Vikuútgáfa Alþýðublaðsins - 09.05.1928, Qupperneq 3

VIKUOTGAFA ALÞYÐUBLAÐSINS
3
meb utanríkis og innanrikis-mál'-
um Egipta. Ef til vill munu Bret-
arnir geta veitt Egiptum einhverj-
ar ívilnanir, — smáskamta, er sef-
ab gaetu taugakrampa egipzku
þjóðermssinnanna.
Margar hendur
vinna létt verk. Til þes-s að koma
einhverju í framkvæmd, l-sem horf-
ir til almenningsheilla, þarf ,venju-
lega fylgi almennings, fylgi fjöld-
ans.
Ferðafélag íslands, sem stofnað
Var í vetur, er mjög nytsamlegur
félagsskapur og hefir mörg nauð-
synjamál á stefnuskrá sinni, er
bíða úrlausnar. En þeim nauð-
synjamálum verður þvi að eins
komið í framkvæmd, að þátttak-
an í félaginu verði almenn.
Á stefnuskxá félagsins er meðal
annars að gefa út ferðalýsingar,
uppdrætti og leiðarvísa um ýmsa
staði hér á landi. Beita sér fyrir
byggingu sæluhúsa í óbyggÖum,
varða fjallaleiðir og stuðla aö
því, að Islendingar geti ferðast ó-
dýrt um sitt eigið land.
Árgjald til félagsins er 5 krón-
1 næsta mánuði kemur út
fyrsta árbók félagsins, mjög
vönduð útgáfa með mörgum
myndum. Árbókin verður send
öllum félagsmönnum.
Félag þetta ætlar sér að kynna
mönnum landið, og þegar fram
líða stundir mun það á ýmsan
hátt stuðla að þvi að koma á ó-
dýrum ferðum á ýmsa merka
staðL
þetta er að eins hægt með
almennu fylgi. Félagið hefir þeg-
ar nokkur hundruð meðlimi, en
t>að þarf að fá miklu fleiri til
Þess, að geta starfað með góðum
árangri.
I dag og næstu dag» verður
safnað meðlimum i félagið hér i
bænum.
Félagar geta allir orðið án tillits
til aldurs eða þjóðemis.
X—Y.
Atvinnurekstnr einstaklinga og
og rikisrekstnr.
Þegar frumvarp til laga um
síldarbræðslustöðina var til um-
ræðu á alþingi um daginn, mæltu
íhaldsmenn fast með þvi, að ríkið
seldi félagi síldarútgerðarmanna
bræöslustöövamar jei þeir vildu
við þeim taka, og þá auðvitað
með því rnóti, að ábyrgjast fyrir
þá lán til þessa fyrirtækis.
Ef marka mætti orð þeirra, er
ræddu um þetta mál, munu á-
heyrendur hafa skilið íhaldsmenn
svo, að þeir álitu fé því, er lagt
yrði í þetta fyrirtæki, betur borg-
ið í höndum einstaklinga en ef
fyrirkomulag ríkisreksturs væri á
framkvæmdinni. Mér virðist full
ástæða til að athuga betur stað-
reyndir í þessu máli.
Hingað til hefir síldarútgerð,
sem og önnur stórútgerð, verið
rekin hér á lan/di eingöngu sem
einkafyrirtæki. Þetta lofaða fyr-
irkomulag hefir þvi fengið að
sýna sig, en hver er reynslan?
— Athugið uppgjafir bankanna
og töp þeirra við þessa atvinnu-
rekendur, og athugið einnig, að
sjálfir hafa þessir menn, er ekki
hafa getað greitt skuldir sínar,
ráð á að halda sig eins og efna-
menn, og verður ekki annað séð
en að þeir hafi töluverð fjárráð.
Almenningsálitið gengur þess
ekki helidur dulið, að þessir menn
hafi notað sér aðstöðu sína og
umráð þau, er þeir höfðu yfir
því fé, sem þeim var trúað fyrir,
og nota átti til útgerðarinnar, til
að draga sér af þvi nægjanlega
fúlgu fyrir sig að lifa af, með
hverjum hætti, sem þeim hefir
tekist að fela það fyrir skuld-
heimtumönnum sínum. Menn, sem
skifta við Landsbankann og koma
þar oft, verða þess stundum var-
ir, að gjaldkeri sparisjóðsins kall-
ar alloft upp eigendur sparisjóðs-
bóka, er bera ýms nöfn önnur en
eigendanna, stundum eru þær al-
gerlega nafnlausar, stundum bera
þær einhverja tölu í stað nafns
eiganda, og stundum eru þær
skírðar hinum furðulegustu nöfn-
um — „bók, sem heitir frú“ mun
ég einhvem tíma hafa heyrt kall-
aða upp.
Finst þjóðinni það nú viðeig-
andi að nota aðalbankastafnun
hennar fyrir felustað f>rrir rang-
fengið fé, en ekki er að vita
nema svo sé, meðan mönnum líðst
að leggja fé inn í bankann undir
fölsku nafni?
Eftir hina mjög sorglegu
reynslu, sem þjóðin er búin að
fá af meðhöndlun einstaklinga á
lánsfé, sem þeim er trúað fyrir,
ætti hún nú að fara að skilja,
að einstaklingum er alls ekki trú-
andi fyrir svo miklu fé, sem þarf
til stórútgerðar hér á landi. Þeitr,
sem byrjað hafa á stórútgerð,
hafa fæstir átt svo mikið fé sjálf-
ir til að leggja í fyrirtækið, að.
þeirra eigið fé gæti verið aðal-
stofn fyrirteekisins, og sumir
hafa sjálfir ekkert átt til að byrja
með. Er vafalaust, að lán, er veitt
hafa verið til útgerðar, hafa oft
vetíð mjög iLla trygð, og stund-
um alveg ófonsvaranlegt að
fleygja peningum í einstaka
menn gegn svo lítilli tryggingu,
og væri ekki nema réttlátt að
hinir hálaunuðu bankastjórar
bæru einhverja ábyrgð á því, ef
þeir lána út úr bönkunum fé með
svo lítilli forsjá.
^ðtð. (H. K.). Nál. þeirra er á
Þskj. 68, og þar komast þeir svo
að orði, að sjáanlegt sé, að það
mjög mikill einhugi manna, að
bauðsynlegt sé aö gera þessa ráö-
stöfun; þeir niæla þvi með þvi,
ab frv. verði samþ. með Iitlum
breytingum. I umræðunum um
málið kemur margt fram ,sem
fróðlegt er að athuga í sambandi
yið seinni tíma. I greinargerð
stjórnarinnar fyrir frv. er komist
SVo að orði, að gera megi ráð
l^Tir ,að ef stjórnin á annað borð
tekur steinolíuverziunina í sínar
bendur, muni verzlunin eigi bráð-
lega veTÖa lögð niður aftur. Það
er talib sjálfsagt, að Landsverzl-
unin þurfi að hafa heimild til að
byggja eða kaupa hús og fast-
eignir og láta gera ýmis önnur
mannvirki. „Alt hlýtur þetta að
kosta mikið fé, og ekki gerlegt að
ráðast i það, nema gert sé ráð
^ir, að einkasalan haldi áfram
Um langan tíma,“ segir í greinar-
Serðinni.
Þegar á þessu ári, 1917, virðist
þingmönnum það Ijóst, að hent-
ugasta aðferðin og hagkvæmaista
á allan hátt sé að byggja olíu-
geyma. Um það kemst þáverandi
ráðherra svo að orði, með leyfi
hæstv. forseta:
„Enn fremur geri ég ráð fyrir
þvi, að ekki verði komist hjá að
setja upp oIíugevma hér á landi,
að minsta kosti einn, þvi að alt af
þarf að vera tLl varaforði, t. d.
einn skipsfarmur.“
Það er þvi bersýnilegt, að
mönnum hefir þá þegar verið
Ijóst ,að miklu hagkvæmara væri
peningalega séð, að flytja olíuna
inn í „tankaskipum" og hafa hér
geyma, þó að annað hafi orðið
uppi á teningnum, þegar verzlun-
in loks var tekin upp.
I umræðunum kemur það líka
fram, að það er sérstaklega tvent,
sem vakir fyrir fllytjendum máls-
ins. Annað er það, að tryggja
landsmönnum olíuna með féttlátu
verði, en hitt er að sjá um að
alt af séu nægar birgöir af olíu
tO í landinu. En á hvorutveggja
h*fir orðið geysilegur misbrestur
á undanfömum árum. Danska
steinolíufélagið hafði öll þessi ár
haft ílangmest af steino'líuverzl-
uninni í slnum hömdum. Um
starfsemi þess félags segir núver-
andi hæstv.. forseti þessarar deild-
ar (B. Sv.) á þinginu 1917 meðal
annars þessi orð:
„Félagið setur mönnum afar-
kosti, skuldbindur menn með
skriflegum skuldbindingum til
þess að verzla ekki annars stað-
ar, án þess þó að setja nokkra
tryggingu fyrir því, að geta haft
næga steinolíu, bregst meira að
segja algerlega að birgja landið
að olíu, þegar allra verst gegnir;
félagið lætur sér nægja að aug-
lýsa, að það eigi von á skipum
þá og þegar og varar menn við
að kaupa olíu annars staðar, en
oft hafa þessi skip alls ekki kom-
ið og jafnvel sannast, að surnar
slíkar auglýsingar voru blekking-
ar einar, til þess að aftra fram-
kvæmdum annara um útvegun
vörunnar.“
Vikuiitgáfa AiMöublaösins
kemur út á hverjum miðvikudegi.
Afgreiðsla og skrifstofa er í Al-
þÝðnhúsinu, Hverfisgötu 8, Reykja-
vík, simar 988 og 1294. Gjalddagi
er þetta ár fyrir 1. október
næst komandi. — Auglýsingar
kosta 15 aur. hver mm. eindálka.
Dr þvi búið er að afhenda ein-
staklingnum Jánsféð, hefir hann
ótakmörkuð umráð yfir þvi. Þeg-
ar að gjalddaga kemur, getur
hann verið kominn með það til
Suður-Ameríku eða hver veit
hvað. Hann getur veitt fyrir það
fisk — og ef bankinn ekki tek-
ur veð í fiskinum, — selt hann
í útlöndum og lagt féð, sem hann
fær fyrir fiskinn, inn í banka
hvar sem hann vill I heiminum,
sagt svo að faalli hafi orðið á
rekstrinum og fengið uppgjöf
eftir íslenzkri venju; er mjög trú-
legt, að þetta hafi stundum átt
sér stað hér.
Einu sinni var Björn Kristjáns-
son alþingismaður bankastjóri
Landisbankans. Beiddi þá sá, er
þetta ritar, um 200 kr. lán í
bankanum, en svo stóð á, að hann
skuldaði áður bankanum 150 kr.
Um þetta 200 kr. lán neitaði
bankastjórinn, og var ein af á-
stæðum hans fyrir neituninni, að
bankinn vildi ekki lána einstök-
um mönnum lán á lán ofan.
Þessa atviks get ég hér af því,
að nú virðist þessi sami maður
vilja lána síldarútgerðarmönnum
ekki óálitlegri upphæð en þarf
til að koma upp og reka síldar-
bræðslustöð ofan á aðrar þeirra
skuLdir.
Atvinnuhættir nútímans út-
heimta það á mörgum sviðum,
að stóriðja sé rekin; hér er það
útgerðin, er heimtar stórfeldast-
an rekstur og mesta fjárþörf, en
Þannig komst þessi hv. þm. að
orði 1917 um það félag, sem þá
um fimm ára skeið hafði verilð
svo að segja eitt um hituna, þrátt
fyrir það, þótt stjórnin hefði all-
an þann tíma vald til að taka
steinolíuverzlunina í s:»ar hendur4
Frv., sem stjórnin lagði fyrúr
þingið 1917, nær góðu samþykki,
en stjórnin notar ekki heimildina.
Þó sættu landsmenn stöðugt
mjög svo þungum búsifjum af
hendi steinolíufélagsins. Árið
1920, þegar yfirfærsluörðugleik-
arnir eru sem mestiir, gengur fé-
lagið svo langt, að það neitar að
flytja inn olíu, nema því að eins,
að greitt sé úr yfirfærslluörðug-
'leikunum. Einn af forráðamönn-
um félagsins átti þá tal við Pét-
ur Jónsson ráðherra, í stjórnar-
ráðinu, og þegar líður á sam-
talið, segir hann: „Við flytjum
inn olíuna, en við ráðum verð-
inu.“ Það vildi vera einrátt með
öllu um það, hvem hagnað það
tæki á olíunni. Stjómin vildi ekki
sætta sig við þessi kjör, og varð