Fjarðbúgvin - 23.09.1971, Síða 4

HÓSDAGUR 23. SEPTEMBER 1971
SH)A 4
EIÐIS KIRKJA
NÍTI ÁR
Á Eiði eru ongar sagnir um
kirkjur, hálvkirkjur ella bøn-
hús, men vit vita, at um ár
1700 var kirkja á Eiði. Henda
kirkjan stóð, har sum tann
gamli skúlin nústendur. Hesin
skúlin vendir suður og norður,
og landsynningshornio á hon-
um kemur inn á tann gamla
grevsturin. Sagt verður, at tá
ið skúlin varð bygdur, vórðu
beinaleivdir uppgrivnar o§
niðurgrivanr aftur eystari a
sama kirkjugarði. Tanngamla
kirkjan røkk væl eystur um nú-
verandi koyriveg, sum gongur
onam á kaina.
{ bókini "Kommisions-
betænkninger" (1709 -10)
stendur fylgjandi um ta gomlu
kirkjuna á Eiði:
Ejde kirki, lang 16 1/2 alen,
koret deraf 5 1/2 alen, bred
6 1/2 alen 2 tommer, høj 61/2
alen, 9 mands-ogkvindestole,
prædikestolen ved kvinde-
stolene, et alter med et vin-
due over, et dito ved præd-
ikestolen, et lidet dito paa
den anden side af kirken, en
skriftestol. Ornamenterne
ere: en fulđkommen søvlkalk
og disk, zií forgyldtl, en stor
aúaskes messehagel, en
klosterlærreds messeskjorte,
en hørlærreds aíterdug, 2 tin-
lys^stager, et trætaarn med
en fuldkommen klokke. Kir-
ken inđvendigklædtmedbræd-
der og udvendigmed stenmur
omkring, tækket med næver
og rioget halm, dog brdstfæl-
dig, ellers kirken udi god hævd,
Dens aarlige inđkomster i
de bedste aaringer, 22 gyld-
en. Ordinære udgifter lOgyld-
en 5 skind. Har tilgode 17
gylden 2 skind.
Frá teirri gomlu kirkjuni
er hetta varðveitt: Eitt doypi-
fat úr messingi, iðhevur m^nd
av boðan Mariu, árstalið á tí
skilst ikki longur. Ein kal-
ikur og ein diskur, árstølini
á hesum síggjast tíverri
heldur ikki longur. Altar-
talvan, ið sýnir hina heilagu
kvøldmáltíðina, hongur ínni í
sakrestinum í núverandi
kirkju og er í ringum standi.
Skuvlan til at kasta jørð á
við er helst eisini frá hini
gomlu kirkjuni.
Ein partur av bygdarfólk-
inum vildi hava hina nýggju
kirkjuna bygda á grundina á
hjá hini jjomlu. Men skilligt
er, at plassið hevur verið ov
trongt, og serliga var kirkju-
garourin burtur av leið Ut-
il. Har sum nýggja kirkjan
stendur er og var rúmligt -
og væl hóskandi til kirkju -
bæði turt og djúplent. Kirk-
jan tekur seg eisini væl út frá
Norðurhavinum og fjørðinum.
Sagt verður, at tað var V.U.
Hammershaimb, próstur á
Nesi, ið gjørdi av, hvar
kirkján skuldi standa.
Hon er bygd í 1880-81 í
romantiskum bygningsstíli
úr høgdum gróti av arkitekti
H.C.Amberg, sum eisini hev-
ur gjørt tekningina til amt-
manshúsini íHavn, sumvórðu
bygd úr somu tíð. Meginpart-
urin av grótinum er brotið
úr Korndalshamri - (nakað
norðan fyri dansistovuna á
Eiði), grótið var veikt og lætt
at arbeiða. Hettakann vera ein
orsøkin til, at menn kundu fáa
seg til at sementpussa kirkj-
una í 1887 (samb. sýnsproto- .
kol). Restin av gróttiífarin-
um er brotið uppi á G.rind
(eystan fyri bygdina). Haðani
er grótið til doypifontin eis-
ini fingið, hann er tilhøgdur
av Johannes Petersen ur
Mikladali.
Kirkjan er 18,9 m long og
10 m breið og verður søgd at
vera ein tann vakrasta kirkj-
an í Føroyum, serliga býtavit
merki í tær vøkru utskering-
arnar innan í kirkjuni.
Steinhøggari, múrari og for
maður voru danir. Eiðismenn
laðaðu. Danir vildu hava eið-
ismenn at arbeiða sunnudag-
arnar eisini. Hesum noktaou
teir, men vildu arbeiða^ 13
tímar dagliga í summarhálv-
árinum. í landsynningshorn-
inum á kirkjuni liggur grund-
arsteinurin ogundirhonum ein
silvurdós. I henni er: (Eitt
20 kr stk., eitt 100 kr. stk.,
eitt 5 kr. stk. - úr gulli).
(Eitt 2 kr. stk., eitt 1 kr. stk.,
eitt 50 oyra, eitt 25 oyra,
eitt 10 oyra - silvur). (Eitt
5 oyra, eitt 2 oyra, eitt 1
oyra - kopar.)
Um tornið verður sagt, at
tað varð laðað upp um heystið
í kava og frosti. Tað var
gjørt 1 m hægri, enn tað nú
er, men var skeivt, tá íð tað
kom upp. Mátti verða tikið
niður aftur, og fekk á øðrum
sinni ikki sína fullu (ætlaðu)
hædd. Veingirnir, sum styðja
tornið, vórðu tá gjørdir.
Sagt verður, at Eiðis kirkja
varð bygd so stór og prýðilig,
av tí at kirkjutíggjundin var
nógv tann størsta í presta-
gjladinum (útróður) og bygd-
in tann størsta. Sagt verður
eisini, attekningin, sumkirkj-
an er bygd eftir, ikki uppruna-
liga var ætlaðtileinaføroyska
bygdakirku
bygdakirkju. Ið hvussu so er,
so hevur Eiðis kirkja verið
við, sum ein tann fyrsta, til
at broyta tann gamla føroyska
kirkjustílin.
Kirkjan^ stendur o.u. 150
metrar frá sjónum. Sum fles-
tar kirkjur vendir hon evstur
og vestur. 5 stór vinaeygu eru
á norðursíðuni og 5 á suður-
síðuni. í forkirkjuni eru tvey
loft, á niðara er orglið + org-
ulblásari (10 ára gamla) +
tveir beinkir, sum hvørrúmir
5 fólkum. Á ovara lofti eru 4
beinkir, sum hvør rúmar 5
fólkum. Við teimum, sum
kunnu sita á loftinum, rúmar
kirkjan gott og væl 300 fólk-
um. Viðmerkjast kann, at tá
ið altargangur er, er pláss
fyri 19-20 altargestum í senn.
Kirkjan varð vígd. 18. sept-
ember í 1881. Um sjálvavígsl-
una skrivar Dimmalætting 24.
september sama fylgjandi ár:
Indvielse af den nye sten-
kirke paa Ejde fands sted
efter bestemmelsen sidste
søndag den 18de sept. Modfor-
ventning var vejret rigtig
smukt efter aarstiden med
solskin og stille vejr. Denne
højtidelighed havde derforog-
saa samlet mange fremmede
i bygden, hvilke flokkedes om
kirken for ret at bese den, den
tager sig nydelig ud, hvortil
ogsaa beliggenheden bidrager
ti, og den er i det store og hele
en bygning, som gørbygmest-
en ære. Selve inđvielsen fandt
sted omtrent kl. 11, efter at
man var gaaet i procession
fra den gamle kirke over i
den ný. Provst Sørensen
indviede i .inderliga og smnkke
ord denne bygning til at være
et Gud hus, afsondrede det
fra verdens larm og trængs-
el og bad om, at der maatte
blive velsignelse i det ord,
sum skullu lyde her inde, slut-
telig overgav han menigheden
kirken til varetægt og værn,
hertil sluttede sig nogle cere-
monier, hvorefter den egent-
lige indvielse var forbi. Sen-
ere besteg provsten prædeki-
stolen og holdt en kort præd-
iken over dagens evangelium.
Den smukke højtidelighed, der
overværedes af amtmandFin-
sen, præsterne Ewaldsen og
Petersen, sysselmændene Ef-
fersøe og Danielsen m.fL.va-
rede omtrent et par timer.
Indvendig er kirken liga saa
smuk som tarvelig, men lidt
mere udsmykning kan jo med
tiden komme, dog det nød-
vendiger er der, saa faar
det ander at vente til tid
og lejlighed, i. akustik hen-
seende lader kirken intet
tilbage at ønske.
Leggjast kann afturat, at
undir skrúðgonguni úr teirri
gomlu kirkjuni í ta nýggju
gingu forsangarar á odda,
syngjandi Kingo. Kirkjan var
ta tann størsta f oyggjunum og
hildin at vera hin vakrasta.
Inventar: nakrir trivaligir
messingstakar. Ein stór
klokka, sum hoyrist langt. Á
henni stendur við stórum stav-
um:
Ovast: Bochumer Verein.
Gusstahlfabrik 188L
Um miðjuna: Givet - til -
kirken - i - Eide- paa - Øs-
terø - frá - Frimurere - í
Kjøbenhavn.
Himmalborgin, symbol fyri
teir fýra evangelistarnar:
menniskjan, ljónið, oksin og
ørnin - og eitt forgylt krusi-
fiks - givið av frímúrarunum
í Keypmannahavn. Á doypi-
funtinum, sum áður sagt er
tilhøgdur av Jóh. Petersen úr
Mikladali, stendur S H: Jes-
us salvator hominum, tað
merkir: Jesus frelsari menn-
iskjanna. Doypifatið hevur
mynd av boðan Mariu. Árs-
talið^skilst ikki.
Ljósakrúnurnar hevur
kirkjufólkið givið kirkjunitætt
frammanundan aldamótinum.
12 lampettir - óhvørjumegin-
keyptar tætt aftaná fyrra
heimsbardaga. Umleið 1913
kom harmonium í kirkjuna,
avlagt í 1939 av einum pípu-
orglið. Miðstøðuhitaverk varð
lagt'i kirkjuna í 1935 - hetta
varð útskift við el-hita í 1965.
økt við elhitablásara í 1960,
tá eisini orglið fekk el-hita-
blásara.
Á kórvegginum standa alfa
og omega (fyrsti og siðsti
bokstavirnir í tí grikska alf-
abetinum). Skoytast kann, at
Eiðis kirkja, to at hon jú ikki
hevur nakað av ti skurðverki,
sum tær gomlu kirkjurnar
hava, hevur eitt sindur, sum
minnir um tað. Á prædika-
stólinum er ein skurður, ið
minnir um lívstræið. Á vegg-
junum er ein málningur, sum
minnir um krossin, men har
eru so teir fýra naglarnir
komnir við. Hin málningurin
kann vera forsjónin:^
So eru fýra málningar.
Eiðis kirkia
Eiðis kirkja innan
Teir
eru størri enn hinir og minna
teir um Dagmarkrossin, ein
sirkul er við, sum kanska
skal merkja ævinleikin. Til
innventar hoyra eisini ser-
kalikar til altargangir. Teir
komu í 1948 frá Dansk Para-
menthandel í Keypmannahavn.
Fukturin hevur frá fyrsta
degi volt stóran skaða. Tað
fyrsta takið var hopleyst og
varð útskift longu -{ 1887
(sýnsprotokol), bg samtíðis
var hon sementpussa uttan.
Hetta bøtti um lekan, men
ikki um vakurleikan. Roynt
hevur eisini verið við asfalti
innan og máling uttaná, men
fukturin kom kortini ígjø^n-
um. { 1961 vatð so ein mur-
ur at lecasteini settur innan
á báðum síðum við einum
tumma frá kirkjuvegginum.
Vindeygakarmar vórðu eisini
klæddir við isolatiónstilfari.
Kondensvatn varð síðan leitt
gjøgnum plastikkrørr inn í
steinin og kirkjuveggin. Eitt
gott ár aftaná varð kirkjan so
málað av málarameistara Jó-
hannes Olsen úr Hósvik. Nú
sæst einki til fukt, so vónandi
er vunnið á honum. í 1963
vórðu steinrullam áttur ogtak-
papp lagt oman á hválvið, og
hevur hetta roynst væL 11961
fekk tornið kopartak sum
kanska er tað fyrsta í
Føroyum.
Ringt verður, tá kistan fer
úr heiminum og til hon kem-
ur í kirkjuna. Somuleiðis tá
hon fer úr kirkjuna út á kirkju-
garðin. Tað er avlagt á Eiði
at syngja fyrilikiúrheiminum
og í kirkjugarðin. Taðerburt-
urdotti uttan viðtøku umleið
1955. Fyri brúðarpari verður
kimað - ikki longur skotið.
Børn verða doypt undir guds-
tænastuni - kirkjufólkið rýmir
ikki. Kimað verður aftanabið-
isløgini.
Til kirkjugongđ vanligar
sunnudagar verður ringt
tríggjar ferðir: Kl. 9, 9.30 og
12. Eyka dýrabiðidag ogkvøldi
undan høgtíðum.
Fólk vita at siga, at J.
-Brockmann hevur verið
nýttur. Eisini Lars Lindarot
Hans - Postille, týdd úr sven-
skum (3. upplag 1881). Vel-
helm Beck: Paa livets vej,
1-2 í einum bindi (1885). En
lille skatkiste 1904, 2. uppl.
Dr. T. Skat Rørdam: Naadens
aar, til aðru tekstarrøð. T.
Moe: De gamle stiger 1927
(en aargang prædekener). Tað
hava eisini aðrar bøkur verið
nýttar. Frá 1930unum hava
mest "I lýsing” og "Meðan
hildið verður heilagt" av J.
Dahl verið nýttar lestrarbøk-
ur.
Kingo sálmabókin varð
burturløgd um aldamótið
(1900). Hanus í Garði sum tá
var deknur, protesteraði við
at siga seg frá. Eisini onnur
vóru misnøgd, men nakað stríð
kom ikki burturúr. Salmebog
for kirke og Hjem varð so
nýtt einsamøll til 1961. fteirri
føroysku sálmabókini, sum
liggur á altarinum, stendur
26/2-196L Frá hesum degi
hevur einans henda sálmabok
verið nýtt til gudstænastur
í Eiðis kirkju sunnudagar. Til
føstugudstænastur hevureins-
takar ferðir donsk sálmabók
verið nýtt.
Síðan 1. november 1946 eru
kirkjubøkurnar fEiðispresta-
gjaldi førdar áføroyskum máli
og attestri útskrivaðar á før-
oyskúm.
Donsk prædika hevur ikki
verið hildin í Eiðis kirkju
av føroyskum presti síðan
1947.
Tvær versiónir um "Norsku
Løvu"
1) Havnar kirkja lænti ti nýggju
Eiðis kirkju hetta skip. Menn
fukturin oyðilegði tað skjótt.
Tað datt sundur og lá so ugpi
á kirkjuloftinum í nøkur ar.
So varð hetta skip sent suður
til Havnar tilumvælingar. Tað
kom ikki aftur, men kom at
hanga^f Havnar kirkju. Henda
versiónin styðjar seg til
kirkjuráðsprotokollina íHavn.
") Skipið varð givið Eiðis
kirkju ( summi siga, at Sør-
ensen próstur gav kirkjuni
Framh. á bls. 7