Austurland - 13.11.2014, Side 6

13. Nóvember 20146
Norræna bókasafnavikan
Vikuna 10. – 16. nóvember fer Norræna bókasafna-vikan fram á hátt í 2000
bókasöfnum og stofnunum á Norð-
urlöndunum og Eystrasaltsríkjunum.
Ríflega 120 íslensk almennings- og
skólabókasöfn eru skráð til þátttöku. Á
dagskrá bókasafnanna eru upplestrar,
fyrirlestrar og margt fleira.
Þema ársins er Tröll á Norður-
löndum. Norrænu tröllin eru af öllum
stærðum og gerðum. Sum eru okkur
svo framandi að þau kallast álfar á
íslensku. Mánudagurinn var upp-
lestrardagurinn mikli. Þá voru sömu
textar til upplestrar á sama tíma á
um 2000 bókasöfnum. Til upplestrar
voru Skrímslaerjur eftir Áslaugu
Jónsdóttur, Kalle Güettler og Rakel
Helmsdal, Eyjan hans Múmínpabba
eftir Tove Jansson og Stallo eftir Stefan
Spjut.
Ritstjóri hafði samband við Jóhönnu
Hafliðadóttur á Bókasafni Héraðsbúa
og athugaði hvort tröllin kæmu við hjá
þeim. Jóhanna upplýsti að á Bókasafni
Héraðsbúa hefðu verið dregnar fram
skemmtilegar tröllabækur. Svo var
stóri upplestrardagurinn hjá þeim
á þriðjudag (en ekki mánudag) er
Inga las fyrir börnin upp úr bókinni
Skrímslaerjur á morgun og Guðrún,
fyrrverandi bókaverja, kom á mið-
vikudag og las útdrátt úr bókinni Stallo
eftir sænska rithöfundinn Stefan Spjut.
Sá upplestur hófst í rökkrinu klukkan
18 enda vel við hæfi að lesa tröllasögur
í myrkrinu á Dögum myrkurs.
Norræna bókasafnavikan var opnuð
með málþingi um Tove Jansson í
bókasafni Norræna hússins sunnu-
daginn 9. nóvember, enda vel við hæfi
því minnst er 100 ára fæðingarafmælis
móður Múmínálfanna (Mumintrold-
ene). Á málþinginu var myndskreyting
Brians Pilkington kynnt en mynd-
listamaðurinn og rithöfundurinn
Brian Pilkingto er myndskreytir
ársins. Brian fæddist á Englandi en
hefur búið á Íslandi undanfarin 38 ár.
Brian hefur myndskreytt og gefið út
tíu bækur um íslensk tröll og er hug-
fanginn af íslenskum þjóðsögum um
tröll og jólin. Með myndskreytingu
ársins fyrir Norrænu bókasafnavikuna
hefur Brian tekist fanga kjarnann í
upplestrardagskránni á sama tíma og
það tengist þemanu „Tröll á Norður-
löndum“. Á myndinni sést gamalt tröll
sem miðlar upplestrarhefðinni áfram
til ungu kynslóðarinnar á hrífandi
hátt. Tröllabörnin hlusta af athygli á
frásögnina og andlitin eru uppljómuð
af birtu frá gólfinu. Á myndinni leikur
Brian sér með ljósið því myndin er lýst
upp af einhvers konar kerti sem er á
gólfinu rétt utan rammans.
Upplýsingar m.a. af
www. bibliotek. org
Skeggjastaðakirkja
Skeggjastaðakirkja er nyrsta kirkja Múlaprófastsdæmis og hún kirkja vikunnar að þessu
sinni. Textinn um kirkjuna er fenginn
úr riti Vigfúsar Ingvars Ingvarssonar:
Kirkjur og kirkjugöngur í Múlapró-
fastsdæmi.
Skeggjastaðir eru forn kirkjustaður
sóknarinnar og aðsetur prests. Þar
var bændakirkja en verða „staður“
(beneficium) í byrjun 16. aldar. Kirkja
forðum helguð heilögum Þorláki.
Kirkjan er timburkirkja frá árinu
1845 og elsta kirkja á Austurlandi. Sr.
Hóseas Árnason, sem þjónaði kallinu
1839-´59 og þótti mætur prestur, stóð
fyrir byggingu hennar en yfirsmiður
var Guðjón Jónsson snikkari á Akur-
eyri. Hún er lengri en eldri torfkirkjur
á sama grunni og framkirkjan náði
upp fyrir kirkjugarðinn. Söfnuði var
afhent umsjá og fjárhald kirkjunnar
árið 1911 (3/8).
Kirkjan er þiljuð innan með
svokölluðu póstaþili og á þaki tvö-
föld súð, skarsúð innar en rennisúð
yfir. Ytri klæðning veggja er svipaðrar
gerðar. Kirkjan hefur aldrei verið járn-
klædd.
Altarið er jafngamalt kirkjunni og
margir munir kirkjunnar eru frá 19.
öld. Predikunarstóllinn (sunnanvert
við kórdyr, líklega danskur) er þó frá
18. öld, sexstrendur með Kristsmynd
og myndum og táknum fjögurra guð-
spjallamanna. Kirkjan er vel búin að
skrúða og á margt góðra muna sem
margir eru gefnir, oft sem minningar-
gjafir. [. . . ] Tréhylki um sóknarkaleik
er frá 1709. Sr. Sigmar I. Torfason og
fjölskylda gáfu kaleik í þetta kylki
á 150 ára afmæli kirkjunnar 1995.
Silfurkaleikur og patína eru frá 1836
(meðfylgjandi Kristslíkamadúkur
með silfurborða) og þjónustukaleikur
og patína úr silfri frá 1839 í tréöskju.
Altaristaflan er dönsk, frá 1857
(Kristismynd e. O. Knippel) og á hana
er letrað á latínu: „ECO SUM VIA,
VERITAS & VITA.“ Þetta er einnig
á íslensku (með viðbót): „Ég er veg-
urinn, sannleikurinn og lífið. Enginn
kemur til föðurins nema fyrir mig.“
Byggt var við kirkjuna á smekk-
legan hátt árið 1862, út frá norðurhlið
hennar, 2,5x5m með sömu vegghæð
og þaki af sömu gerð en turn yfir.
Þarna fékkst rými fyrir forkirkju
og skrúðhús. Þessa smíð annaðist
Bjarni Ólafsson húsasmíðameistari
og kennari (lektor) í Reykjavík. Máln-
ing og skreyting kirkjunnar er verk
hjónanna Jóns og Grétu Björnsson.
Klukkurnar sem áður voru uppi
á kirkjulofti (fyrir 1894 framan á
stafni) voru færðar í turninn. Sú
stærsta keypt 1840 (steypt í Stokk-
hólmi 1812). Önnur keypt 1894,
(skipsklukka frá 1802, Patrioten)
en sú langminnsta var komin í eldri
kirkju 1823 en mun vera miklu eldri
(lengi biluð, gerð upp 1865).
Skeggjastaðakirkja eignast snemma
hljóðfæri en lítið orgelharmóníum
(frá Petersen & Stenstrup í Khöfn)
var keypt árið 1889 en nú á kirkjan
lítið rafmagnsorgel.
Kórinn er tiltölulega stór og rúm-
góður og nær yfir 3 stafgólf en fram-
kirkjan 4 og loft yfir 2 þeirra, frá 1864.
Hálfþil báðum megin kórdyra vekur
athygli gesta. Þessi afmörkun kórs
(rýmis hinnar helgu þjónustu) og
framkirkju á rætur í fornri hefð og
sýnir að ekki varð hefðarrof í kirkju-
byggingum hérlendis sbr. einnig að
Maríulíkneski voru almennt ekki
fjarlægð úr kirkjum á 16. öld, hér á
landi, en gengu úr sér með tímanum
eða fóru á söfn.
Þó að Skeggjastaðasókn hafi verið
fámenn og ekki yfir fjallvegi að fara
innan hennar eru vegalengdir all-
miklar. Vatnsföll eru mörg og sums
staðar í djúpum giljum og oft illfær
í vatnavöxtum. Sr. Hóseas Árnason
nefnir, í sóknarlýsingu 1841, vöð á
Finnafjarðará „á Hallgilsstaðaheiðar-
vegi og við sæ, bæði óhætt, þegar áin
er ekki í því meiri vexti.“ Um Mið-
fjarðará, stærsta vatnsfallið, segir
hann: „Undan Miðfjarðarnesseli og
þar fyrir utan eru á henni nokkur vöð
á hvörjum hún er meira og minna
ströng og grýtt. Hún er oft óreið mik-
inn part sumars, hvörs vegna lögferja
er á henni undan Miðfirði.“ Brú kom
á Miðfjarðará árið 1915 en þurfti að
endurbyggja 1917. Hölkná (austan
Miðfjarðar, brúuð á sama tímabili) var
oftast farin á Rauðhólavaði en í vatna-
vöxtum þótti vað nokkru neðar betra.
Á Messumel í Miðfirði átti sr. Mart-
einn Jónsson að hafa messað á 17. öld
til að koma af músafaraldri.
Guðsþjónustur voru, í tíð sr. Sig-
mars I. Torfasonar, stundum í Mið-
firði og á Miðfjarðarnesi. Dæmi eru
um að farið væri á báti til kirkju frá
Höfn (þorpinu) og prestur var sóttur
þaðan á báti til að skíra vorið 1952 en
það ár var Bakkaá brúuð og Staðará
sumarið eftir. Sr. Hólmgrímur Jóseps-
son messaði árlega í samkomuhús-
inu í Höfn og predikaði oft í Saurbæ
þangað sem fólk sótti af nálægum
bæjum.
Heimild: Vigfús Ingvar Ingvarsson.
2011. Kirkjur og kirkjugöngur í
Múlaprófastsdæmi.
HverJIr er þetta?
Enn höldum við áfram að
birta myndir úr Ljósmynda-
safni Austurlands hjá Héraðs-
skjalasafni Austfirðinga. Þessi
mynd kemur úr myndasafni
Austra.
Baldur Hallgrímsson þekkti
manninn á síðustu mynd
(20. tbl.) og heitir hann Atli
Jespersen. Enn vantar upp-
lýsingar um tvo á myndinni
af skóladrengjunum úr
Tungunni. Þekktir eru f.v.
númer 2 Ingi Björgvin Guð-
jónsson, nr 4 Stefán Jón-
asson (ekki Jónsson) og nr 5
Birgir Ágústsson.
Eru upplýsingar frá lesend-
um eru vel þegnar og er
þeim sem geta gefið þær
bent á að hafa samband við
Héraðsskjalasafnið í síma
471 - 1417 eða á netfangið:
magnhildur@heraust.is.
Tónlistarfélag ME
styrkir krabbameinsfélög
Þriðjudaginn 4. nóvember síð-astliðinn stóð tónlistarfélag Menntaskólans á Egilsstöðum
fyrir Bítlatónleikum til styrktar
Krabbameinsfélagi Austfjarða og
Krabbameinsfélagi Austurlands. Allir
sem tóku þátt gáfu vinnu sína og með
góðri hjálp Sláturhússins, JónVal
hljóðkerfaleigu og Myndsmiðjunnar
var hægt að láta ágóðann af miðasölu
renna óskertan til krabbameinsfélag-
anna. Samtals söfnuðust 156.500 kr.
og skiptist þær jafnt á milli félaganna
tveggja. Ljósmynd Hilmar Gunnlaugsson