Vörður


Vörður - 18.09.1926, Blaðsíða 1

Vörður - 18.09.1926, Blaðsíða 1
Rilstjóri og ábyfgð- armaður Kristján Albertson Túngötu 18. ifc_______ _____* Afgreiðslu- og inn- heimtumaður Ásgeir Magnússorí kennari. Ij£gg-ef_ncli : IfcOÖBt j ói-n ílxæ&ldsfloUksins. IV. ár. ReykfavíK 18. •ep*. lí>3ö. 30. blad. Veðdeildin nýja og Ræktunarsjóöurinn. Vextir af fasteignalánum. Undanfarin ár hefir alment verið undan því kvartað, og ekki að ástæðulausu, að fasteigna- veðlán hjer á landi væru torfeng- in, dýr og óhagstæð vegna mik- illa affalla á lánunum. Siðustu tvö árin hefir þing og stjórn gjört nokkrar ráðstafanir til þess að bæta úr þessu, með Ræktunarsjóðslögunum og stofn- un veðdeildarinnar nýju. Til þess að sjeð verði hvað áunnist hefur með þessum ráðstöfun- um, er rjett að athuga fyrst lánskjör þau, er áður stóðu til boða. í 4. flokki veðdeildarinnar, sem starfað hefir síðastliðin 10 —12 ár, bera veðdeildarbrjefin (vaxtabrjefin) 4%% ársvexti, en lántakendur greiða auk þess %% árlega til kostnaðar, svo að útlánsvextir eru 5% •— á papp- írnum. í rauninni hafa þeir ver- ið miklu hærra, vegna affalla á lánunum. Um eitt skeið seldust Veðdeildarbrjef 4. flokks ekki nema á 70 kr. fyrir hvert 100 nafnverðs, eða líðlega það, og afföllin á lánunum urðu þá til svarandi. Eftir að jeg tók við fjármálastjórninni i mars 1924, byrjaði jeg að láta lífeyrissjóð embættismanna kaupa Veðdeild- arbrjef, og þó sjóðurinn hefði ekki yfir mjög miklum fjárhæð- um að ráða, þá virtist þetta bera þann árangur, að verð brjefanna festist og smáhækkaði, og má líklega telja, að það hafi verið komið upp í 80% af nafnverði í vetur er leið, þegar flokkurinn var uppgenginn og hætti að veita lán. Afföllin af lánunum hafa þá verið 20%, og raunverulegir vextir af veðdeildarlánunum eft- ir útreikningi Dr. Ólafs Daníels- sonar þessir: Af 20 ára láni...... 7.80% — 25 —• „— ...... 7.37% — 30 _,_ .. .. .. 7.09% — 35 _ __ ...... 6.90% Þetta eru þá bestu vaxtakjör- in, sem fengist hafa í veðdeild- inni núna síðustu árin. Meðan brjefin stóðu í rúmura 70% voru vextirnir auðvitað ennþá hærri en þetta. Auk hinna háu vaxta var og mjög undan því kvartað, að vegna affallanna yrðu raun- verulegar upphæðir lánanna ó- hæfilega lágar, þ. e. menn fengju °f lítið út á eignir sínar. Við undirbúning löggjafarinn- ar um Ræktunarsjóðinn var eðlilega frá öllum hliðum lögð hin mesta áhérsla á, að lánin yrðu veitt með sem minstum afföllum, og var þetta sjerstak- lega áríðandi þar sem lánstim- inn er fremur stuttur, en afföll- in koma þyngra niður á stutt- um lánum en löngum. Búnaðar- fjelagsnefndin, se.m undirbjó málið í hendur landsstjórnar- innar, lagði þess vegna til, að vextir af Jarðræktarbrjefum sjóðsins (1. fl.) yrðu 6%, og þá hefðu útlánsvextir hans orðið 6%%. Með affallalausum lánum voru það þó talsvert lægri vext- ir en í 4. fl. veðdeildar. En með- an málið var til meðferðar breyttust peningarhorfur svo, að mjer þótti ekki vonlaust um að brjefin seldust affallalaust, þótt vextir þeirra væru ekki yf- ir 5%%. Ákvæðið um, að vextir af 1. fl. brjefanna skyldu vera 6% var því numið úr frv. á þing- inu eftir tillögu minni, og siðar ákveðið í reglugjörð Ræktunar- sjóðsins, að þeir skyldu vera 5%%. Brjefin hafa selst affalla- laust til þessa, og lánin úr Rækt- unarsjóði hafa þess vegna ver- ið veitt affallalaust með 6% út- lánsvöxtum. Þetta eru ódýrustu fasteignalán, sem fáanleg eru sem stendur hjer í landi, vext- irnir jafnháir og á Söfnunar- sjóðlánum (sem hafa veri'ð 6% síðan 1922). Nú er búist við, að hinir nýju flokkar veðdeildar taki til starfa 1. næsta mán. Ríkislán, að upp- hæð 2 milj. danskar kr. hefir þegar verið tekið til að kaupa brjefin. Brjefavextir eru á- kveðnir 5%, í kostnað við veð- deildina og til varasjóðs greiða menn eins og áður y2% árlega, svo að útláns-nafnvextir verða 5y2%. Sennilegt er. að kaupverð brjefanna verði um 92%, miðað við það ákvæði laganna, að ríkissjoður verði skaðlaus af skiftum sínum við Veðdeildina. Lánið fjekkst með 5% vöxtum og útborgun 93 kr. fyrir hvert 100 nafnverðs, en svo þarf rík- issjóður að greiða stimpilgjald og að leggja út fyrstu afborgan- ir að einhverju leyti fyrirfram, svo að hann getur ekki sjer að skaðlausu borgað meira en 92% fyrir brjefin. Ríkislánið af- borgast á 30 árum, og er því eðlilegast að veðdeildarlánin úr þeim flokki, sem ríkissjóður kaupir, verði sem flest veitt til 30 ára. Með umræddum kjörum verða raunverulegir vextir af 30 ára veðdeildarláni úr flokknum 6.27%. Þetta eru rúmlega y4% hærri vextir en í Ræktunarsjóði og Söfnunarsjóði, en nærri 5/6 af hdr. lægri vextir en af jafn- löngum lánum í 4. fl. veðdeildar. Fyrir utan þessa raunverulegu vextalækkun, er það líka breyt- ing til bóta fyrir lántakendur, að afföll Iánanna verða ekki nema 8% i stað þess að þau voru 20% í 4. fJokki veðdeildar. Þetta eru þá þau fasteigna- lánskjör, sem unt er að bjóða landsmönnum að svo stöddu. Ef fella á rjettlátan dóm um það, hvort þessi kjör sjeu hagstæð e.ða óhagstæð, eftir almennu á- standi peningamarkaðsins nú á tímuni, verður að bera þau sam- an við tilsvarandi lánskjör á þessum sama tíma í nálægum löndum. Sumir andstæðingar núverandi stjórnar hafa raunar þótst geta fellt sinn dóm án þess að færa rök fyrir honum með samanburði við vaxtakjör ann- ara landa. Á landsmálafundum í sumar lastaði Sig. Eggerz mjög Ræktunarsjóðinn og kjör þau, er hann býður. Og jafnskjótt og frjettin kom hingað um lántök- una til veðdeildarbrjefakaupa, hafði ritstjóri „Tímans" tilbú- inn sinn dóm um það, að sam- kvæmt henni múndu vaxtakjör nýju veðdeildarinnar verða ö- hagslæð. Jeg skal nú leitast við að gefa lesendunum gögn i hend- ur til þess að þeir geti sjálfir myndað sjer rjetta skoðun um þetta. Vaxtakjör fasteignaveðlána og rikislána eru mjög mismunandi í heiminum, eftir því hve gott eða vont orð hlutaðeigandi lan'd hefir á sjer, og eftir því hve mjög það er upp á önnur lönd komið um lánsfje. Dan- mörk er meðal þeirra landa, sem fær ódýrust ríkislán og ódýrasta peninga í fasteignaveðlán; land- ið er auðugt, þjóðin í miklu á- liti fyrir dugnað og verklega menningu, og skipulag fasteigna- lána gamalt og þaulreynt. Af ýmsum ástæðum, sem óþarfi er að telja hjer, getum vjer ekki búist við því yfir höfuð, að njóta jafngóðra vaxtakjara og Danir, heldur er það eðlilegt, að vextir sjeu hjer nokkru hærri. Samt skal jeg láta mjer nægja að gjöra samanburð á væntanlegu gengi hinna nýju 5% veðdeildarbrjefa (92%) og gengi 5% vaxtabrjefa í dönskum fasteignalánastofn- unum. Þetta gengi sýnir hve mikið lántakandinn getur feng- ið fyrir vaxtabrjef þau, sem hann fær lán sitt útlagt í. Því hærra sem gengið er, þvi betri eru láns- kjörin með sömu nafnvöxtum. Hinn 6. ágúst síðastliðinn var þetta skráð kauphallargengi i Khöfn á dönskum 5% fast- eignaveðtrygðum vaxtabrjefum yngsta flokks hjá hverri stofn- un: Stats-Boligfonds 2. seria 89% Kommunernes Kreditfor- ening, 3. seria .. .. 85%% Kreditkassen for Östift Land. 6 s. 3. A.....90%% Kreditf. f. industrielle Ejend.......... 81%% Kjöbenhavns Hypothek, 3. sería........84%% Grundejernes Hypothekf. 2. sería........ 84% Jydske Hypothek- forening 5. sería .... 80%% Östifternes Hypothek- forening 3. sería .... 83% % jýdsk Land Hypothek- forening 4. sería . . . . 71%% Östift. Land Hypothek- forening 2. s. 1. A. .. 77%% Danske Husmands Hypothekforening . . 75%% Þá eru taldar allar þær fast- eignalánastofnanir í Danmörku, er nú sem stendur gefa út 5% vaxtabrjef. ÖIl brjefin sæta meiri afföllum en fyrirhuguð brjef 5. flokks veðdeildar, þ. e. lántakendur verða allir að greiða hærri raunverulega vexti en hjer eiga að verða, ef tillag til kostnaðar við rekstur lánsstofn- unarinnar er hið sama. Rjett er að geta þess, að þær af framan- greindum stofnunum, sem hafa lægst gengi á brjefum sinum, munu lána gegn lakari trygg- ingu en 1. veðrjetti, og það á sinn þátt í að fella brjefin. Nokkrar hinna dönsku láns- stofnana hafa engin 5% brjef í veltu, heldur hæst 4y2% brjef. Þar er sanianburðurinn flókn- ari, en til fróðleiks set jeg einn- ig kauphallargengi sama dag á 4%% brjefum nokkurra þessara stofnana, og er það sambærilegt við gengið á veðdeildarbrjefum 4. flokks meðan hann var opinn: Husejernes Kreditkasse 2. A. 3. S.......','. 82%% Köbenhavns Kredit- forening 8. S.....793,4% Östifternes Kredit- forening 11. S.....82%% Fyenske Kredit- forening 10. S.....83%% Jydske Land Kredit- forening 7. S. .. .. 80%% Östift. Husm. Kredit- forening 3. A.....79%% Jydske Husm. Kredit- forening 3. A.....78%% Nye Jydske Köbst. Kreditf. 8. S....... 79%% Vest- og Sönderjydsk Kreditf. 8. S......77%% Jydske Grundejer Kreditf. 3. A..... 77% Sönderjyllands Kredit- forening 2. A.....77%% Þetta nægir væntanlega til að sýna að fleiri verða að sætta sig við afföll á veðdeildarlánum sin- um en íslendingar. Ef meta skal lánskjör þau, sem ríkissjóður hefir fengið á nýteknu láni sínu (5%, gengi 93), þá liggur nærri að bera saman við önnur nýleg ríkislán, og máske lán stórra bæjarfje- laga. Danska ríkið hefir á þessu ári gefið út 5% ríkisskuldabrjef; þau stóðu 6. ág. á kauphöllinni i 93%%. Þegar þess er gætt, að seljandi verður að greiða yfir %% miðlaragjald við sölu á kauphöllinni, þá má segja, að vjer höfujn fengið sömu kjör á þessu ríkisláni voru eins og Danmörk hefur samtímis á sinu rikisláni. Kaupmannahafnarbær hefir 5% vaxtabrjef i umferð frá árunum 1915—1917, og stóðu þau þennan sama dag í 89% til 89%%, og það samsvarar lak- ari vaxtakjörum að mun en þeim, er vjer höfum fengið. Jeg vona, að þetta nægi til þess að sýna þeim mönnum, er rjettan dóm yilja á Ieggja, að rikislánið hefir fengist með svo hagstæðum kjörum, sem frek- ast var unt að vænta, og að vaxtakjörin í 5. flokki veðdeild- ar verða tiltölulega ámóta hag- stæð, og standast fyllilega allan samanburð við fasteignaveðlán í Danmörku eins og nú stendur. Og á meðan Ræktunarsjóðurinn lánar þó út fje fyrir dálítið lægri raunverulega vexti en þessi veð- deildarflokkur, þá er ekki held- ur sanngjarnt að hallmæla hon- um fyrir vaxtakjörin. Að endingu þykir mjer rjett að geta þess, að hin hagstæðu kjör á þessu ríkisláni eru ann- arsvegar mest að þekka lipurð og dugnaði Jóns Krábbe stjórn- arfulltrúa, sem undirbjó lántök- una að miklu leyti, og hinsvegar þeirri einstöku velvild i Islands garð, sem hú kemur fram við hvert tækifæri hjá stjórnarvöld- um, stjórnmálamönnum og al- menningi í Danmörku. Jón Þorláksson. I Hinir sameinuðu. Það er nú komið á daginn, sem til var getið i síðasta tölu- blaði „Varðar", að Framsókn- armenn og Socialistar ganga saman í fylkingu móti íhalds- flokknum við landskjör það, sem í hönd fer í haust. Alþýðu- blaðið hefur þegar lýst þessu yfir og Tíminn einnig, svo að lengur þarf engum blöðum um þetta að fletta. Þessir flokkar eru sameinaðir um kosninguna. Alþýðublaðið hefur sett það sem skilyrði fyrir bandalaginu, að mennirnir á landskjörslistann verði valdir þannig, að málefn- um Socíalista sje vel borgið og nú hefir valið á mönnunum orðið þannig, að þeir una vel við. Tveir sauðtryggir vinir Jónasar frá Hriílu eru valdir og þá vita Socíalistar, að þeirra málefnum er óhætt. Jónas er tengiliðurinn. Jónas er trúnað- armaðurinn. Við þessi landskjörstíðindi rifjast upp atburður, er gerðist fyrir kosningarnar 1923. Al- þýðublaðið skýrði þá frá því, að Jónas hefði verið gerður út af Socíalistum i Framsóknar- flokkinn til þess að vinna bænd- ur til fylgis við jafnaðarstefn- una. Ihaldsblöðin sáu um, að þetta komst út um landið, og er ekki ólíklegt, að þetta hafi átt drjúgan þátt í kosningaósigri Framsóknarmanna þá og gengi fhaldsmanna. Tíminn bar sig þá aumlega undan þessari „bolsevikkagrýlu", er hann svo

x

Vörður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vörður
https://timarit.is/publication/375

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.