Íslendingur - 12.07.1929, Blaðsíða 2

2
ISLENDINQUR.
MK'HKLI.X og FEDERAL
Bíla- og hjólhestadekk og slöngur,
hafa heimsviðurkenningu.
Fyrirliggjandi í flestum staerðum
Einnig viðgerðarvörur, svo sem: límábornir kappar og smádósir
(með lími og bótum).
Verslim Pjeturs H. Lárussonar.
*
setið fund með norskum síldveið-
endum og lofað þar að mæla með
tillögum í þá átt, að Norðmenn
fengju að selja ótakmarkað síld í
verksmiðjur hjer á landi og bræða
síld innan íslenskrar landhelgi, en
þau fríðindi áttu að koma í móti
af hálfu Norðmanna, að þeir mynd-
uðu samlag síldveiðenda, er svo
hefði samlag við Einkasöluna um
sölu. — Pingmenn áttu bágt með
að trúa þessum fregnum, en reynd-
ust þær sannar, var það álit flestra
að framkvæmdarstjórarnir hefðu
fyrirgert stöðum sínum. — For-
sætisráðherra þóttist þá ekkert vita,
en lofaði að rannsaka málið. Hvað
hann hefir gert í þeim efnum vita
menn ekki, en nú gýs önnur
hneykslisfregnin upp og engu betri.
íslendingur hefir farið á fund
Pjeturs A. Ólafssonar framkvæmd-
arstjóra og spurt hann hvað hæft
væri í þessari nýju fregn og gaf
hann það svar að hún væri:
„Slúöur og vröv/en frekar
kærði hann sig ekki að skýra málið.
En næsta einkennilegt verður
það að teljast, að merk norsk blöð
skuli flytja fregnir, og þær jafn
viðurhlutamiklar, sem enginn flugu-
fótur er fyrir.
Hegranesfindurinn.
(Frá frjettaritara Isl. í Skagafirði).
Framsóknarflokks-stjórnin boðaði
til fundar á hinum forna þingstaö
sýslunnar, Garði í Hegranesi. Var
fundurinn haldinn 25. júní, eins og
ákveðið hafði verið.
f*að kom fljótt í ljós, að Fram-
sókn og sósialistar höfðu búið sig
vel undir þennan fund. Sjálfur
dómsmálaráðherrann birtist þarna
fyrstur ræðumanna. Naut hann
sín illa við þetta merkilega, góða
tækifæri, því að sýslubúar fjölmentu
mjög, svo að skifti mörgum hundr-
uðum. Ráðherrann var kvefaður,
hafði dúðað sig vel og talaði lágt
og hógværlega. Brá meira að segja
svo við, að hann lauk miklu lofi á M.
Guðmundss. fyrir dugnað þann, sem
hann hefði sýnt til eflingar ýmsum
stórframkvæmdum f Skagafjarðar-
sýslu á síðustu árum. Er vonandi,
að ráðherrann segi þetta oftar, því
að þá fer hann méð satt mál.
Hvorki sköruleiki eða mælska fyrir-
fanst hjá ráðherranum, og urðu þeir
fyrir sárum vonbrigðum, sem ekki
höfðu heyrt hann eða sjeð áður.
Sjer til brautargengis hafði ráð-
herrann kvatt »bróður« Brynleif, en
hann virtist fjörlítill að vanda og
fara 'mikið hjá sjer, enda sá hann
Ólaf Thors við hlið sína og »drap
honum stall í hjarta« við þá sýn.
Heíir hann eflaust munað hrakfarir
sínar fyrir honum í fyrra á Sauðár-
króksfundinum.
Sjálfstæðismenn áttu þarna þrjá
ræðumenn, Jón á Reynistað, Magn-
, ús Guðmundsson og Ólaf Thors.
Mun það álit flestra, sem á fundin-
um voru, að Ólafur og Magnús hafi
svo gersigrað andstæðinga sína á
þessum kappræðufundi, að mál Fram-
sóknar hafi legið tvístruö og tætt í
valnum. Enda stendur Framsókn
berskjölduð íyrir vopnum Sjálfstæð-
ismanna. Og þær ljelegu hlífar, sem
flokkurinn notaðist við, stoðuðu ekki
neitt. Hefir Tíminn slitið þeim svo
að engum Framsóknarmanni verða
þær til varnar, þegar andstæðingar
standa hvor gegn öðrum á pólitísk-
um deilufundum.
Sósialistar tefldu fram liði sínu á
þessum fundi, og lýstu þeir því
báðir yfir, Haraldur Guðmundsson
og Einar Olgeirsson, sem þarna
voru staddir, að stefnumál sócialista
væri meðal annars það, að gera
jarðir bænda að ríkiseign. Er þetta
í fyrsta sinni, sem firn þau eru
flutt, næstum því við bæjardyr bænd-
anna hjer í Skagafirði, að eigna-
rjettur einstaklings yfir jörðum sje
óheppilegur og skaðlegur. Haraldur
gekk svo langt að hann reyndi að
telja mönnum trú um, að allir bænd-
ur væru að borga jarðir sínar alla
sína æfi með því fyrirkomulagi, sem
nú væri, og þó eignuðust þeir aldrei
jarðirnarl En aftur á móti gætu
þeir fengið jarðirnar trygðar sjer
betur með bolsafyrirkomulaginu fyr-
ir ekki neitt! Seinna í ræðum sín-
um mintist hann þó á 4 prc. leigu-
gjald eftir jarðirnar — og þótti víst
fáum tiltökumál þó að jafn glamur-
samur gasprari hirti lítt um sam-
ræmi í hugsun og rökum.
Einar Olgeirsson talaði snoturlega.
Virtist liann vanda ræðusnið sitt, og
gætti kurteisi í orðum. En stefna
hans var hin blóðrauða byltinga-
stefna og dró hann engar dulur á
það innræti sitt. Pykir mörgum ilt
að greindir menn gangi í þá rússn-
esku ófarnaðarbyltingu, sem illræmd-
ust hefir orðið í mannkynssögunni,
og reyni að brjóta henni leið til
friðsömustu mannanna á þessa landi
— og ef til vill í ölluin heiminum —
íslensku bændanna. Peir eru sein-
þreyttir til vandræða bændurnir,
en vita mega þeir það, Einar og
Haraldur, að bændur skoða þá og
skoða anabræður þeirra hættulegustu
fjendur hinu landbúnaöarlegu sjálf-
stœöi. Stefna bænda verður:
Sjálfseignarbændur á hverri ein-
ustu jörð landsins og efling búnað-
arins á þeim grundvelli. —
Þá eru upptaldir aðalræðumenn-*
irnir, en nokkrir ræðuskussar köst-
uðu fram fáum orðum og má þar
til nefna Gísla frá Frostastöðum og
Erling Friðjónsson. Voru þeir þó
ólíkir að orðbragði sem að ytra út-
liti. Var annar illorður en hinn
fremur meinleysislegur í máh og
sjón. Skólastjórinn á Hólum flutti
einnig ræðu. Honum svaraði Magn-
ús Guðmundsson og sýndi fram á,
að hann hefði farið með öfgar og
ósannindi.
Um fund þennan nvætti segja
margt fleira. En það mun sannast
orða, að Sjálfstæðisflokknum hafi
aukist fylgi-, en Framsókn tapað.
Átti þar mestan þátt í góður mál-
staður Sjálfstæðisflokksins og afburða
mælska Ólafs Thors og sköruleiki
Magnúsar Guðmundssonar.
Símskeyti.
(Frá Fréttasfofu Islands).
Rvík 11. júlí 1929.
Útlend:
Frá London: Ensku kafbátarnir
H 47 og L-12 rákust á í St. Georgs
sundi og sökk sá fyrnefndi á 100
metra dýpi með 21 manni. — 2
björguðust en hinir eru taldir af.
Frá Khöfn: Cramer flugmaður
heldur kyrru fyrir í Port Burwell á
Labrador, vegna óhagstæðs veðurs.
Frá London: MacDonald-stjórn-
in fjekk 120 atkv. meirihluta við
fyrstu atkvæðagreiðslu í nýja þing-
inu.
Innlend:
Ahrenberg flaug hjeðan í gær-
morgun áleiðis til Grænlands. Lenti
í gærkvöldi fyrir utan Ivigtutfjörð
en kom til Ivigtut í morgun kl. 5.
— Mun ekki hafa treyst sjer inn
vepna þoku.
Óðinn hefir nýlega tekið 3 tog-
ara í landhelgi og farið með þá til
Vestmannaeyja, — 2 þýska og 1
enskan. — Annar þýski togarinn
sýknaður en hinir sektaðir um 12,-
500 kr. hver og afli og veiðarfæri
upptækt.
Forsætisráðherra kom með Lyra
úr utanlandsför sinni. Vegna sjúk-
dóms síns hefir hann tæplega fóta-
vist þessa viku.
Útflutt í júní fyrir 3,524,450 kr.;
alls nemur útflutningur til 1. júlí
21,540,660 kr. Fiskbirgðir 207,-
420 skpd. 1. júlí. Aflinn á sama
tíma 329,262 skpd.
Meðalkaupgjald kaupamanna á
Suðurlandi verður sennilega 40 kr.
um vikuna, en kaupgjald kvenna
23 kr.
Vatnsrjettindamálið
inilli
Gefjunnar ogAkureyrarkaupstaðar,
Upprunalega ráku Eyjafjarðarsýsla
og Akureyrarkaupstaður tóvjelarnar,
sem svo voru kallaðar, í fjelagi til
þess að hrynda málinu í framkvæmd,
en þegar málinu væri ,svo langt
komið, var ætlunin að fá einhvexn
til að kaupa þær til reksturs. Pá
voru margir, sem höfðu ótrú á fyr-
irtækinu, og þótti vafi leika á, hvort
það gæti borið sig fjárhagslega.
Sýsla og kaupstaður vildu því tölu-
vert vinna til þess, að losna sjálf
við reksturinn, og koma honum á
einstaklingshendur, og þegar loks
nokkrir duglegir og framsýnir menn
stofnuðu Verksmiðjufjelagið á Akur-
eyri, og keyptu tóvjelarnar af sýsl-
t
Anna Líndal.
%
Líndals hjónin á Svalbarði hafa
orðið fyrir þeirri þungu sorg, að
missa næst elstu dóttur sína, Önnu
Stefaníu, úr berklaveiki. Ljest hún
heima á Svalbarði á miðvikudags-
kvöldið. Hún var fædd hjer á Ak-
ureyri 11. júní 1911, og var því
rúmlega 18 ára gömul. — Yndis-
leg stúlka og hugljúfi allra, er nokk-
ur kynni höfðu af henni.
unni og bænum, þá ljet bærinn fje-
laginu þau fríðindi í tje, að leggja
til endurgjaldslausa lóð undir bygg-
ingarnar og rjett til að nota valns-
aflið í Glerá til stærri og minni verk-
smiðjureksturs, því margir trúðu því,
að fyrirtækið gæti gefið bænum
ýmsan óbeinan hagnað þegar stund-
ir liðu fram, svo sem með sköttum
og atvinnu fyrir bæjarbúa, auk þess
sem það væri bæði til menningar-
og þjóðþrifa.
Þegar löngu síðar var farið að
ræða um það, að raflýsá Akureyri
með afli úr Glerá, ráku menn sig á,
að bærinn hafði ekki fullan umráða-
rjett yfir ánni, af því að hann hafði
áður afsalað sjer þessum rjetti til
Verksmiðjufjelagsins. Eftir rniklar
bollaleggingar var það ráð tekið,
að byggja rafstöðina þar sem hún
er nú, méð það sjerstaklega fyrir
augum, að Gefjun gæti fengið vatnið
óhindrað eftir áð það hefði verið
verkað á rafstöðinni. Þessi ráðstöf-
un var aðallega bygð á þeirri stað-
hæfingu sænsku verkfræðinganna,
að vatnið í Glerá yrði aldrei minna
en sem svaraði 1,5 kubimeter á
sekúndu, en Gefjun notaði aðeins
0,8 kubimeter á sekúndu.
Það kom þegar í ljós fyrsta vet-
urinn, sem rafstöðin vap rekin, að
vatnið í ánni var miklu minna en
sænsku verkfræðingarnir höfðu áætl-
að, eða langt fyrir neðan 1 kubi-
meter á sekúndu, og því varð raf-
stöðin að stýfla alveg fyrir vatnið
tímunum saman, til þess að safna
því fyrir í uppistöðulón rafveitunn-
ar, svo hún hefði nægilegt vatn til
ljósatímans á kvöldin. Gefjun varö
þá að stöðva vinnu sína 'og standa
aðgjörðalaus allan þann tíma, sem
stýflaö var fyrir vátnið. Þegar
svona hafði gengið í 2 ár, og eng-
in lagfæring fjekst á þessu fyrir-
komulagi, fór stjórn Verksmiðjufje-
lagsins fram á það við bæjarstjórn-
ina, að reynt yrði að ráða einliverja
bót á þessu óhæfa ástandi; bauðst
stjórn fjelagsins til þess að leggja
fram allmikla fjárhæð, 40 þúsund kr.,
til viðbótar rafvirkjunni, gegn því
að bærinn ljeti Geíjunni fá ca. 35
hestöfl af rafmagni ókeypis árlega,
en Wrksmiðjufjelagið afsalaði sjer
svo öllu frekari tilkalli til árinnar.
í nálega heilt ár stóðu þessar samn-
ingaumleitanir og sáttaboð Verk-
smiðjufjelagsstjórnarinnar yfir, en
árangurslaust al'veg, þ\ í forráðamenn
bæjarins neituðu að viðurkenna
nokkurn rjett Verksmiðjufjelagsins
til vatnsaflsins í Glerá. Stjórn fje-
lagsins sá sjer þá ekki annað fært
en að höfða mál gegn bænum, til
þess að láta dómstólana skera úr
því, hvort rjettur fjelagsins til trufl-
unarlausra afnota af Glerá væri í.
myndaður eða raunverulegur. I und-
»