseign... Baráttan fyrir al-
menningseign ætti að fela það í sér að
orkuiðnaðurinn verði settur undir
stjórn óháðrar nefndar, sem sé kosin
beint af Bandarísku þjóðinni, ogsem sé
ábyrg gagnvart henni.
Verkamenn i orkuiðnaðinum sjálf-
um myndu hafa eftirlit með starfsemi
slíkrar nefndar, til að sjá um að hún
starfaði opinskátt og gerði allar
upplýsingar um iðnaðinn kunnar."
- gunnar.
Rhódesía / Zimbabwe:
Leppstjóm hvita
minnihlutans
Nýtt ríki hefur að nafninu til verið
stofnsett í Afríku. Það er ríkið
Rhodesía/Zimbabwe, með blökku-
manninum Muzorewa í forsæti. Borg-
aralegir fjölmiðlar hafa viljað láta sem
svo að þar sé lokið einhverri illræmd-
ustu stjórn hvítra manna í Afríku, nú sé
aðeins Suður-Afríka eftir.
Um miðjan júní aflétti öldunardeild
Bandaríkjaþings viðskiptabanni sínu á
Rhódesíu, þrátt fyrir andstöðu Carter-
stjórnarinnar, og nýja íhaldsstjórnin í
Bretlandi hefur birt skýrslur sem gefa í
skyn að kosningarnar í apríl hafi verið
„sanngjarnar".
Hin formlega ríkisstofnun í júní-
byrjun mun tæpast verða nokkur 17.
júní ’44 í augum þeirra tæplega 7
milljóna svertingja sem búa í landinu.
Satt að segja hefðu athöfnin varla
getað orðið fátæklegri. Það var enginn
nýr fáni dregin að hún, vegna þess að
nýr fáni er ekki til. Enginn þjóðsöngur
var kyrjaður, vegna þess að ríkið nýja á
sér engan þjóðsöng. Og aðalræðuna
hélt Ian Smith, persónugervingur kúg-
unarstefnu hvíta minnihlutans um ára-
tugaskeið.
Við athöfnina blakti að vísu breski
fáninn, Union Jack - dálítið broslegt
tákn um tilraunir nýju stjórnarinnar til
að fá viðurkenningu ráðamanna í
London. En stjórn Thatchers fer sér
hægt um þessar mundir, og enn hefur
hún ekki staðið við fyrri yfirlýsingar
sínar um að viðurkenna Muzorewa,
sem einsog kunnugt er fagnaði mjög
sigri íhaldsflokksins í bresku þing-
kosningunum.
Bresku stjórnina skortir ekki viljann
og enginn þarf að halda að þessa aftur-
haldssamasta ríkisstjórn sem siglt
hefur skútu Jóns bola síðan á fjórða
áratugnum beri lýðræðisást mjög fyrir
brjósti. Hér eru einfaldlega meiri
háttar alþjóðlegir hagsmunir bresks og
og niðurstöðum breskra íhaldsþing-
manna, eru nefnd dæmi þess að fólk
sem neitaði þátttöku í kosningunum
hafi hreinlega verið skotið og bent er á
að margir hafi verið beittir ofbeldi til
að draga þá á kjörstað. Það er því
gersamleea út í hött þegar íslenskir
íjölmiðlar láta í veðri vaka að einhvers
konar alvöru kosningar hafi farið fram
í landinu og að meirihlutastjórn hafi
tekið völdin í Rhódesíu. Valdataka
Muzorewas er ekki sigur fyrir lýðrétt-
indabaráttu blökkumanna fremur en
sigur Thatchers í Bretlandi er fagnað-
arefni fyrir róttæka kvenfrelsishreyf-
ingu.
Forusturíki auðvaldsheimsins stefna
að annarri lausn, þau vilja ekki styggja
bandamenn sína og viðskiptalönd í
þriðja heiminum og helst þurfa þau
líka að ná einhvers konar samkomu-
lagi við Sovétblokkina. Þess vegna
vildi Carter stjórnin ekki aflétta
viðskiptabanninu á Rhódesíu og þess
vegna er breska íhaldið tregt til viður-
kenningar. Viðskiptabannið er auðvit-
að mestu orðið formið eitt. Fjölþjóða-
hringarnir hafa löngu farið í kringum
það og gert t.d. í gegnum útibú í Suður-
Afríku viðskipti við forna óvini sína,
hvítu landnemana (Settlers) í Rhód-
esíu. En viðskiptabannið var eftir sem
bandarísks auðvalds í tafli og þá getur
enginn leyft sér afleiki. Bretar þurfa að
hyggja að stöðu sinni í Samveldinu og
bæði ríkin verða að tryggja sér velvilja
Afríkuríkja. Ekkert Afríkuríki utan
Suður-Afríku hefur hins vegar viður-
kennt stjórn Rhódesíu eða fallist á
úrslit kosninganna.
Enda hlýtur að vera erfítt að réttlæta
þessar kosningar sem lýðræðislegar.
Atkvæði svertingja gilti 1 / 7 af atkvæði
hvíts manns, tveir helstu andstöðu-
flokkar svertingja, sem saman eru
komnir í Föðurlandsfylkingunni
(Patriotic Front) eru bannaðir og
stuðningsmenn þeirra sæta ofsóknum,
og í sumum kjördæmum smalaði
stjórnarherinn svo rösklega á kjörstaði
að kosningaþátttaka fór vel yfir 100%.
Kosningarnar fóru fram á grundvelli
stjórnarskrár sem meirihluti íbúanna
hefur aldrei verið spurður álits á; hún
tryggir hvíta minnihlutanum áfram-
haldandi völd yfir hernum, lögregl-
unni, dómskerfinu, embættismanna-
liðinu og veigamikla aðstöðu í yfir-
stjórn landsins - auk þess sem tryggt er
að hvítir landeigendur missi ekki neitt
af löndum sínum.
í skýrslu Mannréttindanefndar
breska þingsins, sem fjölmiðlar hafa
auðvitað ekki hampað nærri jafnmikið
áður táknræn aðgerð, yfirlýsing um að
Bretar og Bandaríkjamenn þættust
ekki vera samábyrgir stjórninni í
Rhódesíu.
Ætlun þessara landa er að ná ein-
hvers konar samkomulagi við forystu-
menn Föðurlandsfylkingarinnar,
Nkomo og Mugabe og stofna til nýrrar
samstjórnar í landinu. Sú stjórn mætti í
utanríkispólitík sinni vera hliðholl
Sovétmönnum, svo lengi sem hún
tryggði að landið væri opið fyrir vest-
rænum fjárfestingum, vesturheimskt
auðvald hefði aðgang að auðlindum
þess og vinnuafli. Slíkt stjórnunar-
fyrirkomulag er næsta algengt í Afríku
og það væri ný bóla ef Einingarsam-
tök Afríkuríkja hefðu eitthvað við það
að athuga.
Það er ekki víst að þetta ætlunarverk
takist. Óbreyttir skæruliðar Föður-
landsfylkingarinnar, sem hafa þurft að
þola stöðugar loftárásir á búðir sínar í
nágrannaríkjunum og þekkja kúgun-
ina í landinu sjálfu, eru varla ginn-
keyptir fyrir vestrænum auðvalds-
lausnum. Og það skiptir miklu að
sósíalistar á Vesturlöndum sýni hetju-
legri baráttu þeirra samstöðu í verki.
hg-