Freyr - 01.04.1910, Page 10

56
FREYR.
uppskera íæst af kverjum bletti með því
að grasið bylji jarðveginn, án þess að plönt-
urnar þrengi kver að annari.
7. Setjið ekki of djúpt.
8. Undir kartöflunum á að vera gróðrarmold.
9. JarðvegurinD á að vera fínmulinn áður en
sett er.
10. Alt sumarið á að halda moldinni lausri.
S v í n a r æ k t,
Eftir Pál Zophoníasson.
í sumar spurði útlendingur, sem ferðaðist
kér um land, mig að þvi, kvort ekki væri svína-
rækt kér á landi. Eg varð að svara þeirri
spurningu neitandi, þvi ekki gat eg kallað það
svínarækt sem nú er. Svín eru aldrei talin í
Landshagsskýrslununi, endageratíundarlögin írá
6. apríl 1898 ekki ráð fyrir að þau sé talin fram.
Samt sem áður eru nokkur svín kér á laudi.
Eg veit að minsta kosti að þau eru yfir 100.
Annars er ómögulegt að segja um það með
vissu, en sannar spurnir kefi eg af um 100
svínum, og þó mun eg ekki hafa náð til allra,
er þau hafa.
Eyr á tímum kefir svínarækt verið allmikil
kér á landi. Svín vóru eitt afþeim kirsdýrum,
sem landnámsmenn köfðu með sér hingað til
landsÍDS. Enda bera íslendingasögurnar það
með sér, að svínarækt hefir verið kér og kún
ekki alllítil.
í þessu sambandi má minna á svín þau
sem töpuðust írá Ingimundi gamla, að þeir
Hörður Hólmverjakappi og íélagar kans eitt
sinn stálu svínum bænda, og köfðu sér til við-
urværis í kólminum; að ISTjáU átti gölt, er gekk
í túninu á Bergþórshvoli; að Helgi magri tap-
aði nokkrum svínum og fundust þau seinna og
voru þá miklu fleiri, o. ii. o. fl. mætti týna úr
sögunum, sem alt sýnir að svínarækt kafi verið
all-almenn á þeim tíma er þær gerðust.
Lögbækurnar gömlu, bæði G-rágás og Jóns-
bók, gjöra ráð fyrir svínakaldi, þar er bæði á-
kveðið verð svína, og eins eru lög sem sýna
hvernig fara skuli með mál, som af því hlotnist
að svín valdi öðrum óskunda, og sem tryggja
skaðabætur. Bannað var að reka svín á fjall, o. fl.
Enn fremur sést af fornbréfunum, að svína-
kald kefir verið kér á landi. Þegar búinu á
Kirkjubæ var skift um miðja 13. öld, þá komu
25 svín í hlut Ogmundar Helgasonar, sem tók
kelminginn, það ættu því að kafa verið'50 svín
á Kirkjubæ. Víða er svínabeit talin með klunn-
indum jarða, þannig átti t. d. Hof í Bolungar-
vík, árið 1327, haga fyrir „grísi og gylturíl í
Hraunsdal o. s. frv. Ennfremur var flesk eitt
af þeim fæðistegundum, sem til voru. Iíólar i
Hjaltadal áttu þannig 2 stykki af fleski 1374
og eins áttu fleiri kirkjur.
Allt þetta styður það, að svínahald kafi
verið allútbreitt í fornöld og mörg fleiri dæmi
mætti taka, sem öll sýna kið sama.
Svínaræktin minkaði á 14. öld og það mun
ókætt að fullyrða að kún hefir alveg lagst nið-
ur á 15. öld.
Hvað meðferð svínanna snertir, þá gengu
þau mest úti. Eyrst gengu þau á afréttum á
sumrÍD, en seinna kom réttarbót, við Jónsbók,
sem bannaði að kafa svín á afréttum. Að öll-
um líkÍDdum kefir þeim verið gefið með að
vetrinum, þó eru engar sögur sem sanna það,-
en ýmislegt bendir á, að það hafi verið gert.
Það er. t. d. næsta ótrúlegt, að þau heiðu getað
bjargað sér alveg sjálf, euda er það alveg víst
að kornrækt og svinahald fóru saman kjá for-
feðrunum. Þegar kornræktin kefir farið að
minka, þá minkaði líka svínakald, og um sama
leyti og kornrækt legst niður, þá legst svína-
kald einnig niður. Að maður af þessu geti
dregið þá áætlun, að svínum kafi verið gefið