Morgunblaðið - 28.10.2010, Blaðsíða 19

UMRÆÐAN 19
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 28. OKTÓBER 2010
Að undanförnu hef
ég þurft að glíma við
frekar óskemmtilega
reynslu þar sem fjöl-
miðill ber á mig rang-
ar sakir. DV hefur
haldið því ítrekað
fram að ég hafi skipu-
lagt árás á íslensku
krónuna ásamt alþjóð-
legum vogunar-
sjóðum. Við það and-
rúmsloft sem nú ríkir er sennilega
auðveldast fyrir mann sem starfar
í viðskiptum að gefast upp og
hætta að reyna að hafa áhrif á að
því er virðist stjórnlausa umræðu
og leyfa henni einfaldlega að
ganga yfir. Mig langar hins vegar í
þessari grein að hrekja viðkomandi
fullyrðingar DV og benda á á hve
veikum grunni þær eru byggðar.
Ásakanir DV hafa verið studdar
langsóttum rangtúlkunum á tölvu-
pósti sem ég sendi árið 2007. „Ja
eg er.I NYC og hitti Sorosadan og
BRuce Kovner. Thad freistar
theirra ad radast a kronuna.“
Á fundinum var ég að kynna
hlutabréf Straums fyrir viðkom-
andi fjárfestum en á þessum tíma
þótti okkur spennandi að fá al-
þjóðlega fjárfesta að félaginu, slík
kynning bar að sjálfsögðu ekki þau
skilaboð að ráðast ætti á gjaldmið-
ilinn. Á fundinum hafði hins vegar
skapast umræða um krónuna þar
sem fjárfestarnir töldu hana geta
veikst. Í tölvupóstinum er ég að
vara við mögulegum fyrirætlunum
þessara fjárfesta enda alvarlegt
mál fyrir mig og mína
samstarfsmenn,
sem áttu mikið af
innlendum eignum, ef
slíkt stæði til.
DV styður ásakanir
sínar einnig með því
að ég hafi sagt „… en
mer blaedir a hverjum
degi“.
Ég hafði lengi verið
svartsýnn á íslensku
krónuna. Til þess að
draga úr áfalli við fall
íslensku krónunar í
fjárfestingum hafði ég um nokkurn
tíma varið hluta íslenskra eigna
fyrir verðfalli gjaldmiðilsins. Það
var gert með því að gera fram-
virkan samning sem virkaði í raun
sem trygging gegn lækkun gjald-
miðilsins, en á alþjóðlegum verð-
bréfamörkuðum er vísað til kostn-
aðar við slíkar tryggingar sem
„bleed“ vegna vaxtakostnaðar sem
þær hafa í för með sér. Ég nýtti
slíkar tryggingar sem lið í áhættu-
stýringu en á engum tímapunkti
var ég hins vegar með skortstöðu á
íslensku krónuna þar sem eignir á
Íslandi voru það miklar að óger-
legt hefði verið að verja þá áhættu
að fullu. Það sést best á því að
Novator og ég sjálfur töpuðum
miklum fjármunum á hruni ís-
lenska markaðarins og er einnig í
fullu samræmi við skýrslu Rann-
sóknarnefndar Alþingis sem rann-
sakaði hreyfingar á gjaldeyris-
markaði fyrir hrun.
Ástæðan fyrir því að ég keypti
tryggingar gegn gengisleiðréttingu
íslensku krónunnar var að ég hafði
miklar áhyggjur af stöðu krón-
unnar og íslenska hagkerfisins allt
frá árinu 2005 og fram að hruni.
Ég reyndi á þessum tímapunkti
opinberlega að benda á veikleika
kerfisins og vara við mögulegu
hruni markaðarins og reyndi að
takmarka tjón mitt og Novator af
þessu með ýmsum hætti eins og
rakið er hér að neðan:
Ég varaði bankastjóra Lands-
bankans við hættunni af því að al-
þjóðlegir lánamarkaðir myndu
lokast með tilheyrandi áföllum á
gjaldeyrismarkaði árið 2005.
Ég setti árið 2006 saman hag-
fræðihluta minnisblaðs, dagsett 17.
janúar 2006, sem var sent á tvo
menn í bankaráði Landsbankans
og sýndi hversu brothætt kerfið
væri. Minnisblaðið fjallaði um
áhættustýringu Landsbankans og
hvernig mætti undirbúa bankann
fyrir lokun lánamarkaða, gengisfall
krónu og lækkun hlutabréfaverðs.
Hagnaður yrði af gengisvörnum og
hlutabréfavörnum sem myndu
draga úr tapi Landsbankans við
lækkun markaða.
Í janúar 2006, á opnum fundi
sem Arnór Sighvatsson, þáverandi
aðalhagfræðingur Seðlabankans,
stýrði, sagði ég að krónumarkaður
væri á sama stað og hlutabréf í
netbólunni í febrúar 2000, mánuði
fyrir þá miklu leiðréttingu sem
varð.
Ég greiddi fyrir komu Nouriels
Roubinis til landsins haustið 2006,
þar sem hann hitti seðlabanka-
stjóra, hagfræðinga Seðlabankans
og fjármálaráðuneytisins. Hann
varaði við miklum alþjóðlegum
áföllum, sem myndu hafa neikvæð
áhrif á Ísland, og undirritaður
sagði á þessum fundum að efla
þyrfti gjaldeyrisforðann og huga
að upptöku nýrrar myntar.
Sumarið 2007 bauð ég til lands-
ins sérfræðingi AGS, Manuel
Hinds, sem sagði að skuldir lands-
ins væru of miklar og fall krón-
unnar myndi auka þær frekar.
Efni fundarins var dreift á alþing-
ismenn. Manuel Hinds lagði til ein-
hliða upptöku nýrrar myntar og ef
farið hefði verið að ráðum hans
væri skuldastaða fyrirtækja og
heimila allt önnur en hún er í dag.
Í myndinni Draumalandinu
færði ég ítarleg rök fyrir því að ís-
lenska hagkerfið myndi ganga í
gegnum gríðarlega erfitt sam-
dráttarskeið, en viðtalið er óstytt í
ítarefni DVD-útgáfunnar. Viðtalið
var tekið árið 2007.
Ég kom minnisblöðum um brot-
hætt ástandið og leiðir til úrbóta á
marga ráðherra í ríkisstjórn og til
starfsmanna Seðlabanka.
Ég hafði milligöngu um að
Alonzo Perez kom til landsins til
að ræða við ráðamenn um reynslu
sína, en hann dollaravæddi Ekva-
dor.
Ég ræddi við John Greenwood,
föður Hong Kong-dollarsins, og
bað hann að segja frá reynslu
Hong Kong, sem hann gerði á fyr-
irlestri á Íslandi 2008.
Eftir hrun fékk ég Lee Buchheit
til landsins, 12. desember 2008, og
hann bauð fram aðstoð sína við
samninga um IceSave, en Lee er
virtasti lögfræðingur heims á sviði
samninga um uppgjör á rík-
isskuldum. Lee var síðar ráðinn til
að leiða samninganefnd Íslands í
IceSave-málum.
Af ofangreindu má vonandi sjá
að ég lýsti skoðunum mínum marg-
oft opinberlega og það mátti því
vera öllum ljóst frá 2005 að ég
teldi gengisleiðréttingu geta átt
sér stað á Íslandi og því ekkert
óeðlilegt þótt ég reyndi að hluta til
að verja þessa áhættu. Ég vann
hins vegar aldrei á neinn hátt gegn
hagsmunum Íslands, heldur þvert
á móti, varaði við og reyndi að
vinna gegn mörgum þeim veik-
leikum sem á endanum ollu
hruninu.
Ég hef margoft reynt að útskýra
mál mitt fyrir DV en án árangurs.
Tímasetning umfjöllunar blaðs-
ins er án efa ekki tilviljun þar sem
undirritaður á í lokaviðræðum um
möguleg kaup á Sjóvá ásamt hópi
fjárfesta. Mér finnst að fjölmiðlar
jafnt sem aðrir verði að starfa af
ábyrgð og hef ákveðið að höfða
meiðyrðamál gegn DV til að fá
fullyrðingar blaðsins dæmdar
dauðar og ómerkar.
Áhættuvarnir og rangar sakir
Eftir Heiðar
Guðjónsson »Ég vann hins vegar
aldrei á neinn hátt
gegn hagsmunum Ís-
lands, heldur þvert á
móti, varaði við og
reyndi að vinna gegn
mörgum þeim veik-
leikum sem á
endanum ollu hruninu.
Heiðar Guðjónsson
Höfundur er hagfræðingur.
Á fræðslu-
myndbandi frá Evr-
ópusambandinu
(ESB), og finna má á
vefsjónvarpi Evrópu-
þingsins (Europ-
arltv), er farið yfir
hvaða skilyrði ríki
þurfa að uppfylla til
að geta gerst aðilar
að ESB. Orðalagið
sem kemur fram í
myndbandinu er lýs-
andi en þar segir á einum stað að
það sé erfitt verk að vera sam-
þykktur inn í ESB. Aðildarferlinu,
eða skilyrðunum, er lýst svo í
fræðslumyndbandi sambandsins.
1. Fyrsta skrefið er að umsókn-
arríkið leggi inn umsókn.
2. Umsóknarríkið má ekki vera í
stríði og þarf að vera lýðræðisríki,
þar sem þegnarnir geta kosið leið-
toga í frjálsum kosningum.
3. ESB samþykkir að hefja að-
ildarferli. Tekið er fram að þó að
ESB samþykki umsóknarríkið
tryggir það ekki inngöngu.
4. Til þess að verða hluti af
ESB (e. part of the EU) þarf ríki
að uppfylla ákveðin skilyrði, sem
getur tekið langan tíma.
5. Umsóknarríkið þarf að sanna
að það beri virðingu fyrir mann-
réttindum.
6. Umsóknarríkið verður að
sýna fram á að það sé fært um að
hrinda í framkvæmd stefnu ESB á
öllum sviðum.
7. Efnahagsástandið í umsókn-
arríkinu verður að vera í góðu
lagi.
8. Umsóknarríkið verður að
samþykkja öll réttindi og skyldur
sem sameina ESB-aðildarríki.
Þetta er kallað grunnregluverk
ESB (e. community acquis). Að
samþykkja acquis, þýðir það að
samþykkja ESB eins og það er í
dag.
9. Þegar öll þessi
skilyrði eru uppfyllt
kjósa öll aðildarríki
ESB um aðild um-
sóknarríkisins.
Hvað vantar?
En hvað vantar
inn í þessa upptaln-
ingu miðað við þær
upplýsingar sem rík-
isstjórn Íslands hef-
ur gefið lands-
mönnum og aðildarsinnar halda
mjög á lofti? Jú, það er ekkert
minnst á könnunarviðræður eða
samningaviðræður milli umsókn-
arríkisins og ESB! Hvers vegna
skyldi það nú vera? Jú, vegna
þess að Ísland er ekki í neinum
samningaviðræðum samkvæmt
reglum sambandsins. Við erum í
aðildarferli að ESB, sem fljótt
þarf að breytast í aðlögunarferli,
ef aðildarsinnum á að takast að
ná á endastöð í Brussel. Það
kemur nefnilega fram í skýrslu
framkvæmdastjórnar ESB sem
lögð var fyrir ríkjaráðstefnu
ESB hinn 27. júlí í sumar að
hraði aðildarferlisins ræðst af
hraða aðlögunar regluverks Ís-
lands að community acquis ESB.
Ergó: engin aðlögun að ESB
þýðir engin aðild að ESB.
Engin aðlögun,
engin aðild
Eftir Jón Baldur
L’Orange
Jón Baldur
L’Orange » Jú, vegna þess að Ís-
land er ekki í nein-
um samningaviðræðum
að áliti ESB. Við erum í
aðildarferli að ESB,
sem fljótt þarf að breyt-
ast í aðlögunarferli.
Höfundur er stjórnmálafræðingur og
í stjórn Heimssýnar.
Formaður lækna-
ráðs Landspítalans
skrifaði greinarkorn í
Morgunblaðið hinn 23.
október sl. þar sem
hann brást að ein-
hverju leyti við ábend-
ingu minni um að
rekstrarkostnaður
Landspítalans hefði
hækkað en ekki lækk-
að og að starfs-
mönnum sjúkrahússins hefði fjölg-
að en ekki fækkað eins og gefið
var sterklega í skyn í nýlegri yf-
irlýsingu læknaráðsins.
Formaður læknaráðsins neitar
því ekki í svari sínu að rekstr-
arkostnaður Landspítalans hafi
aukist á síðustu þremur árum en
ver hins vegar talsverðu bleki í að
segja frá ýmsum rekstrarmark-
miðum sjúkrahússins á umliðnum
árum. Samhliða því að segja frá
rekstrarmarkmiðum sem ýmist
náðust eða fóru forgörðum er sagt
frá þróun efnahagsmála sem vissu-
lega hafa neikvæð áhrif á rekstur
sjúkrahússins.
Í svargrein sinni þráast formað-
ur læknaráðs Landspítalans við að
halda því fram að störfum hafi
fækkað á Landspítalanum um
mörg hundruð þó svo að fullyrðing-
arnar stangist á við greinargóðar
upplýsingar sem koma fram á
heimasíðu Landspítalans og sömu-
leiðis skýringar í ársreikningum
sjúkrahússins fyrir árið 2009.
Í ársskýrslu spítalans sem kom
út fyrir örfáum mánuðum fyrir árið
2009 segir orðrétt:
„Ársverk starfsmanna Landspít-
ala voru 3.899 að meðaltali á árinu
2009, en þau voru til samanburðar
3.872 á árinu 2008. Aukning hefur
því orðið á stöðugildum á árinu.“
Ekki ætla ég að dæma um hvor-
ar upplýsingarnar eru áreiðanlegri,
þ.e. tölur læknaráðs-
ins eða ársskýrsla
sjúkrahússins, en al-
menningur hlýtur að
eiga rétt á því að
þetta augljósa mis-
ræmi verði skýrt. Í
opinberri umræðu
hafa stjórnendur
Landspítalans ítrekað
bent á þróun kostn-
aðar á Landspít-
alanum sem tekur
bróðurpartinn af út-
gjöldum hins opinbera
samanborið við þróun kostnaðar
til annarra útgjalda heilbrigð-
iskerfisins á síðasta áratug. Í
þessari umræðu hefur verið
hlaupið yfir þá staðreynd að um
aldamótin varð sameining sjúkra-
húsanna í Reykjavík en í skýrslu
Ríkisendurskoðunar sem kom út í
lok árs 2003 kom fram að kostn-
aður af starfseminni hefði vaxið á
meðan afköst sameinaðs spítala
hefðu staðið í stað eða jafnvel
minnkað. Þessi óheillaþróun varð
á sameinuðu sjúkrahúsi fyrstu ár-
in vegna þess að skipulagsbreyt-
ingarnar voru illa undirbúnar að
mati Ríkisendurskoðunar þar sem
hvorki var gerð framkvæmda- né
kostnaðaráætlun. Mælanleg mark-
mið fyrir sameiningu sjúkrahús-
anna voru illa skilgreind en engu
að síður var fyrirfram gert ráð
fyrir því að skipulagbreytingarnar
skiluðu hagræðingu og sparnaði.
Ekki þarf því að koma á óvart að
hæfir stjórnendur hafi getað náð
nokkrum árangri í rekstri sjúkra-
hússins eftir að reksturinn fór úr
böndum fyrstu ár eftir illa und-
irbúna sameiningu sjúkrahúsanna
í Reykjavík.
Illa undirbúnar og órökstuddar
skipulagsbreytingar heilbrigð-
iskerfisins sem Guðbjartur Hann-
esson stendur fyrir og birtast sem
lokun á sjúkradeildum í hinum
dreifðu byggðum fela augljóslega í
sér ófyrirséðan kostnaðarauka
annars staðar í heilbrigðiskerfinu.
Sérfræðingar í heilbrigðiskerf-
inu og þá sérstaklega sérfræð-
ingar á Landspítalanum sem hafa
bitra reynslu af illa undirbúnum
sameiningum stofnana ættu miklu
frekar að vera talsmenn þess að
ekki verði í flýti gerðar flaust-
urskenndar óafturkræfar breyt-
ingar með alvarlegum afleiðingum
fyrir sjúklinga og skattgreiðendur.
Mikilvægt er að dýpka ekki
kreppuna með vanhugsuðum að-
gerðum sem geta aukið kostnað og
sett um leið fjölmarga á atvinnu-
leysisskrá.
Skipulagsbreyting
heilbrigðisþjónustu
Eftir Sigurjón
Þórðarson » Illa undirbúnar
skipulagsbreytingar
og lokanir sem Guð-
bjartur Hannesson
stendur fyrir fela í sér
kostnaðarauka annars
staðar í heilbrigðiskerf-
inu.
Sigurjón Þórðarson
Höfundur er formaður
Frjálslynda flokksins.
Stórfréttir
í tölvupósti