Tímarit Verkfræðingafélags Íslands - 01.10.1932, Blaðsíða 5

TÍMARIT Y. F. 1. 1032.
Jafnframt þessum breytingum við hörðnunina vex
nú styrkleiki semcntsins eða steypunnar. Meðallal
af öllum rannsóknum á dönsku sementi, sem gjörð-
ar voru á prófunarstöð ríkisins (Statspröveanstal-
ten) fjárhagsárið 1928—29, sýndi þcssa útkomu, i
kg/'fersm:
Aldur, dagar: 3 7 28 90
Þrýstingarþol: 184 340 432 503
Teygjuþol: 20.9 28.3 30.3 34.6
Fjarri fer því, að styrkleikinn hafi náð hámarki
eftir 90 daga. Hann heldur áfram að vaxa árum
saman, en aukningin er mismunandi eftir tegund
sementsins og hörðnunarskilyrðum. Oft er talið, að
eftir 1 ár sé þrýstingarþolið orðið 50% meira en
eflir 28 daga, og eftir 4 ár kringum tvöfalt meira
en eftir 28 daga, en margar ástæður geta orðið þess
valdandi, að á þetta má þó ekki treysta.
Fljótharðnandi sement. Jafnhliða venjulcgu Port-
landssementi eru á síðari árum til sölu semcntsteg-
undir, sem eru fljótari að ná fullum styrkleik. Þar
til telst m. a. Velosement frá dönsku sementsverk-
ssmiðjunum, sem hefir flutzt liingað i nokkur ár
við vaxandi notkun. Það er léttara í sér en Port-
landssement, og eru ekki nema 150 kg i einni tunnu.
Umhuðirnar eru venjulega pappírspokar, og er %
tn. eða 50 kg i hverjum poka. Við liina venjulegu
steypuprófun er ávallt blandað eftir þyngd, og við
slíkan samanburð sýnir Velosemcnt mjög svipaðan
styrklcik eftir 3 daga eins og Portlandsscment eftir
28 daga. En þá cr meira sement eftir rúnnnáli í
Velo-blöndunni. Það er einnig athugavert, að allri
sementshörðnun seinkar, ef kalt er í veðri. Frost-
daga má alls ekki telja með, og el' hitinn er minni
en 4°, má ekki reikna fulla hörðnun. Þessa verður
sérstaklega að gæta við steypu úr fljólliarðnandi se-
menti. Ef hitastig er ekki nema kringum 2°, má
ekki ætla Velosementi minna en 7 daga til þess að
fá sama styrkleik og Portlandsement eflir 28 daga.
Eftir 28 daga hefir steypa úr Vcloscmenti um 75%
meira þrýstingarþol en jafngömul og samskonar
steypa úr Portlandscmenti, ef ekki eru ncma 200
kg sements í hvcrjum tenm. Sé meira sement not-
að í steypuna, verður mismunurinn minni. Með 350
kg í tenm reyndist ekki teljandi munur á Velo-
steypu og Portlandsteypu eftir 90 daga, styrkleiki
beggja um 450 kg/fcrsm.
Með þvi að Porllandsement hefir nægan styrkleik
til allra venjulegra þarfa við húsagerð, og er nokkru
ódýrara cn Velosement, þarf naumast að gcra ráð
fyrir, að hið siðarnefnda verði notað, nema þar, sem
sérstök ástæða er til að óska eftir fljótri hörðnun,
t. d. í milligólf, til þess að geta slegið undan þeim
innan viku.
Gallar á sementi. Eftir þvi sem framfarirnar í
sementsgerð Iiafa orðið meiri, eftir þvi hefir liætt-
51
an á þvi, að la verulega gallað sement, minkað. Þó
er þess enn að gæta, að i ýmsum löndum eru fram-
Icidd veikari hindiefni, t. d. brenndur og malaður
leirborinn kalksteinn, sem ganga þar undir nafn-
inu sement, en engan veginn jafnast að gæðum við
gott Portlandsement. Einnig er stundum blandað
dufti af öðrum efnum saman við sement, og cr
leyft i ýmsuni löndum, að því tilskildu, að vörunni
sé þá gefið heiti, til aðgreiningar frá Portland-
sementi. Allar góðar vcrksmiðjur ábyrgjast nú kaup-
endum sinum ósvikna vöru, sem fullnægir reglum
hvers lands um styrkleika og prófun Portland-
sements, en þrátt fyrir það getur munað miklu á
styrkleika.
Sá galli, sem oftast kemur fyrir, og gjörir sement
óliæft til notkunar, cr óhæfilega mikil rúnnnáls-
hreyting við liörðnun. Þetta má prófa með þvi að
steypa tvær litlar, um eins sm þykkar, kökur úr
hreinu sementi og vatni á glerplötur. Þær eru
geymdar i röku lofti (kassa, sem votar tuskur eru
hreiddar yfir) í einn sólarhring, og síðan látnar i
vatn, og þar mega þær vera í 27 daga. Ef sementið
er undirorpið óeðlilegum rúmmálshreytingum kem-
ur eins og net af finum sprungum á yfirborð plöt-
unnar, og ef mikil hrögð eru að, þá kasta plöturn-
ar sér og koma glufur í rendur þeirra. Venjulega
her á gölhmum innan þriggja daga, en lullreynt er
talið eftir 27 daga. Sementsplöturnar losna oftast
sjálfkrafa frá glerinu, og með því að lcggja hotn-
fleti þeirra saman, má sjá, livort þær lrnfa kastað
sér. Ef gallar koma fram við þessa prófun, ætti
ekki að nota sementið, þvi að steypa úr þvi getur
þá molnað upp og orðið ónýt með tímanum, þótt
hún taki nokkurn veginn hörðnun i hyrjun.
Af minni háttar göllum má nefna, að oft er dá-
iitið af lútarefnum (kali og natrón samhöndum) i
sementi, og getur verið allt að 2.5%. Þessi efni hind-
ast ekki við hörðnun sementsins. Ef steypa er lát-
in harðna i vatni, þvost þau smám saman úr henni.
Ef steypan harðnar i lofti, cn er látin vera lcngi vot,
koma lútarefnin fram á yfirborðið og skilja þar
eftir hvíta hletti. Má hursta þá burt með þunnri
saltsýrublöndu, en þó getur þetta endurtekið sig.
Þorni steypan fljótt, koma þessir blettir sjaldan
fram, nema ef lútarefni hafa verið í öðrum efnum
steypunnar en sementinu.
Skemmdir á sementi. Þar er naumast um annað
að ræða, en það, að sement hleypur í kekki, harðn*
ar eða stcinrcnnur alveg, ef meiri eða minni væta
hefir komist að þvi. Ef sementskögglar eru orðnir
harðari en svo, að þeir myljist af þrýstingi milli
fingurgóma, er sementið í þeim stórskemmt og ætti
að sigta það frá, áður cn látið er í hræruna.
Ef sement liggur lengi, þar sem loft hefir greið-
an aðgang að þvi, byrjar það að taka til sín kol-
sýru úr loftinu, sem það á ekki að fá fyr en við
L