Austurland - 16.03.1973, Síða 3

Nesikaupstað, 16. marz 1973.
austurland
3
Rffiður rdðherra MtiMAttK við umrœður
m Mtriet 0 ri
Austurland birtiir hér í heild ræð'ur Maj>núsar Kjartanssonar
og Lúðvíks Jósepssonar við útvarpsumræður 5. marz um tillögu
Sjálfstæðismanna um vantiraust á ríkisstjcrnina. Ræður þessar
sérstaklega þó ræða Magnúsar, hafa komið óþyrinilega ^ið
kaun stjórnarandstöðunnar og liafa blöð hennar haldið uppi
látlausum illyrðaustiri um ráðherrann síðan og borið honum á
bryn alls konar vammir og skanvmir. Austurland vill gera sitt
Vmn
til að sem flestir eigi þess kost
ræður.
Rœða Magnúsar
Enn ihalda gjall og glcandi
hraun áfram að leggja undir sig
mikilvægustu framleiðslustöð ís-
lendinga. Yfir fimm þúsundir
manna hafa orðið að flýja heimili
sín, koma sér fyrir til bráðabirgða
og bíða í fullkominni óvissu um
framtíðina. 1 Heimaey er háð
hetjubarátta til þess að reyna að
br&yta hraunrennslinu og bjarga
sjálfri höfninni og sá árangur
sem hefui' náðst á sér enga hlið1-
stæðu í veröldinni. I Vestmanna-
eyjum var framleiddur um sjö-
undi hluti af öllum fiskútflutn-
ingi Íslendinga, en sú framleiðsla
mun ekki nýtast okkur á þessari
vertíð — og ihver veit hvenær ?
Afleiðingin isr sú að hætta er á
að útflutningsframleiðsla okkar
dragist sam-an um upphæðir sem
geta numið einum til tveimur
milljörðum króna á þessu ári. Af-
leiðingin gæti einnig orðið sú að
þjóðarte'kjur minnki hreinlega á
þessu ári, að þær vonir sem við
gerðum okkur um kjarabætm’ og
félagslegar framfarir reynist ó-
raunsæjar með öllu um sinn, Á-
fall >af þessu tagi á sér varla hlið-
stæður í allri sögu íslenzku þjóð-
arinnar, og svipaðir atburðir hafa
raunar óvíða gerzt í mannkyns-
sögunni. Þetta er Ihliðstætt því ef
t. d. Bandaííkjamenn yrðu í einu
vetfangi að rýma meira en fimm
milljóna manna borg sem hefði
gegnt aðalhlutverki i framleiðslu
þjóðarinnar.
í fyrstu samstaða.
Þegar fréttirnar um þessa ógn-
aratburði spurðust, þokaði öll
þjcðin sér saman; það er rétt sem
sagt hefur verið að á þeirri stundu
litu allir Islenddngar á sig sem
Vestmannaeyinga. Allir voru
boðnir og búnir að leggja lið þeim
þúsundum manna sem urðu að
flýja heimili .sín. Þaið var mál
manna að þjóðin yrði að takast á
við þiessa einstæðu örðugleika af
festu og samlhug og leggja á með-
an til hliðar hvers konar minni
háttar ágreiningsefni; enginn
mætti skerast úr leik; jarðeldarn-
ir á Heimaey yrðu að vera sam-
a<5 Iesa þessar athyglisverðu
eiginlegur vandi ihvers einasta
heimilis, hvers einasta manns.
Þessi viðbrögð manna voru til
marks um eðlilega samheldni
þjóðar sem lendir í miklum og ó-
væntum vanda og vill bregðast
við honum af þjóðlegri reisn og
myndarskap.
Ríkisstjórnin hófst þegar handa
um að gera ráðstafanir til þess að
Magnús Kjatrtansson, ráðherra.
leysa vanda V estmannaeyinga
með eins skjótum hættí og hægt
væri að takast á við þá stórfelldu
erfiðleika sem bitnuðu á þjóðar-
búinu, því að Vestmannaeyjar og
aðra hluta Islands er sannarlega
ekki unnt að skilja að. Það var
samdóma álit oikkar ráðherianna
að með jarðeldunum í Heimaey
hefðu því miður brostið allar
efnahagslegar forsendur fyrir
raunverul egum kauphækkunum
1. marz; þær yrðu aðeins gervi-
kauphækkanir sem brynnu tafai-
laust upp á báli verðbólgunnai.
Við sömdum því frumvarp þess
efnis að 'kauphækkanirnar 1. marz
yrðu látnar renna í viðlagasjóð í
sjö mánuði, að allar verðhækk-
anii- á landbúnaðarvörum biðu
sama tíma, að sérstaJkt gjald yrði
lagt á atvinnurekendur, kaup-
sýslumenn, þjónustuaðila, stór-
eignamenn og milliliði til ágóða
fyrir viðlagasjóð, að sérstakar
ráðstafanir yrðu gerðar til þess að
draga sem mest úr tilgangslaus-
mm víxlhækkunurn kaupgjalds og
verðlags. Áformað var að tekjur
viðlagasjóðs yrðu um 2.500 millj.
ikróna og að þeim yrði jafnað nið-
ur á þjóðina ailla á sem réttlát-
astan hátt. Ríkisstjórnin flýtti
þessum störfum sínum sem mest.,
og hún haifði frá upphafi samband
við stjórnarandstöðuna til þess
að reyna að tryggja á þingi jafn
algera samstöðu og mótaði við-
brögð landsmanna sjálfra. I
fyrstu leit út fyrir að samstaða
gæti tekizt,; þamnig lýsti Gylfi Þ.
Gislason yfir því á ríkisstjórnar-
fundi að AJjþýðufliOkikurinn væri
sammála meginhugmyndum ríkis-
stjó'rnaiinnar og sérstaklega teldi
hann allar forsendur brostnar
fyrir raunverulegfum kauphækk-
unum 1. marz.
En síðair
En síðan tóku að gerast ann-
arlegir atburðir.
Ég talaði áðian, um samstöðu
allrar þjóðarinnar, en það er hóp-
ur manna sem hugsar á aðra lund
en óbreyttir þegnar hins íslenzka
þjóðfélags. Þetta eru hinir æfðu
stjórnmálamenn, sá litli lokaði
hringur sem daglega hittist ihér í
sölum alþingis. Það kom fljótlega
í ljós að hinir æfðu st.jórnmála-
menn Sjáifstæðisflo'kksins og Al-
þýðuflokksins tóku að velta fyrir
sér annarri hlið jarðeldanna á
Heimaey en þeirri sem öll þjóðin
hugsaði um. Þeir lögðu ekki á
ráðin um það hvernig unnt væri
að lsysa þann stórfellda vanda
sem upp væri kominn, hvort ekki
væri rétt að sliðra sverðin í hinu
pólitíska pexi um stundarsakir,
hvort stjcrn og stjórnarandstaða
gætu ekki unnið saman af heilind-
um. Það viðhorf varð hins vegar
æ ríkara í hugum þeirra hvernig
hægt væri að nota náttúruham-
farirnar í Vestmannaeyjum, þau
hrikalegu áföll sem Vestmanna-
eyingar og þjóðin öll höfðu orðið
fyrir til þess að valda ríkisstjórn-
inni sem mestum örðugiei'kum og
helzt að steypa henni. í blöðum
stjórnarandstöðunnar tóku að
birtast greinar þess efnis að ó-
þarfi væri að þjóðin legði á sig
nokkrar byrðar, okkur nægði að
1aika við þeim gjöfum sem að okk-
ur yrðu réttar. Gunnar Thorodd-
sen boðaði þá kenningu í Morgun-
blaðinu að ríkissjóður gæti borið
mestan hluta vandans með því að
skera niður opinberar fram-
kvæmdir um land allt í vegamál-
um, hieiLbrigðismálum, sikólamál-
um, rafvæðingu og á öllum öðrum
sviðum — þótt augljóst væri að
ríkissjóður hefði orðið fyrir engu
minni áföllum en þjóðarbúið í
heild og mundi þurfa að stórauka
framkvæmdir á mörgum sviðum
vegna jarðeldanna í Eyjum.
Þessi lítilsigldu viðhorf stjórnar-
andstöðuflokkanna mögnuðust
dag frá degi, löngunin til að nota
jarðeldana í þeim tilgangi einum
að koma pólitísku 'höggi á ríkis-
stjórnina. Og þegar á reyndi og
ríkisstjórnin hafði frumvarp sitt
tilbúið kom í ljós að Gylfi Þ.
Gíslason var fallinn frá fyrrd
stefnu sinni og að stjórnarand-
staðan í heild neitaði allri sam-
vinnu um lausn samkvæmt þeirri
raunsæju stefnu sem ríkisstjórnin
hafði markað.
Einni viku eftír að gosið hófst,
á sama tíma og fólkið í landinu
var gagntekið brennandi vilja til
þess að takast sameiginllega á við
vandann, voru þannig allar líkur
á því að Alþingi íslendinga riðlað-
ist í tvær stríðandi fylkingar og
að reynt yrði að nota náttúruham-
farirnar í lágkúrulegum pólitísk-
um tilgangi. Ég ;efast um að Al-
þingi íslendinga hafi nokkiurn
tíma set;t jafn -mikið o-fan í mínum
huga.
Kaup hækkaði
— verð hækkaði —
Ríkisstjórninni var nú sá vandi
á höndum hvort hún ætti að láta
hefjast á aiþingi lítiilsigld pólitísk
átck, þar sem ógnaratburðirnir í
Vestmannaeyjum væru hafðir að
leiksoppi hinna æfðu stjórnmála-
manna eða hvort reynt skyldi að
ná yfirborðssamkomulagi. Síð-
ari leiðin var valin. Ég var þeirr-
ar skoðunar þá og er það enn, að
sú ákvörðun hafi ekki verið rétt.
Ég iheld að íslenzka þjóðin hefði
haft gott af því að sjá hina þing-
kjörnu fulltrúa sína eins og þeir
eru í raun og veru, bera saman
viðhorf þessa litla lokaða hrings
hér í Alþingishúsinu og viðhorf
fclksins í landinu, sjá hvernig hið
flokkspclitíska ofstæki er tekið
fram yfir þjóðaiihag. En um það
er tómt mál að tala úr því sem
komið er. En til marks um heift-
ina má geta þess að þegar hið
endanlega frumvarp um viðlaga-
sjóð kom til atkvæða sátu Gunnar
Thorcddsen og tveir aðrir þing-
menn Sjálfstæðisflokksins hjá við
atkvæðagreiðsluna; þeir vildu
ek’ki taka neinn þátt í því að leysa
vanda Vestmannaeyinga og
þjcðarbúsins.
Eins og ég rakti áðan voru hug-
myndir ríkisstjórnarinnar þær að
leysa þau efnahagslegu vanda-
mál sem upp komu með jarðeldun-
um í Eyjum með aukinni festu í
efnahagsmálum, með verðhjöðnun
araðgerðum jafnt á sviði kaup-
gjalds og verðlags, með niður-
færslu og íáðstöfunum sem kæmu
í veg fyrir tilgangslausar víxl-