Tímin - 13.09.1945, Síða 2

f
Nr. 36. 3. árg. TIMIN 13. september 1945.
W imt n lNr:36!
Hósdagin 13. september 1945.
Útgevari: Havnar Framburðsfelag.
ÁbjTrgdarmaður:
Einar Joensen
Avgreiðsla: Telefon nr. 143.
Prentsmiðja:
P.f Landsprentsmiðjan. Tlf. 143
Haldaragjald: 2 kr. ársfjórðingin,
í leyssølu: 15 oyru eintakið.
Lýsingarprísur: 12 oyru pr. mm
á forsíðuni, aðrastaðni: lOoyru.
(Avsláttur fyri fastar lýsing'ar
eftir avtalu).
Mannagongdin
við lógarnppskotinum
frá amtinum (donsku ríkistjórn-
ini) til at avtaka tað føroyska
pundsvirði og beina okkum pen-
ingaliga aftur i danska leypin.
§ 1-
Kursen for de paa Færøerne
anvendte Kroner er herefter lig
med Kursen for de i det øvrige
Kongerige anvendle Kroner, for
Tiden 19 Kr. 34 Øre lig med 1
Pund Sterling.
Den i §§ 8 og 9 i Kundgø-
relse Nr. 48 af 18. December
1940, jfr. Kundgørelse Nr. 19 af
26. April 1941, omliandlede Af-
gift til Kursreguleringsfonden
samt den i § 8 i Kundgørelse
Nr. 9 af 16. Marts 1942, fjr. §
7 i Kundgørelse Nr. 61 af 23.
December 1942, og af § 2 i
Kundgørelse Nr. 39 af 23. De-
cember 1943 omhandleđe Afgifl
lil Forsikringsformaal borlfalder.
§ 2.
De i det øvrige Kongerige
gylđige, av Danmarks National-
bank udstedte Pengesedler (»de
nye Nationalbanksedler«) er lov-
ligt Belalingsmiddel paa Fær-
øerne lige med de af Amt-
manden paa Nationalbankens
Vegne udstedte Pengesedler.
§ 3.
Det bestaaende Forbud mod
Overførsel af Betalinger til det
øvrige Kongerige og mod Ind-
og Udførsel af danske Penge-
sedler og Skillemønt opbæves.
Forsaavidt angaar andre Be-
lalingsmidler samt Værdipapirer
kan Tilladelse lil Ind- og Ud-
førsel meddeles af Amtet.
§ 4.
De af Bestemmelserne i §§
1—3 følgende Ændringer i Over-
enskomsl af 27. Marts 1941 om
Regulering af de finansielle For-
hold mellem Storbritannien og
Færøerne er tiltraadt af den
britiske Regering.
§ 5.
Nærværende Bestemmelser
træder i Kraft Jtraks.
18. august fekk Løgtingið hetta
uppskotið til lóg frá amtinum
saman við avskrift av brsevi frá
ríkjsstjórnini, har hon heldur
fram, al tað føroyska klónuvirði
suin skjótast má verða sett eins
við hitt danska, og at danski
staturin vil lata allar Føroyingar
uttan Sjóvinnubankan fáa 22.40
kr. fyri tey sterlingpund, teir
bava á hondum, og vinna teir
á benda bátt 3 kr. uppá pundið.
Bræviðskilar til, at málið hastar,
og amtið biður um at fáa tað
viðgjørt sum skjótast og við-
leggur lelegram til danska sendi-
mannin í Lonđon um beinan
vegin at fáa liesa broytan í lag,
t. v. s. fáa avtiknan tann før-
oysk-bretska sáltmálan um pen-
ingavirði og samhandil av 27.
marts 1941, hóast hann skal
verða uppsagdur við 1 mánaða
ávarðing. 22. august luavdu
s a m b a n d s m e n n og j a v n a ð a r m e n n
á tingi málið til viðgerðar dagin
'eflir.
Her kom fram f dagin tann
skammargerð móti føroyskum
sjálvstýri, sum P. M. Dam og
Louis Zacbariasen liøvdu ráð-
lagl í Keypmannahavn kallaðir
bagar av donsku stjórnini. Um
belta lógaruppskot kom í gilđi, átti
1) Føroyingar ikki longur olckara
egna sterlingvirði og ein eftir
okkara førumuni ógvuliga stóran
pening í útlendskari valuta, 2)
føroyskur samhandil var fluttur,
sum hann var fyri bardagan,
mest allur til Danmarkar, og 3)
tað mest umráðandi í løtuni:
fyri Bretlandi vóru vit tá aflur
al rokna fyri Dapir og ikki
Føroyingar, ein serstøk sjálv-
ráðandi Ijóð, sum Brelar bava
roknað okkum at vera í bardaga-
tíðini, og hvørja kvotu fáa vit
so? A. Samuelsen, sum var tann
triði maðurin í ráðlegginini í
Keypmannahavn, hevur allá
tíðina barst ímóti føroyskum
sjálvstýri og sjálvræði, hinir
báðir hava látisl at verið sjálv-
stýrismenn. Nú eru teir av-
đúkaðir til muns sum danskir
ørindasveinar.
Teir 2 sjálvsfýrismenjiinir og
10 fólkaflokksmenninir á tingi
bøvdu bert eitt at gera. Skuldu
vit forða hesum at koma í gildi,
máttu vit vísa útheiminum, at
her í Føroyum var stór mól-
støða móti hesari roynd, at
binda veruligl føroyskt sjálvslýri
niður fyri alla framtíð. Vit
noktaóu tí at viðgera eilt mál,
sum á henda hátt vildi lemja
møguleikan fyrt at taka veruligt
sjálvstýri, áðrenn fólkið bevði
fingið bøvi at taka støðu, um
tað ynskir at ráða sjálvt í Før-
oyum og troyta teir møguleikar,
sum vit hava vunnið í bardaga-
tíðini. Vit fóru tí av tingi og
kravdu val, tað valið sum skuldi
bavt verið beinanvegin, friðurin
kom, eg4 sum Th. Petersen og
Poul Petersen f Landsnevndini
í miðjum mars mánaði víslu á,
var einasti farandi vegur.
Nú skuldi ein Irúð, at tað
sameinđa sambandið, teir 13,
sum sótu eftir á tingi, framdu
málið í ein liast. Men gakk.
Okkurt annað mátti vera, sum
forðaði, enn vil 12, sum vóru
farnir. Til onga nyttu prógvaðu
bæði P. M. Dam, Louis Zacba-
riasen og Trygve Samuelsen, at
Føroyingar onga úllendska va-
luta eiga ella Iiava ált, Danir
eiga hana og hava átt bana,
siga leir, so vit mugu takka til,
tá ið vit kunna vinna 3 kr.
uppá pundið frá teimum — hví
Danskurin knappliga er vorðin
so gávumildur, spyrja teir ikki
um, ella vilja kanska ikki siga
fólkið tað.
27. august løgdu hesir menn
fram nevndarálit, sum mælir
tinginum til at laka við hesi
stóru gávu frá Danmark og
samlykkja frammanundan nevn-
da lógaruppskot. Einki hendi.
So knappliga 5. september frælt-
ist, at lógaruppskolið var sam-
tykt og pundini avreidd. Dagin
eftir kom lað í spargament, at
tann ætlan, hesir 13 donsku
ørindasveinar høvdu havt, var
brostin. Bretland var komin í
vegin og bevði víst á, at okkara
sáltmáli við teir er í gildi, tað
einasta sum kundi loyvast teim-
um, var al broyta krónuvirðið.
§ 2 og 3, lær mest umráðandi
í lógaruppskotinum vóru tf í
efslu stund tiknar burtiir,
og tann avkutaði vanskap-
ningur, sum stóð lýstur í næst-
seinastu Dimmu., samtyklur.
Bretland goymir okkum okkara
pund, um vit sjálvir vilja bava
tey. Ránið eydnaðist ikki. Ørinda-
sveinarnir sita eftir við skom-
mini. Nú slendst til Føroya fólk
at gera upp við teir. Men eitt
er víst: vóru vit 12 ikki farnir
av tingi sum mótmæli móli besi
roynd at taka føroyskt sterling-
virði av, áðrenn vil sum fríir
menn kunna samráðast við Bret-
land, so bøvdu Bretar ilcki vitað,
at ein stórur partur av Føroy-
ingum ynskir tann føroysk
bretska sátlmálan al standa við,
og bøvdu latið øll sterlingpundini
fara á danskar henđur, sum tær
Iríggjar sambandsverjurnar liava
barst fyri síðani tær komu aflur
úr Keypmannabavn.
Rikard Long
Av býttleika
ella óreinheit?
P. M. Dam og Louis Zacha-
riasen hava í teirri neyð, teir
eru komnir í, av tí Bretland
hevur forðaó teimum at handa
Danmark tej' hálvatriðju millión
Sterlingpund, sum slanda í Ong-
landi, vunnin í bardagalíðini av
Føroyingum í erligari vinnu,
funnið eitt brot í Landsnevndar-
gerðabókini, sum skal laða eitl
sinđur upp undir leir á teirra
ridlingarsomu sløðu.
Teir taka úr frásøgn frá fundi
4. juli 1945, har A. Samuelsen,
P. M. Dam, Johan Poulsen og
undirritaðu vóru tilsteðar, betla
pettið:
»Samtykt varð at biðja prís-
ansingarráðið skipa fyri, at "tað
fyribils ikki í príssetan á tær
vørur, sum koma frá Danmark,
verður roknað við einum kurs-
niuni uppá 15 pct., sum gjørt
er, men al roknað verður við
al krónurnar slanda á jøvnum.«
P. M. Dam og Louis Zacha-
riasen vita óivað, at Prísansing-
arráðið hevur ongan myndug-
leika at seta krónuvirði, hvørki
á danskan ella annan útlendskan
pening, og um teir trúgva tí,
skilur ein betur tann dygga
kjaftfískin, teir hava fingið sær
í peningavirðismálinum.
Her var lalan um eina prís-
ásetan á danska vøru, komna
við teim fyrstu skipunum úr
Danmark aftaná bardagatíðina.
Gjaldstovan legði útfyri 25 pcl.
fyri toll og prísansingarráðið
loyvdi 15 pct. útyvir vøru-
prfsin lil at møta einum møgu-
ligum tapi, tá ið danskl krónu-
virði varð ásett. Tá var einki
danskt krónuvirði ásett yvirfyri
Føroyum. Vil gingu tá undir,
at innflutningsmenninir fingu
ikki loyvi at roluia sær hesi 15
pct. (amtmaðurin, sum var á
fundinum, lovaði al gjaldslovan
skuldi fráfalla luavið um25pct.),
soleingi einki kursvirði var ásett
đ donsku krónuna, og at orðið
fyribils skuldi merkja: til danskt
krónuvirði varð ásett.
Helta er ein onuur søga, og
skomm fáa teir, sum vilja villa
fólk við aðrari frásøgn.
Poul Petersen. Rikard Long.
Ráðharrafundnr t London
U11anríkisráðharra rnir úr 0ng- •
landi, U.S.A., Russlandi, lyina og
Frankaríki eru nú komnir á
fund í London. Hval teir skulu
samráðast um er ikki beilt greitl
enn, men amerikanski uttan-
rilysráðbarrin Bvrnes, sigur at
alombumban og Týskland eru
tvey mál sum ikki koma við í
samráðingarnar besa ferð. Eitt
bøvuðsmáli skalverða um stjórn-
anina og ognarræltin til tær
stóru áir og kanalir í Europu,
sum bava stóran týdning- fyri
samferðsluna í liesum verðins-
parti.
Annars skulu tejr gera enda-
ligar friðarsáttmálar við Italiu,
Finnland, Ungarn og onnur
smálond í Europa.
Russurin setur
týska stjórn
Úr London frættist at Russar-
nir hava sell týska ríkisstjórn í
tí partinum av Týsklandi, sum
er á russiskum bondum. Helta
hevur Russurin gjørt ultan at
hava tala við makkararnar, og
Onglendingar siga,at hetta stríðir
móti Potsdamsáttmálanum, sum
sigur at allir teir Sameindu
skulu samráðast, lá broylingar
av stýrinum í teimum ymsu
landslulunum skulu gerast.