Íslendingur - 16.07.1920, Side 1

Islendingur.
Ritstjóri og eigandi: Brynleifur Tobiasson.

Akureyri, Föstudaginn 16. Júlí 1920.
32. tbl.
t#tt ••••••• •• •••••• • •• •••• ••••• •• •••••••• •• • •• •• • •• -• • • •• ••-•-•- •• • • ••••••• •-• •-• • • -
Um
stofnun siglingafjelags í
Norðlendingafjórðungi.
Mjer virðist augljóst, að vöruílutn-
ingar til hinna erfiðu hafna við
Norðurland muni aldrei aftur kom-
ast í það horf, sem var fyrir styrj-
öldina miklu. - Hluíaðeigendur
verða sjálfir að hefjast handa og
stofna:
.SigHngafjefag Norðlendinga*.
til þess með eigin tilverknaði að
framkvæma haganlegar umbætur.
íslendingur ræddi um samgöngur
norðanlands m. m. í 21. tölublaði
þ. á. — Langar mig að biðja um
rúm í blaðinu til að lýsa skoöun
minni á þvf, hvernig tiltækilegt sje
að lagfæra vöruflutninga og bæta
samgöngur á sjó á þessu svæði.
Það þarf mikið fje, dug og dreng-
skap, staðfestu og framkvæmdaþrek
til að stofna slíkt fjelag. Og einkum
til að framkvæma stötf þess á
ókomnum tfmum, svo að vel farnist.
En jeg ber það traust til Norðlend-
inga, að þeir hafi bæði vilja og
mátt til slíkra framkvæmda.
Á seinni árum hafa ýms fjelög
veitt mikinn beinan arð, en auk
þess sparað landsmönnum stórfje.
Það hefir t. d. Eimskipafjelag fs
lands gert, þótt það hafi ekki hlynt
vel að siglingum kringum land. —
Væri vel, ef svo mætti hjer veröa,
að reynsla Eimskipafjelagsins skap-
aði norölenzku siglingafjelagi tilveru-
skilyrði og að pannig sannaðist
málshátlurinn: „Betra er hjá sjálfum
sjer að taka en sinn bróður að
biðja.”
Vil jeg þá víkja að skoðun minni
um það, hvað norðlenzku siglinga-
fjelagi hæfir að færast í fang.
Fjelag þetta þarf að ná yfir alt
svæðið millum Noröur-ísafjarðarsýslu
og Norður-Múlasýslu. Tildrög til
stofnunar mætti vera þannig:
Framtakssamir menn boða til
funda í hverjum einasta hreppi
innan nefndra takmarka til umræðu
um stofnun siglingafjelags í ein-
hveiju áþekku foimi, sem að fram-
an er greint. Á slíkum sveitafund-
um sje mál þetta rætt, gagnlegar
tillögur ritaöar og fengnar í hend-
ur.l—2 kjörnum fulltrúum, er vald-
ir sje til að mæta á fundi, er því
næst verði haldinn fyrir hverja sýslu,
Á hreppafundunum inna menn af
hendi loforð um hlutafje. Minsta
hlutabrjef nemi 25 krónum. — Lof-
orð uni hlutafje þó afturkallanlegt
eftir stofnfund, ef skrifleg rök eru
færð íyrir því, að hið lögbundna
skipulag ijelagsins hafi snúist mjög
frá þeirri stefnu, sem mörkuð kann
að verða í einstökum hjeruðum.
Sýslusamkomurnar ræða enn mál-
ið. Glöggva sig á tillögum sveita-
fundanna. Samræma þær og bæta
nýjum og skynsamlegum ályktun-
um við. Slíkir hjeraðafundir athuga
hlutafjárloforð o. fl. o. fl. — Og
velja einn sinn hæfasta mann til
að taka þátt í stofnfundi, sem háð-
ur sje á væntanlegu heimili fjelagsins
á Akureyri.
Á stofnfundi sjeu samin lög. Kosn-
ir 5 menn í stjóin, er eiga heima á
Akureyri eða þar í grend. Stjórn
fjelagsins ræður framkvæmdarstjóra.
Jeg geng út frá mjög almennri
þálttöku í stofnun fjelags þessa um
alt Norðurland. Kaupfjelög, sýslu-
fjelög, hreppsfjelög, verzlunarmanna-
fjelög, ungmannafjelög, sparisjóðir,
kaupmerin, embættismenn, útgerðar-
menn, bændur, hjú, daglaunafólk —
yfir höfuð allir, er vetlingi geta
valdið, eða eitthvað eiga — verða
að leggja fram krafta sína.
Vegna þátttöku opinberra stofnana
o£ ýmsra ómyndugra, og með tilliti
tii þeirra miklu breytinga, sem orðn-
ar eru og væntanlega verða, sem af-
leiðingar styrjaldarinnar, á högum
og liáttum manna, þá hygg jeg
sanngjarnt að fjelag þetta hafi full-
trúaráð, sem ásamt stjórn þess, ráði
úrslitum mála á aðalfundum. — Og
að í fulltrúaráðinu eigi sæti tveir
menn úr hverri sýslu á fjelagssvæð-
inu. — Annan manninn velja hlut-
hafar. Umráð á 100 kr. í hlutafje
veiti 1 atkvæði, en stærri upphæðir
tvö atkvæöi. Hinn tullírúann kýs
sýslunefnd í hverri sýslu. Siglufjörð
og Akureyri mun rjett að skoða
sem hvert annað sýslufjelag. Stjórn
fjelagsins og framkvæmdarstjóri eigi
sæti í fulltrúaráöinu, þó án þáttlöku
í þeim málum, er snerta störf stjórn-
ar eða framkvæmdarstjóra.
Hiutafje kærkomið frá öllum. En
umráð þess bundin við fjelagssvæðið.
Aðalfund verður að halda á sumr-
in, þegar gott er umferðar.
Fjelagið Iáti byggja fyrst og fremst
eitt sterkt og vandaö trjeskip 1000 —
1500 sinálestir að stærð, haganiega
útbúið til vöruflutninga og vel kjör-
ið til siglinga (segla-notkunar) þegar
byr gefur. — Trjeskip mun miklu
betur kjörið til ferða gegn um haf-
ís. — Skipið sje með Diselvjel, er
hreyfi það 8—9 mílur á vöku i
kyrrum sjó. Það flytji erlendar vörur
beina leiö á allar hafnir á fjelags-
svæðinu 2-4 sinnum á ári. Býst
jeg við, að til þe^s verói það að
fara 4 áætlunarferðir árlega. í fyrstu
ferð sjeu einkum fluttar vörur til
Húnaflóa og Skagafjarðar, áður enn
hafíshindrun verður þar tíðust. Auk
þess verður skipið að eyða tíma til
kjötflutninga af flestum höfnum
Norðurlands. Ef til vill væri rjett að
ákveða töluverða aukaflutnings
greiðslu, ef mjög mikill tími eyðist
til að taka farm á vondum höfnum
vegna hafróts. Þann tíma, sem af-
lögu verður þessum ferðum ætti
skipið að fiytja vörur til Akureyrar,
og þaðan til útlanda.
Á Akureyri ætti að stofna tvær
öflugar heildsölu verzlanir. Aðra
handa kaupfjelögum á fjelagssvæð-
inu. En hina, sem sameign allra
þeirra kaupmanna, er til þess vildu
bindast samtökum. Fjöldi af smærri
vörum yrði með því móti fluttar til
Akureyrar í allstórum heildum. En
þar yrði vörunum skift til hæfilegra
birgða handa hinum ýmsu fjelögum
og kaupmönnum.
Væntanlega kæmi fljótt f ljós
þörf fyrir annað — eða jafnvel fleiri
— fíutningaskip áþekk pví, sem jeg
hefi lýst. Ett skip, þótt stærra væri,
ætti t. d. að hafa nóg að starfa við
að flytja steinolíu, fóðurvöru, girð-
ingarefni ofl. beint frá Atneríku. —
Kol þarf og að flytja frá Englandi,
salt frá Spáni, efni í tunnur frá
Noregi, timbur frá Sviþjóð, Cement
frá Danmörku, rúg frá Eystrasalts-
löndum o. s. frv.
(Meira).
Hjálpið börnunum!
Hinn 4. Júlí er í Morgunbl. birt
brjef frá presti, sem á heima í Efra-
Austurríki í fjallahjeraði, sem nefnt
er Salzkammergut. Er þar afskapleg
hungursneyð, engu minni en f Vínar-
borg. Einkum eiga börnin bágt. Þau
veslast upp og deyja unnvörpum.
Presturinn segir að 3000 börn sje
þar, hungruð og köld, er biðjist hjálp-
ar og biður hann íslendinga með
mörgum og átakanlegum orðum, að
miskuna sig yfir þau og senda þeim
peninga, svo að þau deyi ekki. Meðal
annars ritar hann:
»Yzt í hafi liggur þú, eyjan fjarlæga
með frægðar sögurnar þínar. Kærleik-
ur og hjálpfýsi voru skjaldarmerki
þitt. Aldrei barði framandi maður ár-
angurslaust að dyrum þínum, aldrei
var svöngum manni úthýst. Jeg kem
með 3000 svöng og köld börn til þfn,
ástkæra fóstra ísland. 6000 barns-
augu mæna á þig grátandi og segja:
Hjálpaðu okkur, mamma! Þúsundir
barnsvara bærast í hljóðíi bæn og
segja: Hjálpsðu okkur, mamma! Ökk-
ur ei kalt á höndum og fótum, vang-
arnir eru íölir og kraftarnir að
þrotum komnir. Geíðu okkur ull, föt,
mat, peninga! Gefðu ofekur u!l við
kuldanum!«
Ennfremur ritar presturinn:
»Ef til vill myndu íslenzkir menn
eða konur vilja velja sjer eitthvert *
barn, er þau hjeldu sinni verndar-
hendi yfir t, d. 1, 2, 3, mánuði eða
lengur, og gæti jeg þá keypt mat og
föt. handa þeim. Þau geta valið um
drengi eða stúlkur, ákveðið aldur og
beðið um ljóshært eða dökkhært barn
bláeygt eða dökkeygt. Skal jeg þá
velja barnið úr, senda mynd af þvf
og koma á brjefsskiftum við foreldra
þess eða umráðamann. Þrátt fyrir.
fjarlægðina mætti tengja á þennan
hátt bönd milli barnsins og veigerð-
armanns þess, er lengi myndu haldast.*
Fallega væri það gert af fólki að
hjálpa þessum vesalings hungruðu og
klæðlitiu börnum.
Akureyringsr! Ekki munar ykkur
mikið um að skjóta saman nokkrum
hundruðum króna handa þeim.
Sveitamenn! Jafnrjettir stæðuð þið
í efnalegu tilliti, þó að hvert hmmili
gæfi 5 — 10 krónur.
Fyrir 100 kr. danskar fást nú 2400
austurrfskar krónur.
Fjársöfnun er byrjuð í Reykjavfk.
Akureyringar og nærsveitamenn,
sem vilja gefa austurrfsku börnunum
eitthvað, geta snúið sjer til undirrit-
aðs, er veitir gjöfunum móttöku.
Páll J. Árdal.
Símfrjettir.
Rvík 1;. Júlí.
Pjóðbandalag skipar lögfrœðinga,
til að athuga Álandseyjamálið.
Ósamlyndi á Spa-ráðstefnunni
út af kolamálum og ráðstöfun Aust-
ur-Prusslands.
Foch og Wilson kvaddir til Spa.
Lithauar og bolsjevikar semja frð.
Pólverjar fara halloká og biðja
bandamenn hjálpar Peir neita, en
bjöðast til að leita um sœttir.
Grikkir taka Smyrna.
Stjórnarbylting i Boliviu,
Ritstjóri
þessa blaðs fór á Þriðjudag vestur í
Geldingaholt f Skagafirði með heitmey
sinni. Dvelja þau þar mánaðartíma.
Páll J. Árdal skáld annast ritstjórn-
ina í fjarveru ritstjórans. —
Samkoma
var haldin á Grund f Eyjafirði s. 1.
Sunnudag íyrir forgöngu eyfirzkra
kvenna. Voru þar ræðuhöld og upp-
lestur kvæða, hlutavelta og sýning á
heimilisiðnaði. Veitingar voru seldar
og merki. Ágóðinn af samkomunni
rennur í heilsuhælissjóðinn.