Íslendingur - 06.06.1958, Side 5

Föstudagur 6. júní 1958
íSLENDINGUR
5
Svavar Pálsson, viðskiptafræðingur:
Hvað er stóreignaskattur
einkum þó hinn sérstæða þátt miði með
/ síðasta hefti „Frjálsrar verzlunar“ ritar Svavar Pálsson viðskipta-
frœðingur eftirtelctarverða grein um nýja stóreignaskattinn og áhrif
hans. Þar sem Lslendingur telur greinina eiga erindi til fleiri lesenda
en þeirra, er sjá það ágœta tímarit, leyfir það sér að birta hana hér:
Skattamól landsins eru óneitan- flestir að því, að leggja verði
lega ein hin þýðingarmestu, en skattana á eftir fyrirfram ákveðn-
jafnframt hin erfiðustu viðfangs-1 um, hlutlægum reglum, sem mið-
efni, sem stjórnvöldin eiga við að ast við ákveðna gjaldstofna.
glíma. Undanfarna daga hefir Markmið skattálagningar er
varla verið um önnur mál meira tekjuöflun fyrir hið opinbera. Ef
rætt á opinberum vettvangi, en | ekki ætti að ná neinu öðru mark-
skattaálagning-
unni væri vandamálið um
hinn „réttláta“ skatt til-
tölulega auðleyst. Með mismun-
andi skattálagningu á einstaka
skattstofna er oft reynt að ná öðr-
um markmiðum, algerlega óskyld-
um hinum upprunalega tilgangi,
j). e. tekjuöfluninni. Vaxtatekjur
af sparifé eru undanþegnar tekju-
skatti til' þess að örva sparifjár-
myndun í landinu. Sjómenn fó
sérstök skattfríðindi til þess að
hvetja fleiri menn til þess að
stunda þessi nauðsynlegu störf. í
þessum tilvikum eru menn alveg
sammála um tilgang skattfríð-
indanna.
þeirra, sem er álagning stóreigna-
skattsins.
I þessari grein er ætlunin að
ræða nokkuð þennan þátt skatta-
málanna og leitast við að skýra,
hvers eðlis hann er. Skoðanir
manna í þessu efni eru mjög
skiptar, og mörg sjónarmið hafa
verið sett fram opinberlega. Rétt
er og skylt að ræða þannig öll hin
Jjýðingarmestu vandamál lands-
ins, til þess að sem flestum gefist
tækifæri lil þess að kynna sér mál-
in og taka afstöðu til þeirra.
í hugunr alls almennings mun
stóreignaskatturinn vera talinn
vandamól hinna „ríku“. Skattur-
inn er lagður á þá skattjjegna eina,
sem eiga meira en eina milljón
króna í skuldlausa eign. Þeir aðil-
ar eru fáir, og þess vegna er talið,
að málið varði lítið almenning í
landinu. Þessu er og mjög haldið
fram af talsmönnum jjessarar sér-
stæðu skattálagningar.
En er jjví í raun og veru svo far-
ið, að stóreignaskatturinn sé ein-
göngu vandamál hinna „ríku“?
Sá, sem þessar línur ritár, er ekki
þeirrar skoðunar og mun nú
reyna að gera grein fyrir þeirri
skoðun sinni og afstöðu til Jjessa
máls í heild.
miklum atvinnurekstri í landinu.
En með álagningu stóreigna-
skattsins er nú stór hluti af hreinni
eign þeirra stærstu gerður upp-
tækur og mörg þessara fyrirtækja
verða að selja af eignum sínum
og draga saman reksturinn eða
hætta við áform um aukningu
starfseminnar, ef þau eiga að
greiða skattinn-
Undir því yfirskini að verið sé
að afla tekna til nauðsynlegra
framkvæmda er verið að færa
þann atvinnurekstur í landinu,
sem enn er í höndum einkafyrir-
tækja í hendur opinberra og hálf-j
opinberra fyrirtækja. Þetta er
hinn augljósi tilgangur laganna
um skatt á stóreignir-
Getur málið þá talizt slíkt, að
jjað sé eingöngu vandamál hinna
þeim mun liærri laun geta fyrir-
tækin greitt.
Það skiptir því mjög miklu
máli fyrir launþegana og alla
landsmenn yfirleitt, að þessi tæki
séu sem bezt nýtt og framleiðslu-
afköst atvinnufyrirtækjanna séu
sem mest. Hitt skiptir í raun og
veru miklu minna máli,
fyrirtækin eru rekin í
en Bæjarútgerð Reykjavíkur fékk
greiddar kr. 6.733.961.38 úr bæj-
arsjóði á sama tíma, sem fóru
beint til þess að greiða rekstrartap
en auk þess voru fyrirtækinu ekki
reiknaðir vextir af láni bæjar-
sjóðs, en þeir nema um 2 milljón-
um króna. Og nú er lagður stór-
hvort eignaskattur að upphæð kr. 2.480.-
einu eða 174.00 á togaraútgerð Tryggva
öðru formi. Því verður aldrei með Ófeigssonar, en á Bæjarútgerð
rökum mótmælt, að öll atvinnu- Reykjavíkur ekki neitt. Þessar
starfsemi í landinu er efnislega ‘ tölur tala sínu máli, en segja þó
jafnmikilvæg fyrir þjóðina í
heild, hvort sem form fyrirtækj-
anna er þelta eða hitt. Aðalatriðið
er að framleiðslustarfsemin sé
sem arðbærust, atvinnufyrirtækin
sem bezt rekin.
En hvert er þá hið heppilegasta
ekki allan sannleika um erfiðleika
útgerðarfyrirtækj anna.
Rétt er að nefna annað dæmi.
Hamar h.f. og Landssmiðjan reka
atvinnufyrirtæki í annarri atvinnu
grein. Efnislega er starfsemi þess-
ara fyrirtækja alveg hliðstæð, að
efi' annað
rekstrarform, sem tryggir að at-. því er bezt er vitað. Vegna þess að
vinutækin nýtist sem bezt og g
mestar tekjur fyrir heildina?
Það er ekki hægt að hafa neina
fyrirtækið er einkafyrir-
tæki, varð það að greiða samtals
kr. 646.507.00 í útsvör og skatta
skoðun á því, en aðeins hægt aðjaf tekjum 1955 og 1956, en opin-
mæla það — reikna það út — og
reynslan ein verður að skera úr.
. Allar kreddur í þessu efni eru
riku ? Skiptir það allan almenn sicaðie(rar
mg engu máli, í hvers höndum í f ° , ■ . ,
1 I sumum atvmnugreinum kann
Hvað er skafrfur?
Skattarnir eru nauðsyn. Ekkert
riki fær staðizt án skatta. Skatt-
heimta ríkisvaldsins hefir á liðn-
um öldum tekið ýmsum breyting-
um að formi til. Ýmist eru lagðir
á beinir eða óbeinir skattar, og
þeir í hinum fjölskrúðugustu
myndum, og munu skattþegnar
landsins þekkja Jrær flestar.
Markmið skattálagningar hefir
þó líklega breytzt meira frá fyrri
tíinum. Þá voru lagðir á skattar
til einkajiarfa Jjjóðhöfðingjans og
til herkostnaðar, en nú á tímum
fer aðeins lítill hluti ríkistekna lil
þessara þarfa. Hið opinbera tek-
ur stöðugt að sér úrlausn fleiri og
fleiri sameiginlegra verkefna fyr-
ir þegnana. Löggæzla, kennslu- og
skólamál og ýmsar verklegar fram
kvæmdir eru hin Jjýðingarmestu
þeirra. Ríkisvaldið setur síðan á-
kveðnar reglur um hvernig jafna
skuli niður Jjeim sköttum, sem Jiað
Jjarf á að halda til þessara Jiarfa.
Vandamálið um hina „réttlátu1
skiptingu skattbyrðanna ó Jjegn-
Skatfrurinn og valdið.
En hitt er einnig gert, að veita
að sýna sig, að rekstur ríkisins sé
hinn heppilegasti, í öðrum grein-
um og sumum byggðarlögum mun
sýna sig, að samvinnufélaga-
formið hentar vel rekstrinum, og
í enn öðrum greinum munu einka
fyrirtækin skara fram úr. En þetta
kemur því aðeins í ljós, að öllum
atvinnufyrirtækjum, í hvaða
formi sem þau eru rekin og hverj-
fyrirtæki ríkis og bæjarfélaga,
sein rekin eru í samkeppni við
hliðstæð einkafyrirtæki, greiða
ekki skatta sein neinu nemur. I
þessum tilfellum eru menn ekki
sammóla um markmið skattfríð-
indanna. 1 þessu er óneitanlega
fólgin valdbeiting lil Jjess að ná
mjög umdeildu markmiði, sem er
að færa yfirstjórn atvinnufyrir-
tækja smátt og smátt úr höndum
einstaklinga og félaga í hendur
opinberra eða hálf-opinberra
aðila. Skatturinn er mjög öflugt
tæki til valdbeitingar, og má
glöggt sjá árangurinn í þróun
Jiessara móla hér ó landi undan-
farna áratugi. Stóreignaskattur-
inn er einmitt slíkur skattur. Þessi
furðulega skattálagning er gróf
valdbeiting af hálfu ríkisvaldsins,
til þess eins gerð að íþyngja enn
meir en áður er gerl Jieim fyrir-
tækjum, sem rekin eru af einstakl-
ingum, sameignar- og hlutafélög-
um. Þetta er kjarni málsins. At-
vinnufyrirtæki ríkisins og bæjar-
félaga greiða engan stóreigna-
skatt. Samvinnufélögin greiða
hann aðeins að nafninu til.
Ójafnar skafrfrbyrSar.
Einkafyrirtækin hafa undanfar-
in ár borið miklu Jjyngri skatt-
byrðar en samvinnufyrirtæki og
ana er mjög gamalt en Jió síungt, [ opinber fyrirtæki- Þelta hefir þó
og mun verða það á meðan skatt-1 ekki komið í veg fyrir, að einka-
ar eru á lagðir- Yfirleitt hallast nú , fyrirtækin haldi enn uppi Jn ótt-
yfirstjórn atvinnurekstrarins i
landinu er?
Reksfrrarformin.
I þessu sambandi verður ekki
hjá því komizt að ræða nokkuð
hinar sífelldu deilur um, í hvaða
formi atvinnufyrirtækin skuli rek-
in. Deilt er um, hvort heppilegra
sé að einkafyrirtæki eða sam-
vinnufyrirtæki og opinber iyrir- ;r svo sem stjórnendur og eigend-
tæki liafi atvinnureksturinn með ur þeirra erUj sé gert að gtarfa
einstökum skattþegnum sérstök höndum. Mismunur á Jiessum við semu skilyrði og greiða skatta
skattfríðindi, að Jjví er virðist fyiirtækjum er aðeins hið ytra Gg útsvör eftir sömu reglum. Þetta
eingöngu vegna þeirra sjálfra. form. Á þetta er rétt að leggja hefir lengi verið krafa atVÍnnUrek-
Samvinnufélög greiða skatt eftir ^ sérstaka áherzlu. Allui atvinnu- ^ endasamtakanna í landinu. Ilún
öðrum reglum en hlutafélög og íekstui þaifnast fjármagns, vegna virðist óneitanlega vera fram bor-
njóta verulegra fríðinda. Atvinnu-[ þess að atvinnutækin eru stór og in af réttsýni og sanngirni. En
dýi, og safna þarf saman miklu fé þetta ætli ekki síður að vera krafa
lil þess að kaupa og nota þau. verkalýðssamtakanna, vegna þess
Þetta er öllum Ijóst og á ekki við ( að jjeLta er krafa um aukna rekstr-
í einu Jtjóðskipulagi fremur el1 aihagkv'æmni. auknar Jjjóðartekj-
öðru. Ef hagnýta á nútíma-fram- j ur? hærri laun. Og því aðeins eru
leiðslutækni, þarf að nota hús, hærri laun raunverulegar kjara-
skip, vélar og verksmiðjur við hætur, að aukin verðmætasköpun
framleiðsluna. Öll atvinnutæki í framleiðslufyrirtækjanna slandi á
landinu, í hvaða formi, sem þau
fyrirtæki eru rekin, sem nota þau,
eru hluti af þjóðareign lands-
manna. Talað er um að „þjóð-
nýta“ fyrirtæki, ef stjórn þess er
færð úr höndum einstaklinga í
hendur pólitískra valdhafa. Með
slagorðinu er gefið í skyn, að
starfsemi fyrirtækisins nýtist Jjví
aðeins fyrir þjóðarheildina, að
liinir pólilísku valdhafar fái að
ráða, hverjir stjórna Jjví. Sam-
kvæmt þessu ætti öll hin umfangs-
mikla atvinnustarfsemi bænda, út-
gerðarmanna og iðnrekenda, sem
reka einkafyrirtæki, að vera
gagnslaus fyrir þjóðarheildina.
Allir hljóta að skilja að svo er
ekki. Þetta aðaliimtak áróðurs
sósíalista er því hrein fjarstæða.
Reksfrrarhagkvæmni.
Með hinum stórvirku atvinnu-
tækjum er aflað Jjeirra efnahags-
verðmæta, sem landsmenn síðan
nota til einkajjarfa. Því afkasta-
meiri, sem tækin eru, og Jjví bet-
ur, sem fyrirtækjunum er stjórn-
að af þeim, sem eiga Jiau, þeiin
mun meira er til skiptanna, og
bak við þau. Reynsla undanfar-
inna ára ætti að hafa kennt Jjað.
Einsfrök dæmi.
Allt Jjetta vandamál og deilurn-
ar um rekstrarformin skýrist bet-
ur með dæmum.
Reykjavíkurbær rekur mikla
togaraútgerð. Það gerir Tryggvi
Ófeigsson einnig. Við samanburð
á Jjessum fyrirtækjum, þar sem
annað er rekið sem opinbert fyrir-
tæki, en hitt sem einkafyrirtæki,
má fá góðan sainanburð á rekstr-
arformunum. Eins og áður er sagt
er öll atvinnustarfsemi þessara
fyrirtækja efnislega hin sama.
Skipin eru gerð út á veiðar á
sama hátt. Bæði fyrirtækin veita
mikla atvinriu sjómönnum og
verkafólki í landi. Aflinn er seldur
úr landi fyrir jafnmikið verð og
gjaldeyrir, sem þannig er aflað
er jafnverðmætur, hvort fyrir-
tækið sem aflar hans. Mismunur-
inn er liins vegar sá, að togaraút-
gerð Tryggva Ófeigssonar greiddi
kr. 430 Jjús- í útsvör í bæjarsjóð
af rekstri áranna 1955 og 1956,
bera fyrirtækið greiðir miklu
lægri opinber gjöld, miðað við
sömu tekj ur- Og nú er lagður stór-
eignaskattur að upphæð kr.
2.291.047,00 á Hamar h.f., en
Landssmiðjan greiðir ekki slíkan
skatt.
(Upphæðir stóreignaskattsins,
| sem hér eru tilgreindar, eru þær
hæstu, sem fyrirtækin gætu Jjurft
að standa skil á, en alveg er óvíst,
hvernig fer um þau mál vegna á-
kvæða um endurkröfurétt.)
Svipuð dæmi má nefna úr öll-
um atvinnugreinum. Samvinnu-
fyrirtækin og opinberu fyrirtækin
greiða miklu minna til sameigin
legra þarfa af starfsemi sinni á
hverju ári. Og mismunur er einn-
ig þessi, að pólitískir valdhafar
ráða yfir stjórnendum opinberu
fyrirtækjanna, en ekki stjórnend-
um einkafyrirtækjanna. í höndum
einkafyrirtækja er sá hluti at-
vinnurekstrarins, sem borið hefir
stærsta hluta skattbyrðanna á und
anförnum árum. Mætti því álykta
að þessi fyrirtæki væru a. m. k.
ekik verr rekin en samvinnufyrir-
tækin og þau opinberu, og flestir
munu telja, að þau séu yfirleitt
miklu betur rekin.
Sé þetta rétt, og annað hefir
ekki verið sannað, er nú verið að
færa atvinnurekstur landsmanna
með valdboði úr því rekstrar-
formi, sem mestar og beztar tekj-
ur hefir fært Jjjóðarbúinu á und-
anförnum árum, yfir í það rekstr-
arform, sem minni tekna aflar.
Með álagningu stóreignaskattsins
hljóta því heildartekjur þjóðar-
búsins að rýrna.
Má nú ekki ljóst vera, að stór-
eignaskatturinn er vandamál fleiri
aðila
en aðeins hinna „ríku“?
Niðurlag nœst.
ÆskulýSsmótiS á Laugum verSur um
næstu helgi. Þátttakendur írá Akureyri
leggja af stað' frá kirkjunni á laugar-
daginn kl. 12.30. Þau fermingarbörn
eða Æskulýðsfélagar, sem ætla að taka
þátt í mótinu, en hafa ekki tilkynnt
þátttöku sína, eru beðin að liafa strax
samband við sóknarprestana. — Onnur
fimm æskulýðsmót verða á vegum
kirkjunnar um þessa helgi.