Íslendingur - 09.03.1928, Blaðsíða 1

TaísímS 105.
Ritstjóri: Gunnl. Tr. Jónsson.
Strandgata 29.
XIV. árgangur.
Akureyri, 9. mars 1928.
10. tölubl.
Hver er munurinn?
Síðan að steinolíueinkasalan var
lögð niður og fyrirsjáanlegt var,
að enska olíufjelagið »Britis/i Petr-
oleum Co.«, sem hefir haft Jafnað-
armannaforingjann, Hjeðinn Valde-
marsson, o. fl. stólpagripi flokksins
og Framsóknar í þjónustu sinni,
yrði ekki lengur eitt um hituna hjer
á Iandi, hvað olíuverslunina snerti,
hefir Verkamaðurinn hjer á Akur-
eyri annað veifið fengið hálfgerð
tryilingsköst af reiði og gremju yfir
þeirri tilhugsun, að vildarvinir og
flokksmenn blaðsins kynnu að rnissa
spón úr askinum sínum við það,
að samkepni kæmist á um olíu-
verslunina. Hefir svo blaðið í þessu
ástandi ausið úr skálurn reiði sinn-
ar yfir íhaldsflokkinn, sem það telur
aðallega eiga sök á því, að versl-
unin var gefin frjáls og þungbærri
einokum Ijett af þjóðinni.
í síðasta Vkm. er tryllingskastið
með versía móti, og gengur það nú
aðallega út yfir Magnús Ouðmunds-
son fyrv. atvinnumálaráðherra, sem
blaðið telur þess valdandi, að »Shell-
olíufjelagið« hafi fengið fótfestu hjer
á landi, — og þannig gert sam-
kepnina við »Britsh Petroleum Co.«
mögulega. — M. O. hafi veiið
skjótur að veita fjelaginu aðsetur-
heimildina og Ieyfi tii að eignast
land við Skerjafjörð. — Má ráða
af blaðinu, að það hafi verið M. O.
eða ríkissfjórnin, sem seldi fjelag-
inu land þetta, en ^vo er ekki.
Landið var einstaklingseign og selt
af eigandanum. — Hvort M. G.
hefir verið skjótur á sjer eða seinn
að veita heimildina, skiftir iitlu máli,
og fyrir ráðherra, sem fylgdi þeirri
stefnu, að samkepni í verslun væri
okkur heillavænlegust, var auðvitað
sjálfsagt að veita heimildina. — En
M. G. drýgir síðar, eftir að hann
er hættur að vera ráðherra, þá höf-
uðsynd í augum blaðsins, að gerast
lögfræðislegur ráðunautur fjelagsins
og gerisi svo 2000 kr. hluthafi í
íslandsdeild þess. Það á að kóróna
ósómann (í).
. Keppinautur Shell-fjelagsins hjer
á landi, »British Petroleum Co.«,
hefir fyrir aðalumboðsmann sinn
Jafnaðarmannaforingjann Hjeðinn
Valdemarsson. Sölufjelag hefir það
sett hjer á stofn, erkallast »Olíu-
verslun íslands hf« í þeim fjelags-
skap eru auk Hjeðins: Magnús
Kristjánsson fjármálaráðherra o. fl.
nákomnir þeim í pólitík. Ef Vkm;
telur ástæðu að áfella M. G. og
segja, að hann gangi erindi erlendra
auðhringa, hvað þá um Hjeðinn og
núv. fjármálaráðherra ? Hlýtur ekki
sami áfellisdómurinn að lenda á
þeim? Er nokkru lakara að reka
eiindi Shell-fjelagsinsheldur en
British Petroleum Co? Hafi M. G.
gert sig sekan um óhæfu, þá hafa
þeir Hjeðinn og núv. fjármálaráðh.
ekki gert það síður. Ætti Vkm. að
hafa það hugfast næst þegar hann
þenur sig.
Sölufjelag Shell-fjelagsins heitir
»H.f Olíusalam. Er höfuðstóll þess,
eða íslandsdeildarinnar, samkv. tilk.
í Lögbirtingi, hálf milj. kr. og rúm-
ur helmingur höfuðstólsins talinn
íslenskur. Segir Vkm. svo frá, að
við rannsókn hafi það komið í Ijós,
að 6 þús. kr. sjeu 3. manna eign,
en 244 þús. kr. sjeu á nafni eins
manns, Björgólf Ólafssonar læknis
og eiganda Bessastaða. Hafi hann
ekki innborgað þá upphæð enn þá,
en sagt, að hann ætti að fá pen-
ingana lánaða frá Shell-fjelaginu og
það eigi svo aftur að fá hlutahrjef
sín að veði. — Hvað hæft kann að
vera í þessu, veit ísl. ekki, en veit
hinsvegar, að Björgólfur læknir er
maður stórauðugur. Er hann fyrir
skömmu kominn hingað til lands
eftir margra ára dvöl á Indlands-
eyjum, þar sem hann afiaði auðs
síns. Hann mun vera m. a. all-stór
hluihafi í hinu erlenda Shell-fjelagi.
Gætu það ekki verið þeir hlutir hans,
sem hann byði að veði, og hvað
væri þá að athuga við lántökuna?
En hvað um sölufjelag British
Petroleum Co, — »OIíuverslun ís-
lands h.f.« — sem þeir Hjeðinn og
fjármálaráðherra eru hluthafar í.
Hvernig er hlutunum skift, og hvað
mikið innborgað? Fjelag þetta hefir
ekki enn þá þorað að skrásetja sig
og dómsmálaráðherra hefir ekki
fundið köllun hjá sjer tii þess að
rannsaka, hvernig -að fjelagsskap
þessara vina sinna væri háttað. En
það hefir sýnt sig, að svo háð er
það útlenda fjelaginu, að það hefir
ekki getað tekið smáákvarðanir, án
þess að spyrja það um leyfi. Sje
leppmenskan nokkurstaðarauðsæ, þá
er hún þar. — Að öðru leyti virð-
ist munurinn á afstöðu fjelaganna
til ísl. þjóðarinnar lítill.
»Alstaðar út um heim hafa olíu-
hringarnir, með afskiftum sínum af
stjórnmálum, markað feril sinn með
mútum, ofbeldi og hverkyns brögð-
um,« — segir Vkm. — Hjeðinn
varð fyrstur manna til þess að
semja við olíuhring, er hann seldi
olíuverslun landsins á leigu um árið,
og hann hefir verið umboðsmaður
þess hrings síðan. Var honum
mútað ? Eftir þessari - kenningu
Vkm. væri það eðlilegast, — því
að ekki var einkasölusamningurinn
okkur til gróða. Varð til þess að láta
landsmenn blæða ufn alt að 2 milj.
kr. þann tíma, sem Jiann var í gildi.
Er því ekki að undra, þó að Vktn.
vilji, að hann komíst aftur á.
Vkm. dregur upp skelfingarmynd
af hættunni, sem þjóðinni muni
stafa af Shell-hringnum. En er
hættan nokkru minni, sem stafar af
Anglo Araa/Mningnum, sem Brit-
ish Petroleum Co. er sölufjelag
fyrir? Ekki er það sýnilegt, og víst
er um það, að fyrir okkur er það
margfalt betra, að tveir hringir eða
tvö fjelög keppi um olíusöluna hjer
á landi, heldur en að hún sje öll í
höndum eins fjelags. Samkepnin
tryggir okkur lágt eða sanngjarnt
AKUREYRAR bio
Laugardags- og sunnudagskvöld kl. 872:
Hefnd leikkonunnar.
6 þátta kvikmynd úr hringiðu stórborgalífsins.
Aðalhlutverkið leikur:
ANNA Q. NILSSON
Börn fá ekkí aðgang.
verð, þar sem einveldissala einstaks
fjelags hnepti þjóðina í einokunar-
fjötra og okraði á olíunni.
Við höfum reynsluna fyrir okkur
í þessum efnum, og það dýrkeypta
reynslu.
00
ALÞINGI.
Fjárlögin.
Fjárlögin eru nú til 3. umr. í Nd.
Fjárveitinganefnd deildarinnar hafði
haft þau til meðferðar í fullar 5 vikur.
Helstu breytingar, sem hún gerði á
frv. stjórnarinnar, voru að hækka ein-
stöku liði í tekjuáætluninni um 600
þús. kr,, og lækka jafníramt aðra um
300 þús. kr., svo að hin ráunverulega
tekjuhækkun kom til að nema 300 þús.
kr. — Útgjaldabálkinn vildi nefndin
hækka um tæp 306 þús., eu Iækka
hann á öðrum sviðum um tæp 15
þús. Útkoma fjárlaganna, eins og
nefndin gekk frá þeim, varð sú, að
tekjuafgangur var áætlaður tæp 38 þús.
kr. — Yfirleitt var lítið nýtt i tillög-
um nefndarinnar. Helstu hækkunar-
liðirnir voru leiði jettingar á fjárlagafrv.
stjórnarinnar, svo sem aukinn reksturs-
kostnaður til geðveikrahælisins á Kleppi
og hækkun styrks samkv. jarðræktar-
lögunum, úr 140 þús. kr. í 260 þús.
— Framlag til verklegra framkvæmda
sá meiri hluti nefndarinnar (Framsókn-
armennirnir og Jafnaðarmaðurinn) sjer
ekki fært að auka, en á frv. voru þær
fjárveitingar mikið lægri en verið hafði
á tveimur undanförnum þingum. Vildi
meiri hlutinn bíða, þar til sjeð væri,
hver afdrif yrðu tekjuaukafrumvarpa
þeirra, er fyrir þinginu liggja. — Minni
hluti nefndarinnar, íhaldsmennirnir
tveir, voru óánægðir. Pótti sem von
var, að verklegar framkvæmdir, sjer-
staklega n sveitum, hafi orðið illa út
undan hjá stjórninni og Ijetu þess
vegtra fylgja nefndarálitinu svofeldt
yfirlýsingu:
»Auk þess, sem við áskiljum okkur
rjett t l að beia fram breytingait llögur
til lækkunar við nokkra liði fjárlaga-
frv. nú víð 2. umr., viljum við, í til-
efni af því, sem tekið er fram í nefnd-
arálitinu, láta þess getið, að við mun-
um við 3. umr. bera fram tillögur um
hækkun fjárframlaga til verklegra fram-
kvæmda (samgöngubóta), jafnvel þó af
því kunni að leiða nokkurn áætlaðan
tekjuhalla á fjárlagafrv., með því að við
lítum svo á, áð þessar framkvæmdir
sjeu miklum mun brýnni og eigi að
ganga fyrir þeim framkvæmdum, sem
stjórnin leitar nú heimildar fyrir hjá
þinginu með sjerstökum lögum og
nenía margfalt hærri .upphæð.
Jón Sigurðsson, Pjetur Ottesen.*
Ftestum styrkbeiðnutn einstakra
manna og fjelaga vísaði nefndin á bug.
— Við 2. umr. komust Iitlar breyt-
ingar að. Framsögumenn voru Fram-
sóknarmeunirnir tngólfur Bjarnarson og
Bjarni Ásgeirsson. — Búist er við, að
3. umr. verði iokið um miðja næstu viku,
og að fjárlögin komist lítið breytt, frá
því sem fjárveitinganefnd Nd. skyldi
við þau, til Ed. — Heimiidir þær til
fjárframlaga, sem stjórnin fer fram á
að þingið veiti með sjerstökum lögum
— og ekki koma til greina á útgjalda-
dálki fjárlagafrumvarpsins — nema
rúmlega >/2 uiilj. kr,
Eldhússdagurinn.
Eldhússverkin voru að þessu sinni
næturvinna. Byrjuðu »e!dhússumræð-
urnar* að kvöldverði loknum þ. 28,
f. m. og hjeldu áfram til kl. 3 um
nóttina. Var svo aftur byrjað næsta
kvöld og haldið áfram til kl. 8 um
morguninn 1. mars. Eru það lengstu
eldhússræður, sem haldnar hafa verið
SBBBBa Nýja Bió BBBBBH
Laugardagskvöld kl. 8V2:
Rakarinn
grát-glaði.
Afarspennandi gamanmynd í 6
þáttum. Tekin af Nordisk Film
Co. Aðahlutverkin eru Ieikin af
vinsælustU skopleikurum Kbh.:
Gissemann, Arne Weel, Carl
Fischer o. II., sem eiga auð-
velt með að fá menn
til að hlægja.
Sunnudag kl. 5:
Barnasýning.
Rakarinn grát-glaði
Aðgangur 25 aurar.
Sunnudagskvöld kl. 8V2:
V a I e n c i a.
Hrífandi ástarleikur, sem gerist
á Spáni. Sýnir Irann aðdáan-
lega liinar ofsafengu og kvikulu
ástríður spánverskra kvenna. —
Myndiri er bönnuð fyrir börn.
Aðaihlutverkið leikur:
M A E M URRA Y.