Skutull - 16.09.1939, Side 3

S K U T U L L
8
Alþýðufólk;, verzliö við Kaupfélagið á ísafirðiT
Upphitun húsa með raforku.
Sðm rafveita Hafnarfjarðar
skýiði í útvaipinu frá tilraunum
sínum með upphitun húsa með
rafo ku í sambandi við miðstöðvar-
keifl húsanna, hafa n.ér boiist
margar fytirspurnir um þessar til-
raunir, og í þvt sambandi heflr
mér fundist, að menn litu þannig
á, að þefta væri rétta útlausnin á
þessu máli, og því væri sjilfsagt
að taka upp þessa stefnu hér.
Það má í þessu sambandi geta
þess, að þetta heflr grafið um sig
á hærri stöðum, og hafa komið
fram tillögur í sjrlfri bæjarstjórn-
inni um að taka þetta til athug-
unar sem sparnaðarráðstöfun á
styrjaldir-tímum. Ég lít þess vegna
þannig á, að rétt só að ræða þetta
dálítið opinbsrlega frá óllum hlið-
um, svo að almenningi geflst
kostur á að sjá;,að slíkar styrj-
aldirráðstafanir væru ekki í þeim
and v, sem spvrnaðarráð.-tifanir nú
miða að, þaonig að þeim foiða,
sem til er, sé miðlað út til sem
flestra, án tillits til auðs eða
mannvirðinga.
Það er öllum kunnugt, að
Hafnatfjnðatbær kaupir sína orku
frá Sogsvirkjun, og þar sem 8ogs»
virkjun heflr ennþá ekki notað
nema ca. 18°/0 af virkjuðu afli
Sogsins, sýnist ekki liggja nærri,
að um takmörkun eða orkuþiot
veiði þar að tæða fyrst um sinn.
E nnig er það stórt atriði í þessu
mali, að Hafnarfjarðaibær kaupir
ekki orkuna eftir kvv.st. mæli
bainlínip, heldur greiðir hann
fastagjald fyrir áis-tw. á hvern
ibúa, hvort sem það er notað eða
ekki, að við bættu gjaldi fyrir
hveija kw.vt. í hæzta álagi, ef
hæzta álag fer fram yflr það, sem
fa«-t ígjaldið heimilar. (Annars má
geta þess, að þessir samningar
eru ekki fullkokkaðir ennþt). Það
liggur þessvegna í augum uppi, að
þvr sem Hifnflrðingar þuifa ekki
að hugia neitt um sparnað á ork-
unni ttl næsta dag«, og að allt,
sem þeir geta selt af þeirri orku,
sem innifelst í fastagjaldinu á
þeim timum sólarhringsins, sem
hin veiðmætari orkusala er ekki
fyiir hendí, er fundið fé á hvaða
tíma árs sem er. Með ráð-
stöíunum, sem rafveitan gerir, er
séð um, að svona upphitun geti
ekki átt sór stað á þeim tímum
sólaihringsins, sem hættast er við,
að mesta álag faii það hátt, að
um aukagreiðslu til Sogsvirkjunar
veiði að ræða. Þrátt fyiir þevsar
aÖ3tæður munu þeir að likindum
ekki halda lengia á þessari braut,
meðan styi jaldrr-ástand ríkir, held-
ur miðla oikunni í smærri skömmt«
um til sem flestra.
Hvernig horflr nú málið við hó ?
Strax og byrjað var á að leggja
hér í bæ lagnir fyrir rafhitun
með lausaofnum, voru möguleikar
á að fá samskonar tæki í sam-
bandi við miðstöðvar eins og
Hafnaifjörður heflr nú gert til-
raunir með, en það þótti ekki
heppilegt þá, og miklu síður er
það heppilegt nú, þar sem búast
má við, að þiöngt verði um kot,
og þess vegna nauðsyn á, að sem
flestir veiði á sem heppilegastan
háit aðnjótandi þeirrar afgangs-
oi ku til upphitunar, sem til kann
að yera á hveijum tima. Það mun
sýna sig, og er þegar að koma
i ljó«, að bæjaibúar munu kepp-
ast við að ná í raforku til s u ð u
eius og útlitið er. Og þegar svo
er komið, að meginþorri þeirra,
sem á virkjunarsvæðinu búa, elda
oiðið við rafmagn, verður engin
afgangsoika til á þeim tímum,
sem eldamennska fer aðallega
fiam. Þetta er hin rétta og heppi-
legasta þróun, bæði fyrir álmenn-
ing og rafveituna. Eldun með raf-
magni á þessu veiði verður ódýr-
ari en suða með nokkrum öðrum
hitagjifa, og orkan verðmeiri til
sölu fyrir rafveituna, en t. d. orku-
sala til hitunar. Þá kemur til að
athuga, hvernig haganlegast er að
dreyfa út tii almennings þeirri
oi ku, sem afgangs kann að vera
á hveijum tima. Þegar ákveðið
var að b. ggja rafstöðina, voru
aliir afkomumöguleikar hennar
miðaðir við, að hún fullnægði í
fyrrsta lagi Ijósaþörf bæjarbúr; í
öðru lagi orkuþörf til iðnaðarins
í bænum; í þriðja lagi, gæti séð
bæjarbúum fyrir rafmagni til suðu,
og i fjóiða og síðasta lagi, að það,
sem afgangs kynni að verða á
hverjum tíma, skyidi notast tll
upphitunar húsa, sem aðallega
mundi verða á sumrin og haust
og vor. Nú vita það allir, sem á
annað bo.ð hafa nokkuð fylgst
með þessum málum, að vatns-
afkoma stöðvarinnar byggist mik-
inn hluta vetrarins á vatnsmiðlun.
Og þegar svo er komið, sem verða
mun mjög bráðlega, að stöðiu
geii ekki betur en að fullnægja
á annatíma dagsins hinum þremur
fyrst töldu liðum, verður ekkí þá
tíma vetrarins hægt að selja
neina afgangsoiku, vegna þess að
þá verður að fara svo sparlega
með vatnsfoiðann, til þess að geta
undir öllunr kringumstæðum full-
nægt. þöiflnni til hinna þriggja
/yrst ftamangieindu liða. Nú er
það kunnara en fiá þurfi að segja,
að nauðsyn á upphitun húsa er
einmitt mest þá tíma vetrarins,
sem nota verður vatnsmiðlunina,
og þá er, eins og óg tók fram.
engin afgangsoika til. Þar með
er sá tími frástrikaður, og getur
hann varað fulla 4 mánuði: desem-
ber, janúar, febiúar og marz. Þá
eru það hinir átta mánuðir ársins:
Einn af aðalkostum rafmagns til
upphitunar haust, vor og sumar,
er sá, að þurfa ekki að kynda
upp stórar og eyðslufrekar mið-
stöðvar, hvoit. heldur þær nota
rafmagn eða kol, heldur að geta
hlýjað upp í þeim herbergjum,
sem verið er i það og það skiítið.
Á þessu byggist það, að hægt
er að kaupa straum á 3 au. kw.st.
til upphitunar, án þess að verðið
reynist dýrara en kol hafa veiið
fram að þessu. Með þessu móti er
hægt að takmarka upphitunina
við hina biýnu þöif í hverju til-
felli, og í þvi liggur hinn mikli
og nauðsynlegi sparnaður. Þegar,
eins og ég hef sýnt fiam á, ekki
er til neins að reikna með, að
nein afgangsorka veiði fyrir hendi
þessa 4 mánuði, hlýtur öllum að
vera Ijóst, að ekki væri heppilegt,
að nokkur hús gætu fengið alla
afgangsorkuna haust og vor á 1 —2
aura kw st., en meginhluti bæj-
aibúa fengi ekki neitt. Mór hefir
reiknast svo til, að afgangsorka
sú, sem verður fyrir hendi haust
og vor, þegar almennt verður farið
að elda við rafmagn, á virkjunar-
svæðinu, nægði til að hita upp
15—18 hús af meðalstæið á-
þessum árstímum, ef mið-
stöðvarkeifið væii notað, en væri
fast að því fullnægjandi, eða að
minnsta kosti mikil hjalp, ef annað
væri ekki af fá, fyrir 100 til 120
hús, og reikna ég þá með einu
og hálfu kw. á hús. Svo er það
sórstaklega athugandi í þessu sam-
bandi, að þeir fáu, sem gætu
fengið þessa orku til upphitunar
á þennan hátt, enda þótt kw.st.
kostaði ekki nema 1 — 2 aura, yiðu
samt að greiða óeðlilega hátt verð
fyrir hitann, þegar allt kæmi til
alls vegna þess, hve mikil orka
fer til þess að hita upp leiðslur,
og þá ofna, sem máski eru latnir
vera í sambandi, en ekki er bráð-
nauðsynlegt að nota, eins og oit
vill verða, þegar miðstöðvar eiu
kynntar upp á annað boið, hvoit
heldur er með rafmagni eða kolum,
Allir hljóta að sjá( hvoit heppi-
legra væri fyiir Raíveituna hór að
selja þessa afgangsoiku á 1 til 2
aura, eða á 3 til 4 aura kw.st.,
og fjölyiði óg ekki um það. En
hitt: fullyiði ég, að kaupmdiun
greiðir minna fé fyiir upphitun
með því að nota heppilega lausa
ofna, og nota þá þar, sem þörfln
er rnest í það og það skiftið í
húsinu, heldur en kynda upp stór
miðstöðvarbákn, enda þótt verðið
á oikunni væri helmingi lægra
f^.úgur er meðal hollustu
næringarefna. — Gefrð börn-
um yðar, og etið sjálf, rneira
af rúgbrauði.
Heynið rúgbrauð frá Bök-
unarfélagi Isfirðinga.
Bæði seydd og óseydd.
Ekkert brauðgerðarbús á
I Vesturlandi framleiðir nú 11
I meira af þessari brauðteg-
B und en Bökunarfélagið.
Nýtízku tæki til brauðgerðar.
íyrir miðstöðvarkyndinguna, og
orka væri fyrir hend'.
Ég tel, að óg hafi sýnt fram á,
að undir engum kringumstæðum
gæti það verið heppileg styrjaldar-
ráðstöfun að láta aðeins fáeinar
fjölskyldur fa til upphitunar þá
afgangsorku, sem til kann að
veiða, enda þótt þær væru þannig
efnum búnar, að þuifa ekki að
hoifa í eyririnn, og hefðu ráð á
að nota jafn eyðslufrek tæki. Það,
sem skilur aðallega á milli ísa-
fjarðar og Hafnaifjarðar í þessu
t.ilfelli, er það, að Hafuaifjöiður
getur á öllum tímum áisins fengið
eins mikla oiku og hann vill, og
á mesta húsakyndingaitíma árs«
ins jafnt sem aðra tíma, er nauð-
synlegt fyrir hann að geta selt
upp allan sólarhiinginn, það sem
hann greiðir fyrir hvoit sem er,
samkvæmt fasta-3amningi. Á ísa-
fiiði verður hinsvegar mjög
takmöikuð afgangsorka haust, vor
og sumar, en að vetrinum verður
hún alls engin til, eða að minnsta
kosti ekki seld, til þess að alltaf
só öruggt um, að næg orka veiði
fyrir hendi til ljósa, iðnaðar og
suðu.
Það er alveg augljóst mál, að
heppilegasta leiðin er hór eins og
á stendur, sú, að nota g ó ð a ,
lausa ofna. Og þegar harðna fer
á dalnum með kol, ber að sjáum,
að sem flestir geti fengið
einhvern skammt til upphitunar,
þá tíma ársins, sem sú orka veiður
fáanleg. En til þess að hinni al-
mennu þö f veiði fullnægt með
jafn litilli raforku, veiða menn að
nota þann skammt til að bæta
aðeins úr biýnustu hitaþörfinni á
hverju heimili.
Það er í alla staði viiðingai-
vert, þegar stjórnendur bæjarins
hafa áhuga fyiir því, að almenn-
ingur komist sem lóttast, út úr
þeim eldraunum, sem framundan
eru. En aí þeim tillögum, sem
fram hafa komið í þessa átt, og
birtar voiu í síðastá Vesturlandi
held ég, að stóium betii só sá