Íslendingur - 24.04.1985, Side 8

8
JslctttUnour
MIÐVIKUDAGUR 24. APRÍL 1985
#
A tímamótum
bcgar iHj>áfa Íslendiiigs hófsf, 9. apríl 1915, geisaði síjrjiild í
Fvrópti. islendingar voru aó vísu utan átakasvæóanna, en
styrjiildin Iteföi þó vernleg álirif á hag nianna hérlendis.
Samgöngur viö iandió tmfluöusi mjög vegna kafbátahernaöar
og viiniskortur varó. Samgöngur innanlands vom stopular,
ennþá í stónim dráttum eins og þær höfóu verið öldum saman
á láói og legi. Aö vísu hafói skipastóll landsmanna stórbatnaö
og nokkrir boóberar batnandi samgangna á landi voru þegar
komnir f eigu landsmanna. Merkilegastur fulitrúi nýs tíma var
þó vafalaust síminn.
f fyrsta tölnblaöí íslendings er mörkuö athyglisvcró stefna,
bæói í ritstjómargrein og í efnisvali. Blaóió er helgað
sjálfstæöisbaráttu þjóóarinnar og tryggó við „fom landsrétt-
indi.” Jafnframt flytur þaó fréttir af stórviöburóum í Evrópu,
tveggja til þriggja daga gamlar, sem borist hafa símleióis.
Segja má því aö í upphafi hafl farió saman sú hugsjón aó efla
sjálfstæöi þjóöarinnar og raunsætt mat á því hve mikilvæg
fengsl hennar vió umheiminn em sjálfstæói hennar.
Þaö er athyglisvert aö sú stefna, sem stofnandi og fyrsti
ritstjóri hlaósins, Siguróur E. Hlíöar alþingismaóur, markar
því i upphafl, á ekki síöur erindi vió fslendinga nútímans en vió
íslenska þegna Danakonungs árió 1915. Sjálfstæói er heillandi
sem takmark, en sem vegur vandrötuó og villugjörn leió. f dag
er sjálfstæöi Íslendinga knappur dans í viðsjárveróum heimi,
sem krefst sveigjanleika og aólögunarhæfni ekki síöur en
staófestu. f dag eigum viö í enn ríkara mæli en áður mikið
undir þvi aó efla saniskipti okkar við umheiniinn.
Margir hinna fyrsfu rifstjóra fslendings lögóu tnikla áherslu
á frelsi einstaklingsins til orós og æóis, sem hefur raunar verið
kjölfestan í hugmyndafræói Sjálfstæóismanna frá upphafi. Sú
hugsjón hefur ef til vill annaö inntak en ekki minni þýóingu nú
en áóur. Fáar þjóóir geta sfátaó af meira frelsi til tjáningar en
því, sem íslendingar njóta. Það frelsi, sein er undantekning í
heimi nútírnans, hættir mönmim fil aó vanmefa og á fíðum
misnota. Frelsi til athafna er hins vegar á marga lund skert á
þessu landi og þó einkum skilyrt með vafasömum hætti. Sú
stjórn efnahagsmáfa, sem þjoóin hefur leiðsf út í síóastlióin
áratug er orðin þjóðhollu athafnafrelsi og einstakiingsfram-
taki fjötur um fót, sem auóveldara er í aó komasf en úr að
losna.
Á sjötíu ára ferli sínum hefur íslendingur átt misjafna daga,
réft eins og meó þjóóinni hafa skipst á skin og skúrir. Við
stöóugleika hefur hann dafnað, en við tíð mannaskipti og
umhleypinga veikst og safnaö skuldum. fslendingur á því
sameiginlegt með þjóóinni ekki aðeins nafnið heldur og
ósföóugleika og óvissa framfíó. Alla tfð hefur hann hins vegar
notið mikils styrks trausts kjarna aóstandenda, sem hafa lagt
honum til vinnu sína og eigió fé af rausnarskap og drenglyndi,
sem blaðið fær aidrei fúllþakkaó. Á engan er hallaó þótt
núverandi formaður blaðstjómar íslendings, Stefán Sigtiyggs-
son, sé geróur að samnefnara fyrir þessa sveit manna.
Undir stjóm þess sem þetta ritar hefur það verið stefna
fslendings að sinna héraóinu og landshlutanum með fréttaflutn-
ingi en landsmálum í leiðumm og stjórnmálaskrifum. Norður-
landskjördæmi eystra, og þá ekki sísf Akureyri sem höfuð-
staður kjördæmisins hafa gengió í gegn um erfitt tímabil
síðastliðin ár. Atvinnulíf er hér með þeim hætti að landshlut-
inn getur ekki komist hjá því að endurspegla kjör þjóðarinnar,
þegar að kreppir. Utanaðkomandi erfiðleikar hafa þó ekki
leikið landshlutann eins illa og eigin verk þjóóarinnar. Hún
hefur lifað á því ámm saman að éfa upp höfuðstól undirstöðu-
atvinnuvega sinna.
Nú þegar vonir standa til að bjartara verði framundan, er
það grundvallaraíriói að ekki verði farið inn á sömu brautir og
iylgt hefur verið um árafugaskeió. Efnahagslegt jafnræði,
frelsi til athafna, sem byggt er á raunvemlegu fjárræði
atvinnulífsins, em þær forsendur sem einar geta tryggt
Norðurlandskjördæmi eystra nýtt framfaratímabil. Það er
raunar sfyrkur landsbyggðarinnar að þurfa ekki að fara fram á
annað en aukna hiutdeild í því sem hún leggur þjóðinni fil.
rio
Kveðja frá formanni
Sjálfsfœðisflokksins
Blöð eru sannarlega mikill áhrifavaldur í
nútíma þjóðfélagi, en þau eru og hafa í
gegnum tíðina verið annað og meira. Þau hafa
verið snar þáttur í menningu þjóðarinnar.
Gömlu vikublöðin fluttu brýningar fmmheija
sjálfstæðisbaráttunnar út til fólksins í landinu
og þau veittu nýjum menningarstraumum um
þjóðlífið allt.
Óhætt er að fullyrða að óvíða á byggðu bóli
er jafnmikil gróska í blaðaútgáfu og hér á
landi. Það á ekki einungis við um dagblöðin,
heldur einnig og ekki síður um þann mikla
fjölda landsmálablaða, sem út eru gefin með
reglubundnum hætti. Tímamir hafa sannar-
lega breyst og blaðaútgáfan er sem fyrr spegil-
mynd þjóðlífsins á líðandi stund um leið og
hún er aflvaki nýrra hugmynda í þjóðmálum
og menningarlegum efnum. Gildi blaðanna
hefur síst minnkað í tímanna rás.
Islendingur stendur nú á tímamótum. Löng
saga er að baki og mikil barátta. Blaðaútgáfa
verður aldrei sléttur og felldur rekstur. Stund-
um gengur vel en í annan tíma verr. Saga
íslendings hefur ekki farið varhluta af því að
blaðið hefur verið ódeigt í baráttu fyrir frelsi
og sjálfstæði og hagsmunum sinnar byggðar.
Mestu máh skiptir að menn sjá árangur af því
starfi. Á síðum íslendings hefur stílvopninu
verið beitt í þágu framfaranna og frelsisins. í
baráttu fyrir hugsjóninni hefur Islendingur
haft erindi sem erfiði.
Vegir sjálfstæðismanna og íslendings hafa
lengi legið saman. Hafi flokkurinn verið bak-
hjarl blaðsins hefur það sjálft verið stoð í sókn
og vöm landsmálabaráttu sjálfstæðismanna. Á
þessum tímamótum í sögu blaðsins er því ærin
ástæða til þess að þakka heilladijúgt samstarf
og minnast góðra verka þeirra sem áður fyrr
lögðu hönd á plóginn. Alkunnugt er að það er
misjafnt bréfið sem berst með póstinum, en
íslendingur er jafnan aufúsusending. Ég færi
ritstjóm, útgefendum og lesendum íslendings
kveðjur í tilefni afmælisins og óskir um bjarta
framtíð.
Kveðja frá keppinaut
I tilefni af þessum tímamótum
- 70 ára afmæh blaðsins íslend-
ings - hefur ritstjóri þess farið
þess á leit við mig að ég sendi
nokkur kveðjuorð og er mér
ánægja að verða við því. Það er
nú einhvem veginn svo, að
þótt blöðin hafi síður en svo
verið samstíga í mörgum
málum og oft hafi skammimar
gengið á milh, þá eiga þau
töluvert undir hvort öðm
komið. Þau veita hvort öðm
aðhald.
Bæði íslendingur og Dagur
urðu til á miklum umbrotatím-
um. Þá var heimsstyijöldin
fyrri í algleymingi og þá stóðu
fslendingar í sjálfstæðisbaráttu.
Vísast má tengja nafn afmælis-
blaðsins tíðarandanum sem þá
ríkti.
Árið 1915 var fyrir margra
hluta sakir býsna merkilegt. Þá
rættist „siglingadraumur ís-
lensku þjóðarinnar” þegar
fyrsta skip Eimskipafélagsins
kom til landsins, Gullfoss hinn
elsti. Þá fengu konur kosninga-
rétt og kjörgengi til jafns við
karlmenn, þjóðin fékk þrílita
þjóðfánann sem ennblaktir við
hún, bannlögin tóku að fullu
gildi og þá eins og oft síðar
vom miklar deilur innan Sjálf-
stæðisflokksins, sem skipti
fýlkingum i „langsummenn”
og „þversummenn”. Nú er við
lýði annar Sjálfstæðisflokkur
sem braggast býsna vel þrátt
fyrir ýmsar þverstæður. Ennþá
er íslendingur við Iýði, þó varla
sé unnt að segja að hann hafi
braggast neitt sérstaklega vel.
Ymsar ástæður em fyrir því
og eru sumar þeim að kenna
sem haldið hafa um útgáfu-
taumana í gegnum tíðina.
Aðrar eru utanaðkomandi.
Sumir gætu freistast til að
kenna því um að Dagur hefur
mikla fótfestu á Akureyri og í
Eyjafjarðarbyggðum. Að það
hafi haft áhrif á viðgang ís-
lendings. Ég er ekki þeirrar
skoðunar að einn fjölmiðih
þurfi að hafa slæm áhrif á
velgengni annars. Ég er t.d.
þeirrar skoðunar að öfundar-
tahð, sem oft hefur sést á
síðum íslendings í garð Dags,
hafi skaðað það fyrmefnda
meira en nokkurt það sem birst
hefur í Degi. I þessu sambandi
skal þó tekið sérstaklega fram,
að á þessu hefur orðið breyting
upp á síðkastið, eða með
öðrum orðum í hð núverandi
ritstjóra, enda hggur metnaður
hans í því aö gera betra blaö.
Það er miklu vænlegra til
árangurs heldur en að reyna að
gera lítið úr keppinautnum. Því
auðvitað eru Dagur og íslend-
ingur keppinautar.
Það sem þarf til að gefa út
blað eru tekjur, sem annars
vegar koma frá áskrifendum
og hins vegar frá auglýsendum.
Þetta tvennt er þó algjörlega
óaðgreinanlegt. Ef blað hefur
ekki stóran, traustan lesenda-
hóp vill enginn auglýsandi sem
hugsar um eigin hag birta þar
auglýsingar sínar. Svona lítur
nú máhö út í hnotskurn. Þó
aðstandendur Dags og Islend-
ings hafi mismunandi hfsvið-
horf, þá ættu bæði þessi blöð
að geta sameinast undir því
merki að beijast fyrir hags-
munum fólksins sem byggir
þetta svæði.
I von um samstarf í þeim
efnum óska ég starfsfólki og
stjórnendum Islendings til
hamingju á þessum merku
tímamótum.
Hermann Sveinbjömsson
ritstjóri Dags.