Vikuútgáfa Alþýðublaðsins - 30.04.1928, Qupperneq 3

VIKUÚTGÁFA ALÞ VÐUBLAÐSINS
3
réttur samningsabili um kaup-
gjaldsmál. Þessi atvinnurekandi
er ríkici sjálft.
Kaupgjald við vegavinnu og
brúagerð hefir til pessa verið
ákveðið með valdboði vega-
málastjóra eins, að pví er bezt
verður vitað.
Eins og allir vita, er ríkið ekki
annað en stofnun, sem sett hefir
verið á laggirmar og haldið er
við líði til að vernda þegnana
og stjórna þjóðarbúskapnum. Pað
á að þekkja þarfir og lífsskilyrði
allra stétta og gæta þess, að
þegnarnir allir hafi sömu að-
stöðu í þjóðfélaginu til að afla
sér lífsviðurværis. Pað er því
býsna hart, að verkamenn skuli
sæta harðari kostum af því op-
inbera en aðrir þegnar. Ýmsum
gTóðabrallsmönnum eru gefnar
eftir þúsundir króna af skuldum
sínum. Peir eru verndaðir, og rík-
ið kinokar sér ekki við að gæta
Þeirra fyrir alls konar ,óhöpp-
úm‘, sem oftast nær stafa af
þeirra eigin trasisaskap eða vit-
firringslegri og kæruleysislegri
gróðafikn.
En verkamennimir verða út
Undan. Ríkið gleymir þeim eða
^r þá ekki — það fálkaknossar
burgeisana, en sveltir sína eigin
verkamenn. Ekki að eins, að það
e%i viðurkenni féla'gsskap verk-
tnanna að öllu, heldur gerir það
enn verra. Það hjálpar beinlínis
þeim atvinnurekendum, sem
lækka vilja kaupið með því að
ákveða það langt um lægra en
hðkast við aðra vinnu. Ríkið ríð-
UT Þannig á vaðið með kauplækk-
Un> gefur þannig þeim atvinnu-
fekendum fordæmið, sem sýtings-
sarnastir eru.
Það er enn fremur nokkuð hjá-
kátlegt, að verkamenn skuii
sæta harðari kostum af ríkinu —
verndarstofnuninni — en af ein-
fólki er svipað hengi, og á það
e* saumað „Kobber skal skinne
s°tn Guld“. 1 gestastofu er borð
^teð köflóttri dúkdruslu, með
Postulínshundi á, stólgarmar, sem
af eru að detta í sundur, og
bekkræfill, sem 'svo er ónýtt á
íóðrið, að göt koma strax á horn
°S höfðalag. Á veggjunum er hin
uiargvíslegasta prýði!! Þar er
uldur mannsins, Nikulás sálaði
Rússakeisari, Jesús Kristur, Jón
Sigurðsson, Manúel fyrr veranöi
Portúgalskonungur, Maria mey,
w»“ustan við Mukden og engifl
hteð geysistóra hvfta vængi og
stjörnur í hárinu. Flestar em
htýndirnar af svipaðri gerð og
b^er, sem hinn háæmvérðugi
berra fundarstjóri bæjarstjórnar
^eykjavíkur hefir á boÖstólum og
setur út í gluggana á búð sinni,
utentuðum mönnum til hneyksl-
unar oig hugaranguTs og þeim til
augnatáls, er skortir skilyrði til
ab sjá skömmina. Sjálft er fólk-
ib á heimilunum klættíeinhverjar
'bfuslur, skjóllitlar og svo hand-
stökum möimum, isem auðvitað
hafa ekki annan tilgang með at-
vinnurekstri sinum en eigin hags-
muni og nú geta tekið sér sjálft
ríkið til fyrirmyndar.
Eins og allir vita, var kaup-
gjald við vegavinnu ríkisins sums
staðar á landinu að eins 50 aur-
ar um kl.stund hverja. Allir hljóta
að sjá, hvílík fádæma kúgun og
hvUíkt óréttlæti er framið með
því að láta fátæka verkamenn
og bændur vinna fyrir slík laun.
En ríkið virðist ekki finna til
þess. Það fremur sömu kúgunina
vor eftir vor, sumar eftir sum-
ar, og virðist ekki ætla að breyta
til batnaðar.
Það er enn fremur annað, er
sýnir, að ríkinu eru mislagðar
hendur.
Sums staðar greiðir það kr. 1,10
urn klst., en annars staðar að
eins 50 aura, og það í sömu
vinnu. Óskiljanlegt er með öllu,
hvað liggur til grundvallar fyrir
þessum mismun.
Nú hafa verkamenn í Árnes-
sýslu snúið sér til stjórnar rikis-
ins, og farið þess á leit við hana,
að hún kipti þessu í sæmílegt
horf. Bréf nefndar verkamanna-
félaganna á Eyrarbakka og
Stokkseyri túlkaði með skýr-
um orðum vilja og skoðanir
verkamanna þar austan fjalls. Er
sýnt fram á það í bréfinu, að ef
þessu háttalagi rikisins verði
haldið uppi framvegis eins og
hingað til, geti það riðið afkomu
kauptúnanna að fullu og með
þvi séu menn flæmdir á burtu
úr þorpunum, þeir flytjist þang-
að, sem þeir álíti lífvænlegra að
vera, og þá helzt til Reykjavíkur.
Engan undraði, þótt íhaldið, 1
sem réði ríkinu undan farin ár,
kúgaði verkamenn og bændur á
þenna hátt spm annan. — Frá
þeim flokki, sem sýnt hefir sig
ónýtar, að þær detta sundur, þá
er þær hafa verið nokkra daga
notaðar við vinnu. Þá þarf að
bæta, og ekki alt af samlitt við
hendina, svo að flíkin lítur út
eftir no-kkrar vikiur eins og hún
hafi verið upphaflega gerð úr
mislitum pjötlum. Svo að ekki sé
nú minst á það, að bæturnar geta
lent á svo óheppilega (staði, að
þær minna á innsigli eða setn-
inguna „aðgangur bannaður".
III.
Hvað á svo að gera til þess að
bæta úr skák? Jú, það á að kenna
fólkinu, konum og körlum, að búa
sér til heimilisprýði, gagnsmuni
og gagnsflíkur með fögru formi,
úr endingargóðu efni — og þá
fyrst og fremst því, sem því er
auðveldast að veita sér. Þetta er
ekkl að eins menningarlegt, held-
ur og fjárhagslegt atriði. Reynsla
sumra annara þjóða hefir þegar
sýnt og sannað — og sömuleið-
is þessi sýning Heimilisiðnaðarfé-
lags Islands — að hægt er. á
i að vera fjandsamlegan verkalýð
til sjávar og sveita, var ekki við
öðru að búast.
Flestir bjuggust viö, að stjórn
sú, sem nú situr að völdum, tel-
ur sig framsækna, kennir sig við
bændur og þykist vilja gæta rétt-
lætis á ýmsum sviðum, myndi
nú þegar ráða bót á þessu mikla
óréttlæti.
En hvað skeður?
Stjórnin hefir enn ekki svarað
málaleitun bændanna og verka-
mannanna. Hún þykist ætla að
athuga málið, en dregur það á
langinn.
Verkamenn og bændur sam-
þyktu þó tillögur í málinu á
þingmálafundum sínum í þeirri
von, að þær yrðu teknar til greina
af bændastjórninni. Ef svo fer
að stjórnin hafist ekki að, 'þá
sjá þeir, að þar hafa þeir farið í
geitarhús að leita ullar. Hvar er
þá öll umhyggjan fyrir bændun-
um?
Eða er það svo, að umhyggjan
nái að eins til þeirra bænda, er
bezt hafa lífskjörin og ekki þurfa
að gripa til vegavinnunnar sem
aukavinnu, þegar þröngt er í búi
hjá þeim?
Ætlar Tryggvi atvinnumálaráð-
herra að gleyma fátækustu bænd-
unum ?
Jafnaðarmenn krefjast þess ai
stjórninni, að hún gleymi ekki
fátækasta hluta þjóðarinnar,
hvorki til sjávar né sveita. Að
hún sjái sóma sinn og flokks síns
í því, að láta ekki glamuryrði
afturhaldssamra gæðinga sinna
um fjárhag rikisinis blinda sig
svo, að hún svelti þá menh, er
vinna þarfasta verkið: að byggja
1 brýr yfir ár og vötn og leggja
vegi og endurbæta þá.
Ef hún ekki verður við þeirri
kröfu, má hún búast við, að sum-
ir þeir, sem röggsamlegast unnu
stuttum tirna að kenna fólki að
búa til hina gagnlegustu, prýði-
legustu og sniðfegurstu hluti.
Það hefir sýnt sig, að á stutt-
um námsskeiðum er hægt að
kenna sæmilega hagvirkum pilt-
um að smíða alls konar amboð,
margs konar sniðfagra, ódýra og
einfalda húsmiuni, veggprýði
ými«s • konar o. s. frv. ÞaÖ má
einnig á stuttum tíma kenna
stúlkum að prjóna, sauma og
vefa, í íslenzkum stíl og úr ís-
lenzku efni, flikur, dúka og
dregla, tjöld og ábreiður o. fl. af
því tæi, er heimili þurfa til gagns
og prýði — og gera það þann-
ig úr garði, að það sé haldbetra
og fegurra en það, sem nú er
keypt alldýru verði og flutt um
Janga vegu frá ófyrirleitnum
kaupm öngurum.
IV.
Því verður ekki neitaö, að mik-
ið er skólunum um það að kenna,
að íslenzkar, hagvirkar og list-
fengar konur hafa í heimilis'iðn- I
Vikniitgáfa AlMðnblaðsins
kemur út á hverjum miðvikudegi.
Afgreiðsla og skrifstofa er í Al-
þýðuhúsinu, Hverfisgötu 8, Reykja-
vík, símar 988 og 1294. Gjalddagi
er þetta ár fyrir 1. október
næst komandi. — Auglýsingar
kosta 15 aur. hver mm. eindálka.
að því að steypa íhaldsstjórn-
inni af stóli, spyrji sjálfa sig:
Er Framsóknar-stjómin engu
betri? Eða er hún svo ístöðulaus,
að hún láti íhaldssinnaða embætt-
ismenn ráða gerðum sínum?
Einkasala á steinolíu og tóbaki.
Sú varð raun á, að bæði
þingsályktunartillaga Haralds
Guðmundssonar um einkasölu
ríkisins á steinolíu og frv. Héð-
ins Valdimarssonar um einkasölu
þess á tóbaki döguðu uppi á
þingi því, sem nú er hættt
störfum. Er það mjög illa farið.
Einkasala á steinolíu er nauðsyin-
leg varnarráðstöfun gegn áhrifa-
valdi erlendra stórgróðahringa, en
tóbakseinkasala myndi beina þeim
tekjum í ríkissjóðinn, sem ella
renna tii örfárra einstaklinga.
Fjárhagsnefnd neðri deildar var
þríklofin um einkasölu á tóbaki.
Héóinn lagði til, að það yrðt
samþykt, S|ig. Eggerz og Ól. Th.,
að það yréji felt, en Halldór Stef..
og Hannes kváðu eánkasölu á'tó-
bakí gjarna geta komið til mála,
en voru á báðum áttum, og lögðu
svo tál, að málinu yrði vísað til'
stjórnaiúnnar. Eftir það kom frv.
ekki til umræðu á þinginu.
VerWssamíðkin eflast.
Á langa frjádag (þann 6. þ. m.)
var stofnað í Súðavík Verkalýðs-
aði leiðst út á þá glapstigu, sem
þær flestar ganga á nú. I sfeól-
unum hefir þeim verið kent að
sauma ,tAvísbönd“, „Skrívunder-
lög“ og myndaramma með alis
feonar ókennilegum jurtum og
villimenskulegu flúri, svo að ekfei
sé nú minst á híalínsdúkana. Frá
hugmyndasnauðum og smefek-
lausum kenslukonum og skóla-
stýrum hefir þetta breiðst út um
land alt. Þá hafa Landakotsnunn-
urnar og aðrar álíka hágöfugar,
þarfar og þjóðlegar stofnanir gert
mikið að því að kenna stúlkum
aö sauma ,;skiliri“, sem ekki er
hægt aö segja að séu lítils metin.
þegar á það er litið, að íslenzkar
bændakonur, embættismannafrúr
og kauptúna-maddömur víðsveg-
ar af landinu senda dætur sínar
til höfuðstaðarins kannske þrjá
vetur í röð, einungis til þess að
læra að sauma slík djásn, stúlku-
tetrunum sjálfum til andlegrar og
líkamlegrar bæklunar.
Það fyrsta ,sem er að gera, er
að taka algerlega fyrir alla kenslu
\